Regiment piechoty koronnej hetmana polnego koronnego – oddział koronny autoramentu cudzoziemskiego wojska I Rzeczypospolitej.
Formowania i zmiany organizacyjne W pierwszej połowie XVII w. wojska zaciężne dzielono na dwa rodzaje: autoramentu polskiego i autoramentu cudzoziemskiego, różniące się między sobą sposobem zaciągu i organizacją. Piechota stanowiła podstawę autoramentu cudzoziemskiego, a w swojej masie organizowana była według wzorów niemieckich i zwana potocznie „ludem ognistym”. Podstawową jednostką organizacyjną piechoty był regiment. Król wydawał na jego utworzenie patent wybranemu przez siebie człowiekowi (szefowi regimentu) i zawierał z nim umowę kapitulacyjną. Faktycznym dowódcą regimentu był pułkownik (oberster), który dobierał sobie sztab i dowódców kompanii. Ci ostatni rekrutowali szeregowych (gejmanów) tzw. systemem wolnego bębna.
W XVII wieku wojska Rzeczpospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, rosyjskimi, tatarami Chanatu Krymskiego i Turcją. Musiały też zmagać się na Ukrainie z powstaniem kozackim Chmielnickiego. W trakcie trwania II wojny północnej głównym celem sojuszników w kampanii 1658 był Toruń. W czasie jego oblężenia skoncentrowano pod nim 18700 żołnierzy polskich w tym 9400 piechoty i 220 dragonii pod dowództwem Jerzego Lubomirskiego. Regiment piechoty marszałka i hetmana polnego koronnego Jerzego Sebastiana Lubomirskiego wziął udział w oblężeniu. Liczył wtedy 1575 porcji.
Przygotowania do nowej wojny z Rosją czynione były od dłuższego czasu. Zrujnowana prowadzeniem walk na kilku frontach w latach 50. XVII wieku Rzeczypospolita podjęła jeszcze jeden wysiłek i wystawiła siły zbrojne liczące około 60 000 koni i porcji, czyli około 54 000 żołnierzy. Z końcem 1659 armia koronna utrzymywała oddziały w sile około 39 000 stawek żołdu, a litewska około 20 000 koni i porcji. Przygotowania do kampanii 1660 cechowało tworzenie wielu nowych jednostek, przy jednoczesnym spadku liczebności poszczególnych oddziałów w porównaniu z 1659.
Na naradzie wojennej odbytej w maju 1660 w Warszawie, postanowiono zachować podział sił i środków na trzy grupy: hetmana wielkiego koronnego Stanisława Rewy Potockiego, działającą wraz z Tatarami na Ukrainie, wojewody ruskiego Stefana Czarnieckiego wraz z Litwinami na Białorusi i hetmana polnego koronnego Jerzego Lubomirskiego pozostającą w odwodzie Regiment piechoty koronnej tegoż pod dowództwem K. Glissy liczył wówczas wówczas 1558 porcji.
W obliczu nowej wojny z Turcją, do której Polska przystąpiła w 1883 w sojuszu zaczepno-odpornym z cesarstwem, sejm uchwałą z 17 kwietnia określił liczebność armii koronnej na 36000 porcji, w tym piechoty na 12870 stawek żołdu. W wyprawie pod Wiedeń miało wziąć udział 36 jednostek piechoty cudzoziemskiego autoramentu. Wojska koronne ześrodkowały się pod Krakowem. Stąd 15 sierpnia wyruszyły w dwóch kolumnach na południe. Całością dowodził król Jan III Sobieski. W odsieczy wiedeńskiej wziął udział też regiment hetmana polnego koronnego Mikołaja Sieniawskiego liczący 453 porcje. Faktyczne dowództwo sprawował nad nim płk Aswersus Wrzospolski. Żołnierze regimentu wchodzili w skład piechoty lewego skrzydła – brygady płk. Eliasza Krauze.
W wyniku silnego wyczerpania kraju długoletnią wojną z Turcją, w 1690 sejm warszawski obniżył komput wojska koronnego i ustalił liczbę piechoty niemieckiej na 11040 porcji, a węgierskiej na 650 porcji. Zgodnie z tym etatem, regiment wojewody krakowskiego, hetmana polnego koronnego S. Potockiego liczył 600 porcji.
W 1699 sejm uchwalił przejście wojska na stopę pokojową. Zgodnie z nowym komputem regiment królowej liczył nadal 600 porcji.
W związku z rozpoczynającą sie wielką wojną północną, w organizacji piechoty cudzoziemskiego zaciągu zaszły pewne zmiany. Piechota niemiecka w tym czasie liczyła 6640 porcji i była zgrupowana w 24 regimentach. W 1702 regiment hetmana polnego koronnego liczył 600 porcji, a na leżach zimowych regiment wojewody bełskiego, hetmana polnego koronnego stacjonował w dobrach hetmańskich.
W związku z trwającą wielką wojną północną, w 1703 sejm lubelski ustalił liczbę piechoty na 16600 porcji. Zgodnie z tym etatem regiment hetmana polnego koronnego A. M. Sieniawskiego liczył wtedy 1500 porcji.
Na przełomie 1709/1710 odnotowano w rejestrach 19 regimentów i batalionów piechoty o sile 12100 porcji. Zgodnie z etatem regiment hetmana wielkiego koronnego liczył 13 kompanii po 96 szeregowych; razem 1248 „głów”.
W 1711 zmniejszono liczbę piechoty i zreorganizowano regimenty. Regiment hetmana wielkiego koronnego pod płk. Mierem liczył 1000 porcji.
Ustalony na sejmie 1717 komput wojska koronnego przewidywał zreorganizowanie piechoty i sformowanie, zamiast 21 oddziałów, jedynie sześciu regimentów (gwardii, królowej, królewicza, buławy wielkiej i buławy polnej oraz artylerii koronnej) i trzech samodzielnych chorągwi janczarskich (hetmana wielkiego, hetmana polnego i marszałka wielkiego). Regiment buławy polnej koronnej po reorganizacji liczył 850 porcji.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Regimenty piesze koronne Kategoria:Piechota koronna w dobie wojny polsko-rosyjskiej (1654–1667) Kategoria:Piechota koronna w dobie wojny północnej Kategoria:Regimenty autoramentu cudzoziemskiego Kategoria:Piechota koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie pod Wiedniem