Nagroda im. Władysława Orkana – polska nagroda artystyczna i kulturalna ustanowiona w 2002 roku, przyznawana twórcom oraz działaczom kultury promującym wartości regionalne, lokalne i sztukę prowincji. Patronem wyróżnienia jest pisarz Władysław Orkan.

Od 2014 roku głównym organizatorem nagrody jest Fundacja im. Władysława Orkana z siedzibą w Warszawie.

Historia i organizacja Nagroda została powołana w 2002 roku z inicjatywy środowisk ludowych i samorządowych. Pierwszymi fundatorami byli Stanisław Gawor, Jarosław Kalinowski, Stanisław Kolbusz, Czesław Siekierski oraz Tadeusz Skoczek.

Początkowo (w latach 2002–2003) uroczystości wręczenia nagród odbywały się w Warszawie (Teatr Roma, Teatr Polski) w ramach wydarzeń takich jak „Kolęda Polska”. W późniejszych latach gale organizowano m.in. w Centralnej Bibliotece Rolniczej, Zakopanem, Porębie Wielkiej (w „Orkanówce”), Bielsku-Białej, Żywcu, Sokołowie Podlaskim, Bieżuniu, Słupcy, Skarżysku-Kamiennej, Opinogórze, Srebrnej Górze, Legnicy i Bodzanowie. Wyróżnienie nie było przyznawane w każdym roku kalendarzowym.

Od 2010 roku współorganizatorem przedsięwzięcia jest Muzeum Niepodległości w Warszawie. W 2014 roku powołano Fundację im. Władysława Orkana (akt notarialny sporządzony przez Natalię Roszkowską), która przejęła rolę głównego organizatora i kustosza pamięci patrona.

Zasady przyznawania

Zgodnie ze statutem, celem nagrody jest: integracja środowisk intelektualnych wsi i małych miast, kultywowanie wartości tworzonych poza centrami metropolitalnymi, wspieranie twórców nawiązujących do etosu Władysława Orkana (obrona ludzi wykluczonych, wyrównywanie szans), promocja kultury regionalnej i lokalnej.

Nagroda może mieć charakter honorowy lub łączyć wymiar honorowy z finansowym – w zależności od pozyskanych środków. Kapituła przyznaje również tytuły honorowe „Przyjaciel Fundacji Orkana”.

Laureaci Poniższa lista obejmuje laureatów opracowaną na podstawie kroniki nagrody oraz komunikatów Fundacji.

2002 (I edycja) Uroczystość odbyła się w Teatrze Roma w Warszawie.

Józef Baran – za twórczość poetycką i funkcję „lirnika wioskowego” współczesności. Henryk Cyganik – za całokształt twórczości poetyckiej i satyrycznej oraz tematykę podhalańską. Julian Kawalec – za moralitet w twórczości prozatorskiej i współtworzenie nurtu chłopskiego. Mikołaj Samojlik – za twórczość opiewającą matecznik biebrzański i podlaski.

2003 Uroczystość odbyła się w Teatrze Polskim w Warszawie.

Stanisław Baj – za nobilitację tematu rustykalnego w malarstwie. Henryk Bereza – za działalność krytyczną i promowanie nurtu chłopskiego w literaturze. Zbigniew Dmitroca – za twórczość bajkopisarską i satyryczną. Marian Kowalski – za wierność kulturze chłopskiej i prowadzenie Muzeum Kultury Ludowej w Marcinowie.

2004 Uroczystość odbyła się w Centralnej Bibliotece Rolniczej w Warszawie.

I stopnia: Bronisław Kurek – za redagowanie pisma „Łan”. II stopnia: Jacek Lubart-Krzysica – za integrację środowisk literackich. III stopnia: Łucja Piątkowska – za ochronę zabytków Ziemi Bocheńskiej. Debiut: Rafał Wojasiński – za powieść Złodziej ryb. Nagrody honorowe: Kazimierz Długosz (redaktor „Nowej Wsi”), Tadeusz Górny.

2005 Uroczystość odbyła się w Pensjonacie „Halit” w Zakopanem.

I stopnia: Witold Knychalski – za inicjatywę Festiwalu Dialogu Czterech Kultur. Nagrody honorowe: Jan Fudala (za działalność regionalną), Wacław Kostrzewa (za twórczość poetycką).

2006 Uroczystość odbyła się w siedzibie Gorczańskiego Parku Narodowego w Porębie Wielkiej.

I stopnia: Andrzej Grabowski – za dokonania artystyczne i organizację „Jesieni Literackiej Pogórza”. II stopnia: Seweryn A. Wisłocki – za prace nad prymitywistami śląskimi. III stopnia: Michalina Pięchowa – za publicystykę o Ziemi Bocheńskiej. Nagrody honorowe: Stanisław Hodorowicz, Stanisław Pasoń.

2007 Uroczystość odbyła się w Muzeum Biograficznym Władysława Orkana („Orkanówka”) w Porębie Wielkiej.

I stopnia: Adam Ziemianin – za tom poezji Przymierzanie peruki. II stopnia: Wanda Czubernat – za całokształt twórczości (w 70-lecie urodzin). III stopnia: Anna Łękawa (za twórczość ludową), Ryszard Rodzik (za audycję radiową promującą poezję). Nagrody honorowe: Janusz Potaczek (wójt Gminy Niedźwiedź), redakcja pisma „Małopolska. Regiony – regionalizmy – małe ojczyzny”.

2008 Uroczystość odbyła się w Bielsku-Białej.

Nagrody artystyczne: Mirosław Bochenek (poeta), Wanda Łomnicka-Dulak (etnograf), Stanisław Kwaśny (rzeźbiarz). Nagrody honorowe: Gustaw Hadyna, Stanisław Kobiela, Marian Ormaniec, Józef Styczeń.

2009 Uroczystość odbyła się w Żywcu.

Nagrody równorzędne: Katarzyna Buszydlik (nauczycielka z Łodygowic), Maria Fiderkiewicz (etnolog, za badania nad Żywiecczyzną), Jan Flasza (dyrektor Muzeum w Bochni), Józef Hulka (rzeźbiarz z Łękawicy), Barbara Krężołek-Paluch (malarka i poetka), Józefa Kuchta (poetka ludowa), Henryk Nicpoń (pisarz z Rzeszowa), ks. Władysław Nowobilski (budowniczy kościoła w Ciścu), Waleria Prochownik (poetka grupy „Gronie”), Rafał Skąpski (prezes Fundacji Kultury Polskiej), Jerzy Skrobot (animator kultury), Franciszek Stefaniuk (parlamentarzysta i poeta), Władysław Tomczyk (rzeźbiarz z Alwerni), Juliusz Wątroba (poeta ze Śląska Cieszyńskiego), Jan Wysogląd (autor wspomnień). Tytuł „Przyjaciel Instytutu”: Zdzisław Bik, płk Stanisław Dąbrowski, Grzegorz Ilczuk, Krzysztof Jóźwiak, Sławomir Kamiński, Krzysztof Konaszewski, Krzysztof Nerć, Norbert Ogłaza, Tadeusz Skoczek, Ludwik Węgrzyn, Andrzej Wilanowski, Andrzej Zieliński.

2010 Uroczystość odbyła się w Sokołowie Podlaskim.

Laureaci: Jan Brodka, Zofia Bugajska, Stanisław Bukowiec, Bożenna Kuc, Wanda Wierzchowska. Nagrody honorowe: Stanisław Gaczoł, Florian Kohut, Zbigniew Paczóski, Zespół śpiewaczy „Tęcza”.

2011 Uroczystość odbyła się w Bieżuniu.

Laureaci: Redakcja „Bieżuńskich Zeszytów Historycznych”, Tadeusz Trębacz, Zbigniew Popadiuch, Zbigniew Masternak, Adam Migdał, Piotr Wlizło, Teresa Sobestjańczuk. Nagroda honorowa: Zdzisław Bik.

2012 Uroczystość odbyła się w Słupcy.

Laureaci: Jan Sęk, Mirosław Kossakowski, Zygmunt Ból, Tadeusz Kubacki, Orkiestra Dęta OSP w Słupcy, ks. Piotr Brząkalik.

2013 Uroczystość odbyła się w Skarżysku-Kamiennej.

Laureaci: Bernard Ładysz (śpiewak operowy), Lucyna Kozłowska (twórczyni ludowa, za ocalenie od zapomnienia wycinanki świętokrzyskiej), Andrzej Kozłowski (rzeźbiarz), Marian Pilot (pisarz, za twórczość nurtu chłopskiego i tom esejów Nowy matecznik), Towarzystwo Przyjaciół Chorych – Hospicjum im. bł. Edmunda Bojanowskiego w Bochni, Zespół Pieśni i Tańca „Siedlecanie”.

