Johann Michael Friedrich Rückert (ur. 16 maja 1788 w Schweinfurcie, zm. 31 stycznia 1866 w ) – niemiecki poeta, orientalista, tłumacz, wykładowca, jeden z najpłodniejszych niemieckich poetów.

Życiorys Pochodził ze starej frankońskiej rodziny. Był pierworodnym synem prawnika Johanna Adama i Marii Barbary, córki prawnika; miał siedmioro rodzeństwa, z czego czworo zmarło w dzieciństwie. Rodzina przeprowadziła się ze Schweinfurtu w 1792 roku do . Uczył się w gimnazjum w Schweinfurcie od 1802 do 1805 roku. Ojciec życzył sobie, aby został prawnikiem, ale ta dyscyplina go nie zainteresowała i przerwał studia prawnicze; studiował filologię w Würzburgu od 1805 roku, uczęszczał tamże na wykłady ; studiował następnie filologię germańską od 1808 roku w Heidelbergu, nauczał prywatnie w Jenie filologię klasyczną, m.in. mitologię, a także literaturę grecką i łacinę. Zakończył te wykłady w 1812 roku i wyjechał do Ebern. Publikował pod pseudonimem Freimud Raimar w 1814 roku. Był zastępcą redaktora czasopisma „” od 1815 do 1817 roku, gdzie także publikował swoje wiersze; zrezygnował z pracy dla czasopisma na początku 1817 roku. W Rzymie przebywał od 1817 do 1819 roku, wyruszał na piesze wycieczki w rejony południowych i środkowych Włoch, podróżował pieszo po Szwajcarii oraz Włoszech od 1817 do 1819 roku, w Rzymie spotykał się z artystami w , m.in. z Bertelem Thorvaldsenem. Od 1818 roku studiował literaturę arabską i perską u , którego spotkał w tym roku w Wiedniu, tenże zapoznał go z językiem perskim i arabskim. Interesował się poezją Bliskiego Wschodu, którą poznawał w Ebern. Poślubił Luise Wiethaus-Fischer w 1821 roku, którą poznał w 1820 roku podczas studiów orientalistycznych. Od 1820 do 1825 (lub 1826) roku mieszkał w Coburgu niedaleko domu rodziców, nauczał wówczas prywatnie, mógł tamże korzystać z lepiej zaopatrzonej niż w Ebern biblioteki. Mianowany profesorem zwyczajnym () w 1826 roku. Pracował jako profesor orientalistyki w Erlangen od 1826 (lub 1827) do 1841 roku, objął to stanowisko po . Nabawił się choroby oczu około 1839 roku, leczył się w Bad Ems; podczas podróży poznał Clemensa Brentano poprzez swojego przyjaciela, historyka , spotkał Brentano podczas wspólnego rejsu po Renie. Był profesorem w Berlinie od 1841 do 1848 roku, gdzie mieszkał w kawalerce bez rodziny w 1842 roku. Jego studentami w tym okresie byli orientaliści: Paul de Lagarde i Max Müller. Duży wpływ wywarły na niego pisma filozoficzne Arthura Schopenhauera, które czytał w 1845 roku. Zrezygnował z tej posady na własne życzenie i opuścił Berlin w marcu 1848 roku. Przeszedł na emeryturę w 1848 roku, tworzył później poezje i pisma filozoficzne. Od 1848 do śmierci mieszkał w koło Coburga, w majątku odziedziczonym po swoim teściu w 1838 roku. Jego żona zmarła 26 czerwca 1857 roku. Po śmierci żony odizolował się od społeczeństwa, pojawił się publicznie dopiero w 1863 roku. Zmarł na raka jelita grubego w Neuses i został pochowany obok żony.

Cieszył się szacunkiem klasy średniej z uwagi na swoje wczesne sentymentalne wiersze, ale popadł w zapomnienie z początkiem XX wieku. Twórczość orientalistyczna natomiast wzbudzała zainteresowanie badaczy. Pełne wydanie dzieł wraz z ineditami przygotowywał Hans Wollschläger. Wcześniejsze wydania określane jako kompletne były dalekie od zebrania całego dorobku pisarza.

Do jego utworów muzykę napisali m.in. Johannes Brahms, Heinrich von Herzogenberg, Carl Loewe, Gustav Mahler, Felix Mendelssohn-Bartholdy, Modest Musorgski, Max Reger, Franz Schubert, Robert i Clara Schumannowie.

Twórczość mały|Pomnik Friedricha Rückerta w Schweinfurcie

Poezja Napisał ponad 10 000 wierszy (w samym okresie od 1848 do 1866 roku stworzył 10 000 wierszy, większość nie została opublikowana i zbadana), z czego jesienią 1833 roku powstało około 150 wierszy; około 2000 wierszy napisał w metrum klasycznym, co czyni go najpłodniejszym niemieckim poetą lirycznym. Lata i wakacje spędzał w Neuses i tam powstało wiele jego utworów. W wieku 14 lat pisał wiersze po łacinie, inspirowane dziełami Owidiusza. Jego wczesne wiersze pochodzą z 1807 roku, m.in. opiewając miłość i piękno przyrody, utwory z tego okresu wykazują wpływ twórczości , młodzieńcza poezja była oparta na wzorcach sentymentalizmu. Od 1809–1810 roku zauważalny wpływ wywarł na niego zbiór () Achima von Arnima, pojawiły się w tym okresie dłuższe formy poetyckie. Zakochał się w córce karczmarza, czego efektem są Amaryllis-Sonette. Z okresu podróży po Włoszech pochodzi ponad sto ośmiowierszowych Sicicianen. Następnie oddziaływała na niego poezja Johanna Wolfganga von Goethego, a także idee romantyzmu. Napisał cykl 428 wierszy pt. Kindertotenlieder w latach 1833–1834 po śmierci dwójki swoich dzieci, Luisy i Ernsta (zob. cykl pieśni Gustava Mahlera do pięciu z utworów z cyklu, a także tego kompozytora). W poezji inspirowanej literaturą Bliskiego Wschodu odwołał się m.in. do Goethego.

