mały|Pączek ambrowca balsamicznego (Liquidambar styraciflua L.) okryty katafilami Katafil, liść dolny, rzadziej katafill (, ) – pojęcie z zakresu morfologii roślin: liść, znajdujący się w dolnej części pędu, którego zasadniczym celem nie jest fotosynteza (jak to ma miejsce w przypadku liści górnych czyli hipsofili).
Definicja: katafile – typ liści U roślin nasiennych liście mogą mieć rozmaitą postać i funkcję. Oprócz liści listowia czyli górnych (hipsofili), których zasadniczym celem jest fotosynteza, istnieją również liście dolne (katafile), których główna funkcja jest na przykład ochronna lub magazynowa (czasami obie jednocześnie). Jeszcze innym typem liści są liścienie.
Przykłady mały|Bulwocebula krokosmii, z której częściowo zdjęto okrywające ją katafile Katafile są często łuskowate, nierzadko bezzieleniowe. Katafilami są łuskowate liście ochraniające merystemy lub wyrastające na podziemnych częściach roślin, na przykład u ciborowatych. Czasami można zaobserwować na pędzie ciągłe przejście między liśćmi dolnymi i górnymi, co dowodzi ich wzajemnej homologii. Pierwszy liść na pędzie (profil) ma często formę katafila. Katafilami są łuski okrywające pączki, choć u niektórych drzew pączki są pozbawione takiej okrywy.
W szczegółach interpretacja niektórych organów roślinnych jest nieoczywista. Na przykład łuski parzeplinów, obecne u gatunków, należących do podrodzaju Gunnera (Panke), były interpretowane jako przylistki lub ligule. Dopiero szczegółowe badania pozwoliły na stwierdzenie, że są to katafile. Czasami katafile mają spore znaczenie systematyczne, na przykład u filodendronów.
U jaskrów apomiktycznych (jaskry różnolistne i kaszubskie) cechą przydatną przy rozróżnianiu mikrogatunków jest obecność lub brak katafili, które w tej grupie mają postać liści pozbawionych blaszki (złożonych z samego ogonka). W dawniejszej literaturze używano terminu „bezlistne pochwy” (łac. vaginae aphyllae).
Katafile występują również u nagonasiennych.
Przypisy
Kategoria:Liść