Chorągiew pancerna koronna Michała Jerzego Czartoryskiego – oddział koronnej jazdy pancernej autoramentu narodowego wojska I Rzeczypospolitej połowy XVII wieku (okresu powstania Chmielnickiego, wojny polsko-tureckiej 1672–1676 i wojny polsko-tureckiej 1683–1699).
Charakterystyka Chorągiew pancerna (kozacka) była jednostką organizacyjną i taktyczną liczącą około 100–150 koni. Należała do wojsk autoramentu narodowego. Zaciągano ją według systemu pocztów towarzyskich. Składała się z zazwyczaj dwukonnych pocztów: rotmistrza, porucznika, chorążego i pocztów towarzyszy. Podział stawek żołdu w oddziale był następujący: 5 stawek brał rotmistrz, 2 stawki porucznik, 2 kolejne stawki chorąży, a pozostałe stawki żołdu przyznane w kompucie dzielono pomiędzy poczty towarzyskie.
W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.
Klęski wojsk koronnych w bitwach nad Żółtymi Wodami i pod Korsuniem wywarły przygnębiające wrażenie na szlachcie. Sejmiki wojewódzkie zwołane w 1648 przez Prymasa podjęły uchwały w sprawie nowych zaciągów i odbudowy armii koronnej. Na tej podstawie została utworzona chorągiew kozacka starosty krzemienieckiego Michała Czartoryskiego . W trzecim kwartale 1649 liczyła 95 koni.
Po staroście krzemienieckim Michale Czartoryskim, z dniem 1 października 1654 szefostwo chorągwi przejął Wacław Lanckoroński.
Z dniem 1 kwietnia 1657 wojewoda bracławski Michał Czartoryski przejął szefostwo chorągwi od chorążego halickiego Michała Stanisławskiego,
W 1667 podpisany został traktat w Andruszowie i tym samym zakończyła się wojna z Moskwą. W tym też roku przeprowadzono redukcję wojsk koronnych o około 30%. Chorągiew kozacka wojewody wołyńskiego Michała Jerzego Czartoryskiego liczyła wtedy 100 koni. Dowodził Franciszek Pruszkowski.
W 1672 wybuchła kolejna wojna z Turcją. Armia Imperium Osmańskiego pod dowództwem sułtana Mehmeda IV w walkach na Ukrainie osiągała początkowo znaczne sukcesy. Oczekując na zgromadzenie się pospolitego ruszenia, hetman polny koronny Jan Sobieski zdecydował sie zwalczać, wzmocnione Kozakami Piotra Doroszenki, czambuły tatarskie uderzeniami polskiej konnicy. W wyprawie na czambuły wzięła też udział chorągiew kozacka wojewody wołyńskiego ks. Czartoryskiego. Chorągiew walczyła w składzie pułku wojewody krakowskiego dowodzonego przez podczaszego sieradzkiego Modrzejowskiego, a liczyła wtedy 100 koni. W kolejnym roku sejm pacyfikacyjny nie tylko nie ratyfikował traktatu buczackiego, ale podjął uchwały o powiększeniu liczebności wojsk zarówno koronnych, jak i litewskich. Jesienią 1673 król Michał Korybut Wiśniowiecki przekazał dowodzenie nad wojskami hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Sobieskiemu, a połączone siły koronno-litewskie 9 listopada stanęły pod Chocimiem. Była wśród nich chorągiew pancerna koronna wojewody wołyńskiego Michała Czartoryskiego pod dowództwem Krasnowskiego. W czasie bitwy liczyła 100 koni.
Żołnierze chorągwi wojewody sandomierskiego Michała Czartoryskiego znaleźli się w kompucie wojsk koronnych z 1683 i wzięli udział w wojnie polsko-tureckiej. Pod Wiedniem chorągiew walczyła w składzie pułku Mikołaja Sieniawskiego. Zgodnie z etatem chorągiew powinna posiadać 50 koni starego zaciągu i 100 koni nowego zaciągu. Faktycznie posiadała 121 koni.
W 1686 król Jan Sobieski zorganizował kolejne uderzenie na Mołdawię. Armia była gotowa do działań z początkiem lipca. W tym czasie, będąca w składzie pułku hetmana wielkiego, chorągiew pancerna chorągiew pancerna wojewody sandomierskiego Michała Czartoryskiego liczyła 150 koni.
Przedłużająca się wojna z Turcją spowodowała, że sejm warszawski w 1690 obniżył komput wojska koronnego. Zgodnie z nowym etatem chorągiew Czartoryskiego liczyła 120 koni.
Od Michała Czartoryskiego w 1692 szefostwo przyjął jego syn, starosta krzemieniecki Kazimierz Czartoryski. Faktycznie dowodził Przerębski.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Chorągwie pancerne koronne Kategoria:Chorągwie autoramentu narodowego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1672–1676) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w bitwie pod Chocimiem (1673) Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w wyprawie na Mołdawię (1686) Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie pod Wiedniem Kategoria:Czartoryscy herbu Pogoń Litewska Kategoria:Jazda koronna w dobie powstania Chmielnickiego