Weisheit des Brahmanen to zdaniem samego autora poemat dydaktyczny; przypomina jednak bardziej pamiętnik, z anegdotami i aforyzmami; utwór jest przepełniony krytyką społeczną, podtrzymuje ideę teodycei zachwianą po śmierci jego dzieci. Formalnie poemat nawiązywał do dzieła Cherubinischem Wandersmann Angelusa Silesiusa. Walczył o zjednoczenie Niemiec, jako jedyny przedstawiciel pokolenia Körnera opublikował Ein Dutzend Kampflieder für Schleswig-Holstein. Jego twórczość przenika świadomość boskiej wszechobecności. Można go zaliczyć do prekursorów poezji ekologicznej. W swojej twórczości zwalczał feudalizm. Zajmował się w swojej poezji starością, jako pierwszy niemiecki liryk pisał o takich tematach, jak utrata zębów, zaparcia, renta, stopniowa utrata wzroku.

W języku polskim ukazały się co najmniej dwie książki z tekstami poety: Przeobrażenia Abu-Zaijda z Seraju, czyli Zabawy Harira: w wolnem naśladowaniu niemieckiego poematu Franciszka Rueckerta (Józef Lompa, 1858) oraz Mądrości zebrane: antologia wierszy (2018, Gliwice, Epigraf). Wybrane wiersze Rückerta przełożył m.in. Adam Asnyk.

Dramat W młodości napisał trzy dramaty; ta młodzieńcza trylogia sztuk teatralnych o Napoleonie Bonapartem miała być próbą wskrzeszenia konwencji komedii Arystofanesa w duchu chrześcijańskim. Od lat 30. XIX wieku zainteresował się ponownie dramatem oraz poezją dydaktyczno-filozoficzną. W latach 40. XIX wieku wydał dramaty: Saul und Dawid (1843), Kaiser Heinrich IV. (1844) i Christofero Colombo (1845).

Tłumaczenia Znał ponad 40 języków obcych. Przetłumaczył Friedricha Schillera na język grecki w wieku 17 lat. Tłumaczył m.in. z języków perskich oraz indyjskich. Interesowały go także języki: chaldejski, etiopski, koptyjski, ormiański, syryjski.

Przekładał z języka arabskiego m.in. poezje Hafeza (1822) czy Imru al-Kajsa, wydane w 1843 roku. Rudolf Alexander Schröder za arcydzieło translatoryki uznał jego Makamen des Hariri, przekład docenił .

Dzieła Deutschen Gedichte (zbiór poezji, 1814) Napoleon und der Drache (sztuka teatralna, 1815) Napoleon und seine Fortuna (sztuka teatralna, 1818) Napoleon, der Unkenkönig (sztuka teatralna, niepublikowana) Liebesfrühling (zbiór poezji, 1821) Östliche Rosen (przekłady z Hafeza, 1822) Angereihten Perlen (aforystyczne aleksandryny, 1824) Kinderjahren eines Dorfamtmannsohns (pamiętniki, 1829) Hebräische Propheten, übersetzt und erläutert (1830) Schi-King (zbiór poezji chińskiej, przekład z łaciny na niemiecki, 1833) Gesammelte Gedichte (zbiór poezji w sześciu tomach, 1834–1838) Die Wisheit des Brahmanen (zbiór 2789 wierszy w sześciu tomach, 1836–1839) Sieben Bücher morgenländischer Sagen und Geschichten (1837) Brahmanische Erzählungen (1839) Nal und Damajanti Saul und Dawid (sztuka teatralna, 1843) Amrilkais, der Dichter und König (przekłazy z języka z arabskiego, 1843) Herodes der Große (sztuka teatralna, 1844) Kaiser Heinrich IV. (sztuka teatralna, 1844) Christofero Colombo (sztuka teatralna, 1845) Hamasa oder die ältesten arabischen Volkslieder (przekłady pieśni arabskich, 1846) Sakuntala (przekład, pośmiertnie, 1867) Kindertotenlieder (pośmiertnie, 1872) Poetisches Tagebuch (pośmiertnie, 1888) Koran (przekład, skrócona wersja, 1888)

Upamiętnienie W jego rodzinnym Schweinfurcie wzniesiono pomnik poety, pomnik w postaci popiersia znajduje się także w Neuses. Ulica, przy której mieszkał w Coburgu została nazwana jego imieniem, a jego potomkowie zachowali wyposażenie domu w nienaruszonym stanie i założono w nim muzeum. W Schweinfurcie działa stowarzyszenie Rückert-Gessellschaft e.V., które ma na celu kultywowanie pamięci o poecie i rozpowszechnianie jego dorobku.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Niemieccy poeci XIX wieku Kategoria:Niemieccy poeci romantyzmu Kategoria:Niemieccy orientaliści Kategoria:Niemieccy tłumacze Kategoria:Tłumacze Koranu Kategoria:Tłumacze z języka arabskiego Kategoria:Tłumacze z języka łacińskiego Kategoria:Urodzeni w 1788 Kategoria:Zmarli w 1865 Kategoria:Ludzie związani z Würzburgiem Kategoria:Ludzie związani z Coburgiem Kategoria:Ludzie związani z Heidelbergiem