Wrzeciążeczka barwna, biedronka wrzeciążeczka (Oenopia conglobata) – gatunek chrząszcza z rodziny biedronkowatych. Zamieszkuje krainę palearktyczną od Półwyspu Iberyjskiego i Maghrebu po Rosyjski Daleki Wschód i Półwysep Koreański. Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe są drapieżnikami żerującymi na mszycach, koliszkach i innych drobnych owadach o miękkim ciele. Wykorzystuje się je do biologicznego zwalczania szkodników w sadach.
Taksonomia Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisany został w 1758 roku przez Karola Linneusza w dziesiątym wydaniu Systema Naturae pod nazwą Coccinella conglobata. Jako miejsce typowe wskazano Europę. Ludwig Ganglbauer w 1899 roku przeniósł go do rodzaju Synharmonia, dla którego został gatunkiem typowym. Rodzaj ten później zsynonimizowano z Oenopia.
W obrębie tego taksonu wyróżnia się cztery podgatunki: Oenopia conglobata afghana (Bielawski, 1968) Oenopia conglobata conglobata (Linnaeus, 1758) Oenopia conglobata contaminata (Ménétries, 1849) Oenopia conglobata kashmirensis Korschefsky, 1935
Pierwszy z wymienionych opisany został w 1968 roku przez Ryszarda Bielawskiego na łamach „Bulletin de l'Académie Polonaise des Sciences” pod nazwą Synharmonia conglobata afghana. Trzeci z wymienionych opisany został po raz pierwszy w 1849 roku przez Édouarda Ménétriesa na łamach „Mémoires de l'Academie Imperiale des Sciences de Saint-Petersbourg” pod nazwą Coccinella contaminata, a jako miejsce typowe wskazano Samarkandę w Uzbekistanie. Ostatni wymieniony podgatunek opisany został w 1935 roku przez Richarda Korschefskiego na podstawie okazów z Kaszmiru i bywa podnoszony do rangi osobnego gatunku.
Morfologia thumb|left|11 i 12: formy barwne w widoku grzbietowym, 13: widok brzuszny, 14: tegmen w widoku zewnętrznym, 15: tegmen w widoku bocznym, 16: prącie, 17: szczyt prącia thumb|left|Imago, widok z boku Chrząszcz o ciele długości od 3,5 do 5 mm, niezbyt mocno jak na biedronkę sklepionym, w zarysie owalnym i tylko nieznacznie dłuższym niż szerszym.
Tło głowy, przedplecza i pokryw bywa białawe, żółtawe, żółte, różowawe lub czerwone, czasem na pokrywach ciemniejsze niż na głowie i przedpleczu; na tle tym występuje czarny wzór. Na głowie obecna jest jedna czarna plama przy podstawie strony grzbietowej. Przedplecze typowo ma siedem czarnych plamek, z których cztery rozmieszczone są na planie półkola, jedna pośrodku nasady i dwie po jej bokach, ale plamki te często zlewają się rozmaicie, czasem wręcz tworząc pojedynczą plamę. Pokrywy mają czarny szew i zwykle po osiem kanciastych plam rozmieszczonych w trzech poprzecznych szeregach. Plamy te mogą być porozdzielane albo rozmaicie pozlewane, w skrajnych przypadkach całe pokrywy mogą być czarne.
Żeberka na wyrostku międzybiodrowym przedpiersia nie dochodzą do jego przedniej krawędzi. Epimeryty śródtułowia są białe z wąsko zaczernionymi krawędziami. Zatułów ma czarne episternity i epimeryty. Kolor odnóży jest brunatny. Stopy mają pazurki z ząbkiem nasadowym.
Pierwszy z widocznych sternitów odwłoka ma załamane pod kątem linie udowe (zabiodrowe). Widoczne sternity są czarne z rozległymi, trójkątnymi, żółtobrunatnymi znakami przy bocznych krawędziach. Genitalia samca odznaczają się środkowym płatem fallobazy u szczytów odgiętym ku górze pod kątem prostym. Paraboliczny zarys części między szczytami płata jest trzykrotnie szerszy niż głębszy. Paramery są od tego płata nieco krótsze.
Biologia i ekologia thumb|Poczwarka Owad rozmieszczony od nizin po niższe położenia w górach. Zasiedla lasy, ogrody, parki i inną zieleń miejską; w niektórych częściach zasięgu należy do najpospolitszych biedronkowatych terenów miejskich. W sezonie wegetacyjnym przebywa najchętniej w koronach drzew liściastych (zwłaszcza topól i wiązów), ale także na krzewach i drzewach iglastych, a w południowej Europie i Azji nawet na roślinach zielnych. Jesień i zimę spędza w dziuplach, szczelinach kory i pod nią, a także w zakamarkach budynków mieszkalnych i gospodarczych. Aktywne postacie dorosłe spotyka się także w słoneczne dni jesienne i zimowe, o ile temperatura przekracza 5 °C.
Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe są drapieżnikami żerującymi na drobnych owadach o miękkim ciele, przede wszystkim mszycach, koliszkach i gryzkach. W przypadku niedoboru ofiar nie stroni od kanibalizmu – owady dorosłe zjadają jaja i larwy, a larwy jaja i młodsze stadia larwalne.
Rozprzestrzenienie Gatunek palearktyczny. Podgatunek nominatywny w Europie znany jest z Francji, Belgii, Luksemburga, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Białorusi, Ukrainy, Węgier, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, oraz europejskich części Rosji i Turcji, w Afryce z Algierii, a w Azji z Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, anatolijskiej części Turcji, Syrii, Libanu, syberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji, Kazachstanu, Iranu, Mongolii, Chin i Korei Północnej.
Pozostałe podgatunki zamieszkują Azję. O. c. contaminata podawana jest z Kazachstanu, Turkmenistanu, Uzbekistanu, Tadżykistanu, Kirgistanu, Iranu, Afganistanu, Pakistanu, Mongolii oraz chińskich Sinciangu i Mongolii Wewnętrznej. O. c. afghana znana jest z Afganistanu i Pakistanu. O. c. kashmirensis jest endemitem Kaszmiru.
Znaczenie gospodarcze W Azji wrzeciążeczka ta jest hodowana i z powodzeniem wykorzystywana do biologicznej kontroli koliszków w sadach. Najskuteczniejsza w ograniczaniu populacji szkodników jest przy wyższych temperaturach, ale pozostaje efektywna także przy temperaturze poniżej 25 °C.
Przypisy
Kategoria:Biedronkowate Kategoria:Chrząszcze Afganistanu Kategoria:Chrząszcze Algierii Kategoria:Chrząszcze Azji Środkowej Kategoria:Chrząszcze Chin Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Iraku Kategoria:Chrząszcze Korei Kategoria:Chrząszcze Libanu Kategoria:Chrząszcze Mongolii Kategoria:Chrząszcze Pakistanu Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Chrząszcze Syrii Kategoria:Chrząszcze Turcji Kategoria:Chrząszcze Zakaukazia Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza