thumb|Irański Shahed 136 Bezzałogowy statek powietrzny jednorazowego użytku lub dron jednokierunkowego ataku (OWA-UAV lub OWA drone, ang. one-way attack drone) – rodzaj samobójczego bezzałogowego statku powietrznego (UAV) wraz ze zintegrowaną głowicą bojową, zaprojektowanego do rażenia celu przez uderzenie w niego. W mediach określany także jako jednokierunkowy dron szturmowy. Powszechnie używane określenia takie jak dron samobójczy, dron kamikaze lub dron wybuchowy bywają stosowane zarówno wobec dronów jednokierunkowego ataku, jak i amunicji krążącej. Tego typu drony są samoniszczące podobnie jak amunicja krążąca, jednak – mimo wspólnej cechy samoniszczącej – funkcje amunicji krążącej i dronów jednokierunkowego ataku nie są tożsame. mały|Atak amunicją krążącą ZALA Lancet na cele wojskowe w rejonie działań w Ukrainie (2025)

Amunicja krążąca typowo wykorzystuje sterowanie w modelu z udziałem operatora/człowieka (human-in-the-loop) oraz zdolność do długotrwałego krążenia i „polowania” na cele przed uderzeniem, realizowanym zdalnie przez operatora. Z kolei drony jednokierunkowego ataku są często odpalane na zaprogramowane wcześniej współrzędne. Systemy naprowadzania dronów jednokierunkowego ataku różnią się w zależności od modelu. Jeden typ wykorzystuje nawigację satelitarną do rażenia celów stałych i nie posiada sensorów optoelektronicznych, ani łączy danych wymaganych do końcowej korekty naprowadzania przez operatora. Inny typ wykorzystuje sztuczną inteligencję (AI) oraz sensory optoelektroniczne do bardziej precyzyjnych uderzeń, nawet jeśli nadal brakuje operatora wykonującego końcową korektę naprowadzania. W analizach obronnych bywa to opisywane jako relatywnie tania, wolniejsza alternatywa wobec pocisków manewrujących (w porównaniu z klasycznymi dronami).

Termin zyskał duży rozgłos podczas rosyjskiej inwazji na Ukrainę, szczególnie w związku z szerokim użyciem irańskiego projektu Shahed 136 przez siły rosyjskie (pod oznaczeniem Geran-2).

Terminologia i rozróżnienie Określenia one-way attack drone i loitering munition bywają w przekazach medialnych stosowane zamiennie. Jednocześnie analitycy obronni oraz doktryny wojskowe coraz częściej próbują wyodrębniać OWA-UAV jako odrębną kategorię.

Podstawowe rozróżnienie dotyczy koncepcji użycia (CONOPS – atak na wcześniej wyznaczony cel) i naprowadzania: Amunicja krążąca (LM): systemy takie jak IAI Harop czy ZALA Lancet są projektowane do długotrwałego krążenia nad rejonem celu. Amunicja krążąca wykorzystuje sensory pokładowe (optoelektroniczne/IR) do wykrywania celów doraźnych i zwykle wymaga modelu human-in-the-loop do wyboru celu i zatwierdzenia uderzenia na etapie końcowym. Drony jednokierunkowego ataku (OWA-UAV): systemy takie jak Shahed 136 typowo wykorzystują GNSS (np. GPS lub GLONASS) oraz nawigację inercyjną do lotu na konkretne, wcześniej zaprogramowane współrzędne geograficzne. Z reguły nie posiadają zdolności krążenia, poszukiwania celów ruchomych ani powrotu do bazy, gdy cel nie zostanie odnaleziony.

Według Royal United Services Institute (RUSI) OWA-UAV wyróżnia to, że są często wykorzystywane do strategicznych uderzeń na statyczną infrastrukturę głęboko na zapleczu przeciwnika, a nie jako taktyczne wsparcie pola walki.

Charakterystyka Koszt i produkcja Cechą definiującą współczesne OWA-UAV jest niski koszt względem tradycyjnych pocisków manewrujących. Przykładowo pocisk manewrujący Kalibr może kosztować ponad 1 mln USD, podczas gdy koszt Shahed-136 bywa szacowany na 20–50 tys. USD. Taka asymetria kosztów umożliwia użycie ich w rojach lub dużych salwach, w celu zużycia kosztownych pocisków przeciwlotniczych (SAM) obrony powietrznej. Przykładowo pociski MIM-104 Patriot lub NASAMS kosztują istotnie więcej niż drony, które zwalczają.

Konstrukcja thumb|Rzut prostokątny Shahed 131 mały|Silnik MADO MD550 używany w Shahed-136/Geran-2 (ekspozycja w Kijowie, 2023) Większość OWA-UAV wykorzystuje gotowe komponenty COTS (Commercial Off-The-Shelf) w celu ograniczenia złożoności wytwarzania: Napęd: wiele dronów jednokierunkowego ataku jest napędzanych prostymi silnikami tłokowymi dwu- lub czterosuwowymi (często kopiowanymi z konstrukcji cywilnych) z pchającym śmigłem. Daje to charakterystyczny, głośny ślad akustyczny, porównywany m.in. do motoroweru lub „kosiarki”. Dostępne są też odrzutowe drony jednokierunkowego ataku, takie jak Shahed 238. Płatowiec: popularne są układy skrzydła delta (jak Shahed-136), pozwalające równoważyć opór i udźwig. Stosuje się m.in. struktury plastra miodu i laminaty z włókna szklanego w celu zmniejszenia masy oraz skutecznej powierzchni odbicia radarowego. Naprowadzanie: naprowadzanie jest realizowane głównie przez moduły GNSS (klasy cywilnej lub wojskowej). Środowiska z zakłóceniami GNSS mogą być wspomagane przez jednostki inercyjne (IMU). W odróżnieniu od amunicji krążącej, takie systemy rzadko przenoszą kamery lub głowice samonaprowadzające, co obniża koszt, ale zwykle ogranicza je do rażenia celów stacjonarnych.

Historia operacyjna Wojna rosyjsko-ukraińska mały|Pozostałości drona Geran-2 (Shahed-136) zestrzelonego nad Kijowem (2022) Rosyjska inwazja na Ukrainę przyniosła pierwsze szerokoskalowe strategiczne użycie OWA-UAV. Od końca 2022 roku Rosja zaczęła odpalać dostarczane z Iranu drony Shahed-131 i Shahed-136 przeciwko ukraińskiej infrastrukturze energetycznej i miastom. W odpowiedzi Ukraina rozwinęła własny program dalekiego zasięgu OWA-UAV (m.in. konstrukcje takie jak „Beaver”/Bober oraz AQ-400). Tego typu OWA-UAV atakują cele w głębi Rosji, w tym rafinerie i lotniska.

Skala użycia W toku wojny rosyjsko-ukraińskiej BSP jednorazowego użytku stały się jednym z podstawowych środków rażenia dalekiego zasięgu po obu stronach konfliktu. Według naczelnego dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy Ołeksandra Syrskiego do 20 sierpnia 2024 przeciw Ukrainie użyto „prawie 14 tys.” dronów uderzeniowych. Według analizy , opartej na oficjalnych danych ukraińskich, w samym 2025 roku Rosja wystrzeliła 54 538 bezzałogowców typu Shahed, z czego około 32 200 stanowiły egzemplarze uderzeniowe; odpowiada to średnio około 149 aparatów typu Shahed dziennie lub około 88 dziennie przy liczeniu wyłącznie wersji uderzeniowych.

Raport ten wskazuje zarazem, że od jesieni 2025 rosyjska skala odpaleń utrzymywała się średnio na poziomie około 176 bezzałogowców typu Shahed dziennie, a liczba właściwych aparatów uderzeniowych wynosiła zwykle 98–112 na dobę. Reuters podał, że rekordowy rosyjski atak nastąpił 7 września 2025, gdy przeciw Ukrainie użyto 805 dronów i 13 rakiet; była to najwyższa liczba dronów użytych przez Rosję w jednym ataku od początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę.

