Anna Ficoń

Anna Ficoń (ur. 21 lipca 1938 w Cięcinie, zm. 2 grudnia 2016 w Wieprzu) – polska rzeźbiarka ludowa, laureatka Nagrody im. Oskara Kolberga, artystka ludowa Beskidu Żywieckiego.

Życiorys Urodziła się w 1938 roku w Cięcinie na Żywiecczyźnie jako najmłodsza, piąta córka Józefa (według innych źródeł Karola) i Anny Stolarczyków. Jej ojciec zginął w wypadku w hucie, gdy miała dziewięć miesięcy. Większość życia spędziła w Wieprzu koło Żywca, gdzie była żoną rzeźbiarza Jana Ficonia (zm. 1979) i matką sześciorga dzieci. Los artystki naznaczony był cierpieniem – oprócz wczesnej utraty ojca i męża, przeżyła również śmierć córki Marii, która zmarła na tę samą chorobę co mąż artystki.

Tradycje artystyczne w rodzinie kontynuowali jej synowie: Andrzej, Marian i Edward. Prace Andrzeja i Mariana prezentowano m.in. na wspólnej wystawie rodzinnej w Muzeum Miejskim w Żywcu w 2013 roku.

Za symboliczny początek jej drogi artystycznej uznaje się 14 lipca 1971 roku (dzień narodzin najmłodszego syna), kiedy to otrzymała pierwszą nagrodę w konkursie organizowanym przez Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce. Początkowo jej twórczość nie spotkała się z aprobatą męża – rzeźbiarstwo w drewnie postrzegane było wówczas jako zajęcie typowo męskie. Nie pobierała formalnych nauk w tym kierunku, a jej styl był odmienny od prac małżonka.

Po śmierci męża w 1979 roku (zmarł w wieku 46 lat) rzeźbiarstwo stało się dla niej głównym źródłem utrzymania rodziny oraz formą terapii w trudnych chwilach. Od 1978 roku należała do Stowarzyszenia Twórców Ludowych. Zmarła 2 grudnia 2016 roku w wieku 78 lat. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 3 grudnia 2016 roku w kościele Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Wieprzu, po czym artystkę pochowano na miejscowym cmentarzu.

Twórczość Anna Ficoń była artystką samorodną, kontynuującą tradycyjne wzory rzeźby ludowej Beskidu Żywieckiego. Pracowała głównie w drewnie lipowym, często wykorzystując naturalny kształt surowca do zasugerowania formy przyszłego dzieła. Ciekawym rozwiązaniem stosowanym przez artystkę było wykorzystanie naturalnej kory surowca jako ramy dla płaskorzeźb. Jej styl charakteryzował się ekspresyjnym modelunkiem bryły, uzyskiwanym poprzez mocne i czytelne cięcia dłuta, często określane jako „grubo ciosane”. Oprócz rzeźby, artystka zajmowała się również malarstwem na szkle.

W zakresie wykończenia prac artystka stosowała różnorodne techniki: polichromię z użyciem farb plakatowych i emulsyjnych – zabezpieczanych następnie lakierem bezbarwnym lub pokostem (kolory jaskrawe, zdecydowane, z przewagą błękitu), barwienie ciemną bejcą, pokostem lnianym lub lakierem, pozostawianie drewna w stanie surowym.

Dominującą tematyką w jej dorobku była sztuka sakralna. Tworzyła liczne przedstawienia maryjne (Madonny), pasyjne (Pietà, Ukrzyżowanie) oraz wizerunki Chrystusa Frasobliwego. Często wprowadzała do scen biblijnych wątki osobiste i wspomnienia, np. rzeźba Chrystus na krzyżu (z dziadkami) czy Przytulenie dziadka (inspirowana pieśnią ludową). Charakterystycznym rysem jej twórczości był smutny, pełen zatroskania wyraz twarzy rzeźbionych postaci, interpretowany jako odzwierciedlenie osobistych trudów życia autorki. Jej prace docierały również poza granice kraju – rzeźba Ostatnia Wieczerza została przekazana do Watykanu przez dziecięcy zespół regionalny „Mali Grojcowianie”.

Wykonała m.in. galerię rzeźb przedstawiającą patronów jej sześciorga dzieci. Obok domu w Wieprzu stworzyła w altanie prywatną galerię autorską, gdzie prezentowała prace szczególnie jej bliskie. Jedna z jej szopek trafiła na okładkę płyty zespołu „Grojcowianie” zatytułowanej Witoj Jezu kochany.

Jej prace obecne są także w przestrzeni publicznej rodzinnej miejscowości: rzeźba św. Jana Nepomucena znajduje się przy moście na rzece Sole, a wizerunek Chrystusa Frasobliwego umieszczono w kapliczce nad wsią. Artystka została również upamiętniona muralem na ścianie Szkoły Podstawowej im. Jana Klicha w Wieprzu, zrealizowanym przez Macieja Szymonowicza w ramach projektu „Szlak Beskidzkich Murali”. Jego oficjalne odsłonięcie nastąpiło 15 grudnia 2021 roku.

Wystawy i konkursy Prace Anny Ficoń były prezentowane na wystawach zbiorowych i indywidualnych, m.in. w Żywcu, Warszawie, Mysłowicach, Wrocławiu oraz w Książnicy Beskidzkiej w Bielsku-Białej (2003). Ważniejsze wystawy indywidualne to m.in.: Wystawa rzeźby w Muzeum Hutnictwa i Kuźnictwa w Ustroniu (1998), Wystawa rodzinna „Przekraczanie granic” w Muzeum Miejskim w Żywcu (2013).

Brała udział w konkursach sztuki ludowej, w tym: „Rok liturgiczny w Beskidzkiej Sztuce Ludowej” (1992), „Anioły i diabły” (1993), „Przyjaciele Ziemi – Aniołowie” (1999), „Życie Chrystusa w sztuce ludowej” (2000).

Jej rzeźby znajdują się w zbiorach muzeów etnograficznych (w Żywcu, Krakowie, Warszawie, Toruniu, Bielsku-Białej, Nowym Sączu, Muzeum Sztuki Ludowej w Otrębusach) oraz w kolekcjach prywatnych w kraju i za granicą.

Nagrody i wyróżnienia I nagroda w konkursie „Rzeźba ludowa w drewnie” (1973), II nagroda (1973) i III nagroda (1993) w konkursie „Współczesna Rzeźba Ludowa Karpat Polskich”, Nagroda Ministra Kultury i Sztuki (1977, 1997) oraz Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2013), I nagroda w „Konkursie na szopkę” (1978), Srebrny Krzyż Zasługi (1979), Wyróżnienie w I Wojewódzkim Konkursie Malarstwa na Szkle (1982), Order Serca – Matkom Wsi (1988), Nagroda Wojewody Bielskiego (1996), Zasłużony Działacz Kultury (2001), Nagroda im. Oskara Kolberga (2002) – w kategorii twórczości plastycznej, Nagroda Marszałka Województwa Śląskiego w dziedzinie kultury (2012), Nagroda im. Władysława Orkana (2015).

Przypisy

Bibliografia Rosiek B., Przekraczanie granic. Rzeźbiarka Anna Ficoń, Żywiec 2013, . Kraczoń K., Cierpienie w drewnie zamknięte, „Twórczość Ludowa”, 2016, nr 3-4 (83), .

Kategoria:Polscy rzeźbiarze ludowi Kategoria:Urodzeni w 1938 Kategoria:Zmarli w 2016 Kategoria:Laureaci Nagrody Kolberga Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)