Goruńsko – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Bledzew.
Nazwa Miejscowość istnieje co najmniej od połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z 1250 z łacińskiego dokumentu gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „Grancze”, 1307 „Grunz”, 1312 „Grunciko”, 1315 Grunsko, Gruciko, 1413 Gorunsko, 1418 Gorzunsko, w latach 1564-1565 Gorenisko, „Goranisko”.
Nazwa miejscowości prawdopodobnie pochodzi od nazwy osobowej Gorun z dodanym sufiksem -sko oznaczającym przynależność do czegoś. Od nazwy wsi pochodzi polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Goruńskich, dawnych posiadaczy miejscowości.
Po rozbiorach Polski w okresie zaborów w XIX i pierwszej połowie XX wieku administracja w zaborze pruskim używała także zgermanizowanych nazw niemieckich. W 1881 odnotowano nazwę w języku polskim „Gorońsko” oraz zgermanizowaną „Grunzig”. Nazwa niemiecka używana była do 1944. Po II wojnie światowej polska administracja przywróciła polską nazwę „Goruńsko”.
Historia Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W pobliżu wsi zlokalizowano grodzisko wklęsłe z ok. VII-X wieku stojące na Górze Zamkowej, wzgórzu stromo opadającym ku dolinie Obry.
Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Początkowo była własnością szlachecką należącą do lokalnej polskiej szlachty z rodu Chycińskich, a później Bukowieckich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko Goruńskich. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1457 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1307 była siedzibą własnej parafii w dekanacie Międzyrzecz.
W 1293 roku komes oraz kasztelan zbąszyński, odnotowany w łacińskim dokumencie jako „Voych de Lubolov” i identyfikowany przez historyków z Wojciechem z Lubrzy, nadał dziedzicznie swemu służebnikowi Teodorowi synowi zmarłego Szymona 16 łanów wolnych z czego 14 w Goruńsku, a dwa łany w Szczańcu, który leżał w XVI wieku w ziemi świebodzińskiej należącej do księstwa głogowskiego. Wojciech zobowiązał Teodora do udziału w wyprawach wojennych z tych dóbr zezwalając na ich alenację czyli wydzielenie z innych majątków.
W latach 1312, 1315 miejscowość wymieniona została w dokumentach przy opisie sąsiedniego Bledzewa oraz wsi Sokola Dąbrowa. Dokument ustalał granice między miejscowościami i odnotował oznaczenie ich kopcami wzniesionymi przez Wyczesława oraz Beniamina.
W latach 1424-1452 właścicielem we wsi był Sędziwój Chyciński z Chyciny. W 1424 Wilaham z Brzeźna koło Międzychodu w sporze z nim dowodził, że gdy Sędziwój wykupił od niego Goruńsko, to nie pozwolił mu tam złożyć zboża, przez co Wilaham poniósł szkody w wysokości 100 grzywien oraz że Sędziwój przyrzekł mu zapłacić 20 grzywien za budowę domu. W 1452 Sędziwój z Chyciny i Goruńska pozwany został przez Fabiana Konopkę z Bukowca koło Międzyrzecza.
W latach 1469-1505 właścicielem we wsi był Jakub Bukowiecki z Bukowca koło Międzyrzecza, który od 1479 nosił utworzone od nazwy wsi odmiejscowe nazwisko Goruński. W 1469 wraz z braćmi niedzielnymi Jerzym, Wawrzyńcem, Marcinem w asystencji stryjów Tomasza Śremskiego ze Śremu koło Sierakowa oraz Piotra Konopki z Bukowca koło Międzyrzecza, a także wujów Andrzeja Łódzkiego z Łodzi koło Stęszewa i Bieniaka Brodzkiego z Brodów koło Lwówka sprzedali swej matce Annie wdowie po Jakubie Bukowieckim połowę swych części w Goruńsku za 150 grzywien z zastrzeżeniem prawa wykupu. W 1476 Jakub Goruński oraz Jerzy i Marcin bracia niedzielni niegdyś z Bukowca kolo Międzyrzecza zapisali Dziersławowi Chycińskiemu 6 grzywien czynszu rocznego na sołectwie goruńskim oraz na trzech kmieciach w Goruńsku, które to sołectwo i kmieci posiadał opat z Bledzewa z zastrzeżeniem prawa wykupu. Dziersław Chyciński miał ten czynsz pobierać tak długo, dopóki braciom Goruńskim nie spłaci 1100 złotych oraz 20 złotych węgierskich. W 1479 Jakub Goruński dziedzic w Goruńsku na swojej części wsi, którą nabył od swej matki Anny wdowie po Jakubie Bukowieckim, oraz na sołectwie i na dworze tamże zapisał żonie Burnecie po 75 grzywien posagu i wiana.
