Specjalny przedstawiciel Sekretarza Generalnego ds. dzieci w konfliktach zbrojnych (ang. Special Representative of the Secretary-General for Children and Armed Conflict) – urząd Organizacji Narodów Zjednoczonych powołany 12 grudnia 1996 roku rezolucją A/RES/51/77. Powołanie urzędu jest następstwem raportu złożonego przez Graça Machel pt. „Wpływ konfliktów zbrojnych na dzieci”.
Komisarza mianuje Sekretarz Generalny na 3 letnią kadencję z możliwością wielokrotnego przedłużenia.
Poczet komisarzy (1997–2005) (2006–2012) (2012-2077) (2017-2025) Vanessa Frazier (2025-)
Historia Historia Urzędu SRSG CAAC
Geneza i Raport Graçy Machel (1993–1996) Początki urzędu sięgają pierwszej połowy lat 90. XX wieku, kiedy społeczność międzynarodowa zaczęła dostrzegać drastyczną zmianę w charakterze konfliktów zbrojnych – dzieci przestały być jedynie „przypadkowymi ofiarami”, a stały się bezpośrednimi celami ataków oraz przymusowymi uczestnikami walk.
W 1993 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ, zaniepokojone tą sytuacją, wezwało do sporządzenia szczegółowego opracowania. W 1996 roku opublikowano przełomowy raport pt. Impact of Armed Conflict on Children (tzw. Raport Machel), przygotowany przez Graçę Machel (ekspertkę ONZ i byłą pierwszą damę Mozambiku). Dokument ten udowodnił, że miliony dzieci cierpią z powodu systematycznej przemocy, a dotychczasowe mechanizmy ochrony i prawa dziecka są niewystarczające.
Powołanie urzędu (1996–1997) Bezpośrednią odpowiedzią na zalecenia zawarte w raporcie była Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego nr 51/77, przyjęta 12 grudnia 1996 roku. Na jej mocy powołano urząd Specjalnego Przedstawiciela Sekretarza Generalnego ds. Dzieci i Konfliktów Zbrojnych. Pierwszym urzędnikiem na tym stanowisku został w 1997 roku z Ugandy.
Rozszerzenie mandatu przez Radę Bezpieczeństwa (1999–2005) Kluczowym momentem w historii urzędu było włączenie tematyki dzieci do agendy Rady Bezpieczeństwa ONZ.
W 1999 roku przyjęto Rezolucję 1261, w której oficjalnie uznano, że los dzieci w konfliktach zbrojnych stanowi zagrożenie dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa.
W 2005 roku, na mocy Rezolucji 1612, utworzono Mechanizm Monitorowania i Sprawozdawczości (MRM). Pozwoliło to urzędowi na systematyczne zbieranie dowodów na zbrodnie wojenne bezpośrednio z terenów walk, co nadało jego raportom ogromną wagę polityczną.
Ewolucja po 2010 roku kampanie i „Listę Wstydu” W kolejnych latach urząd ewoluował z roli obserwatora w rolę aktywnego negocjatora. Za kadencji w 2014 roku uruchomiono globalną kampanię „Children, Not Soldiers”, mającą na celu wyeliminowanie zjawiska dzieci-żołnierzy w oficjalnych armiach narodowych.
Współcześnie historia urzędu jest nierozerwalnie związana z tzw. „Listą wstydu”, stanowiącą aneks do corocznego raportu, który przedstawia Sekretarz Generalny ONZ. Lista ta stała się skutecznym narzędziem nacisku dyplomatycznego, zmuszając strony konfliktu do współpracy z UNICEF oraz biurem Wysokiego komisarza w celu demobilizacji najmłodszych uczestników walk.
Bibliografia Akt powołujący urząd (1996): Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/RES/51/77 – Dokument ustanawiający mandat Specjalnego Przedstawiciela. Raport fundacyjny (1996): Impact of Armed Conflict on Children (A/51/306) – Przełomowy raport Graçy Machel, który stał się podstawą powołania urzędu. Rozszerzenie mandatu (1999): Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1261 – Pierwsza rezolucja RB uznająca los dzieci za zagrożenie dla pokoju. Mechanizm Monitorowania (2005): Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1612 – Dokument powołujący system zbierania dowodów naruszeń (MRM). Oficjalny portal urzędu: Office of the SRSG for Children and Armed Conflict – Główna strona informacyjna i baza aktualnych raportów. Zbiór rezolucji: Security Council Resolutions on CAAC – Kompletna lista aktów prawnych Rady Bezpieczeństwa. Komunikat o mianowaniu (2025): Nominacja Vanessy Frazier – Oficjalne ogłoszenie Sekretarza Generalnego ONZ z 3 października 2025 r.
Kategoria:Organy i agendy ONZ Kategoria:Prawa dziecka