2014 Uroczystość odbyła się 13 czerwca 2015 roku w Muzeum Romantyzmu w Opinogórze.

Nagroda Główna: Jerzy Hoffman. Nagrody indywidualne: Anna Ficoń, Janina Kęsek, Zofia Wiśniewska. Nagrody zespołowe: Miejska Orkiestra Dęta OSP z Ciechanowa, Chór „Melodia” z Opinogóry, Zespół Pieśni i Tańca „Warmia”, Uniwersytet Ludowy w Radawnicy, Zespół Wokalny „Pauza, Raz, Dwa, Trzy…”.

2017 Uroczystość odbyła się 20 października 2017 roku w Twierdzy Srebrna Góra.

Nagrody Główne: Ryszard Palka, Marian Piotr Romaniuk, Dziecięcy Zespół Folklorystyczny „Wesołe Nutki”. Dyplomy honorowe: Agnieszka Ciszewska, Katarzyna Donner, Stanisław Gołdyn, Elżbieta Gniazdowska, Maria Jastrzębska, Waldemar Krzyżewski, Tadeusz Masłyk, Zofia Tkaczyk. Wyróżnienia specjalne: Joanna Brześcińska-Riccio (medal „Pro Mazovia”), Paweł Gancarz.

2018 Uroczystość odbyła się we wrześniu 2018 roku w Legnicy.

Laureaci: Ogólnopolski Ruch Stowarzyszeń Regionalnych RP, Janusz Gmitruk, Henryk Kozubski, Izabela Lewandowska, Stanisław Kowalski, Teresa Paździor.

2024 (XVI edycja) Uroczystość odbyła się 15 marca 2024 roku w Bodzanowie.

Nagrody za całokształt: Kamila Lićwinko, Olgierd Łukaszewicz. Wyróżnienia: ks. Stanisław Adamczyk i Chór Pueri Cantores Sancti Nicolai, Mażoretki MCK „Diament” w Płońsku, Zespół Ludowy „Dąbkowiacy”, Powiatowy Młodzieżowy Dom Kultury w Otwocku, LKS Huragan Bodzanów, Miasto i Gmina Bodzanów, Urszula Caban i Koło Gospodyń Wiejskich w Wyszogrodzie, Anna Gątowska, Mateusz Ratyński, Wioletta i Stanisław Gołębiowscy, Zdzisław Leszczyński.

Kapituła Skład Kapituły zmieniał się corocznie, a jej wieloletnim przewodniczącym był prof. Bolesław Faron. W pracach jury uczestniczyli m.in.: Jarosław Kalinowski, Tadeusz Skoczek (sekretarz/kanclerz), Stanisław Kolbusz, Wiesław Myśliwski, Jan Sęk, Leszek Żuliński, Adam Bojara, Eugeniusz Grzeszczak, ks. Henryk Skorowski oraz Izabela Stelmańska (przewodnicząca w 2024 roku). W poszczególnych edycjach (m.in. w 2014 roku) w skład gremium wchodzili także: płk rez. Stanisław Dąbrowski (przewodniczący), Halina Murawska, Natalia Roszkowska (Prezes Fundacji im. Władysława Orkana), Zdzisław Bik, Mirosław Szemla, Roman Kochanowicz oraz samorządowcy Sławomir Morawski i Andrzej Pietrasik.

Inne nagrody imienia patrona Należy odróżnić opisaną wyżej ogólnopolską Nagrodę Fundacji im. Władysława Orkana (przyznawaną od 2002 roku) od Nagrody Województwa Małopolskiego im. Władysława Orkana. To drugie wyróżnienie zostało ustanowione w 2012 roku przez Samorząd Województwa Małopolskiego. Ma charakter regionalny i skupia się na wspieraniu lokalnych inicjatyw kulturalnych w Małopolsce. Wśród laureatów tej nagrody są m.in. Zespół Regionalny „Szczyrzycanie” czy Zespół Pieśni i Tańca „Ziemia Myślenicka”. Mimo wspólnego patrona i zbliżonych celów są to dwie niezależne inicjatywy z odrębnymi kapitułami i organizatorami.

Przypisy

Kategoria:Polskie nagrody literackie Kategoria:Polskie nagrody kulturalne