mały|Strona tytułowa jednej z książek O.J. Soppa Olav Johan Sopp (ur. 6 października 1860 w Hamar, zm. 14 sierpnia 1931) – norweski mykolog. Był pionierem norweskich badań mykologicznych. Jako pierwszy zaproponował klasyfikację grzybów jako nienależących do roślin ani zwierząt, lecz do trzeciego królestwa. Przyczynił się również do rozwoju norweskiego przemysłu mleczarskiego i browarniczego.
Życiorys i praca naukowa Jego ojciec był garbarzem. Olaf Johan w 1889–1893 ożenił się z Ingeborg Marie Finckenhagen, a w 1894 roku z Caroline Louise Eugenie Ihlen. Jego nazwisko rodowe to Johan Oluf Olsen, ale od końca lat 80. XIX wieku używał nazwiska Olav Johan-Olsen, aby uniknąć pomyłki z inną osobą. W 1907 roku zmienił nazwisko na Sopp (co po norwesku oznacza „grzyb”). Według jego własnych zeznań, już jako młody uczeń nosił przydomek „Sop-Olsen”.
Po ukończeniu Uniwersytetu w Oslo (wówczas był to Uniwersytet w Christianii) w 1879 roku rozpoczął studia medyczne na tym uniwersytecie, które ukończył z wyróżnieniem w 1882 roku. W młodości zainteresował się grzybami. W latach 1880–1885, korzystając ze środków publicznych, podróżował po Norwegii, wygłaszając wykłady na temat grzybów jadalnych. Odwiedzał między innymi koszary wojskowe. W 1883 roku opublikował książki o grzybach „Spiselig Sop, dens Indsamling, Opbevaring og Tilberedning” i „Sopkogebog”, które ukazywały się w kilku, rozszerzonych edycjach do 1924 roku. W latach 1882–1885 był asystentem profesora Hjalmara Heiberga w Katedrze Patologii i Anatomii, a jednocześnie organizował uniwersytecką kolekcję grzybów. W 1888 roku odbył dłuższą naukę u słynnego mykologa Juliusa Oscara Brefelda w Münster w Niemczech i zaliczył pobyt w laboratorium browaru Carlsberg w Danii. Po ukończeniu studiów przez kilka lat praktykował jako lekarz w Christianii. W 1893 roku uzyskał doktorat z filozofii za rozprawę „Om sop paa levende jordbund”.
Po spotkaniu z Brefeldem Olsen mniej czasu poświęcał grzybom jadalnym i grzybom wielkoowocnikowym, zajął się natomiast badaniami grzybów mikroskopijnych i ich udziałem w procesach fermentacji i dojrzewania. W laboratorium Carlsberga poznał profesora Emila Christiana Hansena, który badał czyste kultury drożdży w procesie warzenia piwa. Jesienią 1887 roku Olsen (który zaczął teraz nazywać się Olav Johan-Olsen) został zatrudniony jako kierownik laboratorium fizjologicznego w browarze Ringnes & Co. w Christianii i stanowisko to zajmował do 1890 roku. Pod jego kierownictwem wprowadzono do produkcji piwa w browarze czyste kultury drożdży. Później wpłynął również na norweskie mleczarnie, które zaczęły wykorzystywać czyste mikroorganizmy w produkcji sera.
W 1888 roku Johan-Olsen wynalazł metodę produkcji mleka skondensowanego bez dodatku cukru. W 1890 roku został zatrudniony jako kierownik nowo wybudowanej mleczarni w Kapp w Toten, która powstała, aby wykorzystać jego wynalazki. Sam wykonał niezbędny sprzęt i jemu przypisuje się zapoczątkowanie norweskiego przemysłu zagęszczania mleka. W 1891 roku opatentował i wprowadził na rynek produkt Viking Melk. W 1897 roku szwajcarska firma Henri Nestlé przejęła mleczarnię, w której go produkowano, a Johan-Olsen został zatrudniony na stanowisku dyrektora technicznego i naukowego, które piastował aż do przejścia na emeryturę w 1925 roku. W tym czasie był także głównym bakteriologiem we wszystkich fabrykach Nestlé na świecie. Jako emeryt kontynuował pracę we własnym laboratorium.
Był autorem wielu artykułów i publikacji naukowych. W 1897 roku napisał artykuł w „Nyt Tidsskrift”, w którym jako pierwszy badacz na świecie zaproponował wprowadzenie do systematyki organizmów trzeciego królestwa, poza królestwami roślin i zwierząt: grzybów. Oficjalnie królestwo to (Fungi) wprowadzone zostało dopiero 60 lat później przez amerykańskiego naukowca Roberta Whittakera, wówczas jako jedno z pięciu już królestw. Chociaż Sopp uwzględnił w swoim systemie więcej niż tylko to, co dziś uznaje się za grzyby, norwescy naukowcy uważają go za pierwszego, który zaproponował, aby grzyby były odrębnym królestwem.
Był autorem także wielu popularnych publikacji przeznaczonych dla gospodarstw domowych, w tym na temat domowego wyrobu wina i piwa, a także przechowywania żywności i rozsądnego przygotowywania posiłków. Dążył do rozwoju edukacji w zakresie przygotowywania posiłków i prowadzenia gospodarstwa domowego oraz do utworzenia odrębnego instytutu zdrowej żywności w Norwegii. Pod pseudonimem Anonymus regularnie brał udział w debatach publicznych, między innymi sprzeciwiając się różnym zakazom i obowiązkowemu spożywaniu alkoholu, a także twierdząc, że zakaz sprzedaży alkoholu jest „katastrofą narodową”. Poza tym był znanym i popularnym mówcą w swoich dziedzinach.
Dr Sopp był jednym z pierwszych entuzjastycznych zwolenników teorii ewolucji Darwina i w 1887 roku opublikował krótką książkę o teoriach Darwina. Wykorzystując dane z mykologii zamierzał znaleźć dowody na poprawność teorii ewolucji, ale te idee nigdy nie ukazały się drukiem.
Przy nazwach naukowych utworzonych przez niego taksonów standardowo dodawane jest jego nazwisko Sopp (zobacz: lista skrótów nazwisk botaników i mykologów).
Przypisy
Kategoria:Ludzie urodzeni w Hamarze Kategoria:Norwescy mykolodzy Kategoria:Urodzeni w 1860 Kategoria:Zmarli w 1931