W 1479 król polski Kazimierz IV Jagiellończyk dał Piotrowi Ocieskiemu prawo do dóbr Jakuba Goruńskiego w Wielkopolski z powodu zaniedbania obowiązku wyprawy wojennej w czasie wojny popiej. W 1483 Jakub Goruński kupił od Piotra, Jana i Wawrzyńca braci niedzielnych z Granówka prawa i przezyski na 4 łanach osiadłych w Goruńsku za 50 grzywien z zastrzeżeniem prawa wykupu. W 1504 Jakub Goruński za 80 grzywien półgroszy z zastrzeżeniem prawa wykupu sprzedał Piotrowi i Janowi z Gorzycy koło Międzyrzecza 4 łany osiadłe w Goruńsku, które kupił od zmarłego Mikołaja Granowskiego za 55 grzywien, nadto łan opuszczony zwany „Bieżanczewski”, 1/3 łana opustoszałego z zagrodą zwaną „Kanińska”, prawo do wiardunku czyli rocznego czynszu z karczmy wraz z 1/3 opłaty zapisanej po łacinie z użyciem jęz. staropolskiego „deposicionis cerevisie alias stawnego” z tej karczmy, a także z prawem wyrębu drewna na opał, z prawem połowu ryb w stawach małą siecią zwaną zabrodnią, z prawem wolnego wypasu i z prawem łowienia ptaków. W 1505 Jakub Goruński wraz z bratanicami Barbarą, Anną, Agnieszką i Katarzyną córkami zmarłego Jerzego Goruńskiego, sprzedał Maciejowi Czarmyślskiemu z Trzemeszna Lubuskiego za 80 złotych węgierskich część dziedziczną w Grochowie, która przypadła mu prawem bliższości po zgonie Piotra Grochowskiego. W 1505 Jakub Goruński od Baltazara Czackiego, męża swojej córki Anny, kupił Piotrowo w parafii Głuszyna i Świekotki za 500 grzywien.
W 1483 właściciel we wsi Dziersław Chyciński zapisał swojej żonie Annie po 100 grzywien posagu oraz wiana na swojej części w Goruńsku, na czynszu 6 grzywien zapisanym mu w 1476 na sołectwie goruńskim, na młynie w miejscowości Chycina oraz na folwarku w Kleszczewie.
W XVI wieku wieś odnotowały archiwalne zapisy podatkowe. W 1508 miał miejsce pobór podatków od 18 łanów oraz 6 groszy od karczmy. W 1563 pobrano podatki z 12 łanów, karczmy dorocznej od kowala oraz komornika. W 1564 w Goruńsku było 12 łanów. W latach 1564-1565 Goruńsko było wsią ziemiańską, z której opłatę zwaną poradlne oddawano do zamku międzyrzeckiego. W 1577 płatnikiem poboru ze wsi był Abraham Bukowiecki. W 1580 podatki ze wsi zapłacił Abraham Bukowiecki od 9 łanów, 9 + 1 zagrodnika, kolonisty, kowala oraz od pasterzy: jednego z 5 owcami, a drugiego z 30 owcami.
Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.
Mauzoleum 500 metrów na południowy zachód od wioski znajduje się popadający w ruinę monumentalny grobowiec dawnych właścicieli Grunzig – rodziny Büttner. Prowadzi do niego pięknie zakomponowana, posiadająca status pomnika przyrody aleja okazałych dębów. Nad kolumnami budowli wznosi się zmurszały tympanon, pod którym odczytać można napis Erbbegräbnis der Familie Büttner (Grób rodziny Büttner). W ażurowym wnętrzu mauzoleum, we wnęce na tylnej ścianie stoi rodzaj amfory. W wyłożonej niedużymi kafelkami podłodze znajduje się otwarta i pusta komora grobowa. W 2019 roku Urząd Gminy Bledzew wykonał prace porządkowe przy grobowcu.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Goruńsko w "Słowniku historyczno-geograficznym ziem polskich w średniowieczu" Pałac w Goruńsku na starych pocztówkach (slajdy 7-8) Turystyczny opis Goruńska
Kategoria:Bledzew (gmina)