Wydarzenia na świecie 1570 Wielki książę moskiewski Iwan IV Groźny dokonał rzezi w Nowogrodzie Wielkim, podejrzewając miasto o chęć poddania się Rzeczypospolitej; zginęło około 40 tys. mieszkańców. Filip II poślubił Annę Austriaczkę (matkę Filipa III). Turcy zdobyli Cypr należący do Wenecji. Katastrofalna spustoszyła wybrzeża Niderlandów i Niemiec.
1571 Flota Świętej Ligi z udziałem Hiszpanii, papiestwa i Wenecji pod dowództwem Juana de Austria pokonała Turków w bitwie morskiej pod Lepanto. Hiszpania podbiła Filipiny (do 1573 roku).
1572 23/24 sierpnia: w Paryżu doszło do tzw. nocy św. Bartłomieja. Katolicy dokonali masakry protestantów (hugenotów) inspirowanej przez Katarzynę Medycejską i stronnictwo katolickie za aprobatą króla Karola IX. Wilhelm Orański stanął na czele walki Niderlandów przeciwko księciu Albie.
1574 Henryk III Walezy został królem Francji. Panował do 1589 roku.
1575 Hiszpania ogłosiła bankructwo państwa.
1576 W Pikardii powstała Liga Katolicka pod przywództwem Henryka de Guise, skierowana przeciw hugenotom. W 1588 r. jej zwolennicy opanowali na krótko Paryż, a po konwersji Henryka IV (1593) związek uległ rozwiązaniu. Rudolf II został cesarzem rzymsko-niemieckim; panował do 1612 roku. Jakub VI, syn Marii Stuart, został królem Szkocji (późniejszy Jakub I Anglii)
1577 Rozpoczęła się wyprawa Franciszka Drake’a dookoła świata.
1579 Zawarto unię utrechcką siedmiu północnych prowincji niderlandzkich pod przywództwem Wilhelma Orańskiego przeciwko Hiszpanii.
Wydarzenia w Polsce 1570 Zawarto ugodę sandomierską. Na synodzie w Sandomierzu bracia czescy, kalwini i luteranie zobowiązali się do zaniechania sporów oraz do wspólnej walki o pełną tolerancję religijną. 15 marca: Ogłoszono Statuty Karnkowskiego – ustawę opracowaną pod kierunkiem Stanisława Karnkowskiego, regulującą prawa króla i Rzeczypospolitej w sprawach morskich oraz w Gdańsku. Regulowały też zależność Gdańska – największego i najbogatszego miasta w Koronie – od Rzeczypospolitej.
1572 Zmarł król Zygmunt II August, co oznaczało kres dynastii Jagiellonów w Polsce. Utworzono sądy kapturowe. Zjazd szlachty w Kaskach zdecydował o zwołaniu sejmu konwokacyjnego.
1573 28 stycznia: Uchwalono konfederację warszawską. Uchwała sejmu konwokacyjnego w Warszawie gwarantowała pokój religijny, wolność wyznania i tolerancję religijną dla szlachty między wyznaniami w Rzeczypospolitej (kalwinami, luteranami, braćmi czeskimi i katolikami), z wyłączeniem arian. 11 maja: Odbył się pierwszy sejm elekcyjny podczas którego na króla wybrano Henryka Walezego. Nowy król zatwierdził artykuły henrykowskie i pacta conventa, które gwarantowały utrzymanie ustroju i przyznawały szlachcie prawo wypowiedzenia posłuszeństwa w razie ich naruszenia. Otwarto sejm konwokacyjny w Warszawie oraz przyjęto zasadę viritim przy wyborze króla. Ustanowiono urząd interrexa. Wybrano na króla Henryka Walezego; uchwalono artykuły henrykowskie oraz pacta conventa, a także zobowiązano go do poślubienia Anny Jagiellonki.
1574 21 lutego: Koronowano Henryka Walezego w Krakowie. 18 czerwca: Ucieczka króla Henryka Walezego do Francji po uzyskaniu informacji o śmierci brata, króla Karola IX. Udał się tam, by objąć tamtejszą koronę po śmierci brata.
1575 Wybrano Annę Jagiellonkę na królową Polski i przeznaczono jej na męża Stefana Batorego. Zjazd szlachty w Stężycy ogłosił bezkrólewie po bezskutecznych wezwaniach Henryka do powrotu. Druga wolna elekcja przyniosła wybór Stefana Batorego, księcia Siedmiogrodu i cesarza Maksymiliana II. Śmierć cesarza w 1576 zapobiegła wojnie domowej.
1576 Rozpoczęło się panowanie Stefana Batorego.
1577 Wybuchła wojna z Gdańskiem, który nie chciał uznać króla Stefana Batorego. Cofnięto statuty Karnkowskiego, a król nie przeprowadził inkorporacji Prus. Utworzono wojsko rejestrowe złożone z Kozaków.
1578 W Piotrkowie i Lublinie utworzono piechotę wybraniecką (1 chłop wybraniec z 20 łanów w dobrach królewskich). Stefan Batory ustanowił Trybunał Koronny – najwyższy sąd apelacyjny dla Korony.
1579 Przekształcenie kolegium jezuickiego w Wilnie w Akademię Wileńską. Była to pierwsza uczelnia na wschód od Wisły. Stefan Batory rozpoczął wojny z Rosją o Inflanty. W latach 1579–1582 przeprowadził wyprawy na Połock, Wielkie Łuki i Psków, zakończone rozejmem.
Przypisy
Kategoria:Dziesięciolecia Kategoria:XVI wiek