Po stronie ukraińskiej Reuters podał, że typowa operacja dalekiego zasięgu przeciw rosyjskiej infrastrukturze energetycznej obejmowała zwykle 20–30 dronów uderzeniowych, czasem poprzedzonych mniejszą liczbą wabików, choć według Wołodymyra Zełenskiego w pojedynczej operacji używano niekiedy do 300 dronów. Reuters odnotował też, że 11 marca 2025 Rosja informowała o strąceniu 343 ukraińskich dronów nad swoim terytorium, opisując ten nalot jako największy wówczas ukraiński atak dronowy na Moskwę. Z kolei 5 stycznia 2026 Reuters, powołując się na rosyjskie Ministerstwo Obrony i wyliczenia RIA, podał, że tylko w ciągu jednej doby nad Rosją zestrzelono 437 ukraińskich dronów, a w pierwszym tygodniu 2026 roku co najmniej 1548.

Konflikt USA–Izrael–Iran (2026) mały|Bezzałogowe statki powietrzne jednorazowego użytku LUCAS na płycie lotniska (2025) thumb|LUCAS, amerykańska konstrukcja opisywana jako odwrotnie zrekonstruowana na bazie irańskiego Shahed 136, startująca z pokładu Po rozpoczęciu 28 lutego 2026 działań zbrojnych USA i Izraela przeciwko Iranowi, Iran prowadził odwetowe uderzenia z użyciem pocisków oraz bezzałogowych statków powietrznych, w tym w dużej skali dronów jednokierunkowego ataku. Reuters informował, że w pierwszych dniach konfliktu Iran wystrzelił setki pocisków oraz ponad 1000 dronów w kierunku państw Zatoki Perskiej sprzymierzonych z USA, a część z nich przeniknęła przez obronę powietrzną (m.in. odnotowano 65 wtargnięć do przestrzeni powietrznej Zjednoczonych Emiratów Arabskich). W analizach zwracano uwagę na użycie dronów rodziny Shahed-136; według cytowanych przez Reutersa ocen, ich nowsze warianty miały zasięg ok. 700–1000 km, co umożliwiało rażenie celów na południowym wybrzeżu Zatoki Perskiej.

W tym samym konflikcie siły zbrojne USA po raz pierwszy bojowo użyły własnych dronów jednokierunkowego ataku LUCAS (Low-Cost Uncrewed Combat Attack System), produkowanych przez firmę SpektreWorks i opisywanych jako konstrukcja wzorowana na irańskich Shahedach. Reuters podawał, że był to system o otwartej architekturze (umożliwiającej różne konfiguracje ładunków i łączności), wdrożony do działań bojowych w Iranie w krótkim czasie od publicznej prezentacji, a koszt jednostkowy szacowano na ok. 35 tys. USD. Według informacji przekazanych przez CENTCOM i relacjonowanych przez Military Times LUCAS zastosowano w uderzeniach na cele w Iranie (m.in. obiekty dowodzenia i infrastruktury wojskowej) w ramach operacji „Epic Fury”. Aerospace America podawało, że LUCAS ma wymiary ok. 2,4×3 m i typowo przenosi ok. 18 kg materiału wybuchowego, a także może być odpalany m.in. z pasa, pojazdów lądowych lub z okrętów.

Bliski Wschód Jemen: ruch Huti szeroko wykorzystywał OWA-UAV (np. rodziny Samad i Qasef) do rażenia celów w Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonych Emiratach Arabskich. OWA-UAV były też używane do ataków na żeglugę komercyjną na Morzu Czerwonym. Stany Zjednoczone: pod koniec 2024 i w 2025 roku Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych oraz CENTCOM rozpoczęły rozmieszczanie własnych eskadr OWA-UAV (Task Force Scorpion Strike) na Bliskim Wschodzie. W tym kontekście opisywano system określany jako „LUCAS” (Low-cost Unmanned Combat Attack System).

Lista OWA-UAV Lista dronów jednokierunkowego ataku według państw producenta:

Shahed 136 Shahed 131

Meraj-532 Shahed 238 Zhobin (wersja bez kamery)

PLargonia (wariant OWA) FlyFocus Striker MTJD (Modular Turbo Jet Drone)

Geran-1 (Shahed 131) Geran-2 (Shahed 136) Geran-3 (Shahed 238)

Liutyi UJ-26 Beaver

Red Dragon LUCAS (opisywany jako nieautoryzowana kopia Shahed 136)

MBDA One Way Effector (OWE)

Banshee Jet 80+ (wersja zmodyfikowana)

Zobacz też Wojna dronowa System antydronowy

Przypisy

Kategoria:Bezzałogowe statki powietrzne Kategoria:Amunicja krążąca