Acalles echinatus – gatunek chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych i podrodziny krytoryjków. Zamieszkuje Europę i Zakaukazie.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1824 roku przez pod nazwą Cryptorhynchus echinatus. Jako miejsce typowe wskazana została Kraina w obecnej Słowenii.
A. echinatus tworzy w obrębie rodzaju brzyduch (Acalles) wraz z dziewięcioma innymi gatunkami grupę echinatus cechującą się trójkątnym kształtem edeagusa. Gatunkami bliźniaczymi dla A. echinatus są i .
Morfologia Chrząszcz o ciele długości od 1,7 do 3 mm. Ubarwienie ma brunatne do ciemnobrunatnego z czerwonobrunatnymi czułkami i odnóżami. Wierzch ciała porastają szare do szarobrunatnych łuski oraz ciemne i jasne szczecinki; te ostatnie tworzą wąską przepaskę w tyle pokryw. Barwa i rzeźba ciała służą maskowaniu na tle podłoża.
Ryjek jest stosunkowo gruby, krótszy niż przedplecze. Oczy są niewielkie i niewyłupiaste, kolistego kształtu.
Przedplecze jest raczej słabo na przedzie zwężone, po bokach stosunkowo silnie i dość równomiernie zaokrąglone, ku tylnemu brzegowi raczej mocno zwężone, poprzecznie równomiernie wypukłe, bez wypłaszczenia czy rowka pośrodku tyłu. Powierzchnia przedplecza ma dość grube, gęsto rozmieszczone punkty z nie stykającymi się ze sobą, zwykle wydłużonymi łuskami. Tarczki od zewnątrz nie widać. Pokrywy są owalne, nieco szersze i nieco dłuższe od przedplecza, dość słabo z wierzchu wysklepione, sięgające tylko trochę wyżej niż najwyższy punkt przedplecza. Rzędy są głębokie i bruzdowate, nie węższe niż międzyrzędy, których to jest dziewięć na każdej pokrywie. Międzyrzędy są wypukłe i niezbyt gęsto porośnięte łuskami. Odstające, rozszerzone ku szczytom, dobrze widoczne zarówno z profilu, jak i z góry szczecinki pokryw rozmieszczone są niemal równomiernie, w smugach nieznacznie tylko gęściej niż poza nimi. Na spodzie ciała obecny jest głęboki rowek do chowania ryjka o ostrych krawędziach. Rozstaw tylnych bioder jest mniejszy niż łączna długość sternitów odwłoka od drugiego do czwartego. Odnóża przedniej pary mają golenie o brzegach wewnętrznych prostych do lekko wygiętych.
Długość pierwszego sternitu odwłoka nie przekracza długości trzech następnych razem wziętych. Drugi sternit jest dłuższy niż trzeci.
Kariologia Występuje 14 par autosomów. Trzy pary są długie i metacentryczne, jedna mniejsza i submetacentryczna, a 10 akrocentrycznych. Położenie centromerów większości autosomów w pozycji końcowej różni ten gatunek od bliźniaczych A. fallax i A. petryszaki. Długi, metacentryczny chromosom X ma na jednym z ramion słabiej wybarwiony obszar, prawdopodobnie jąderkotwórczy. Obszar jąderkotwórczy obecny jest także na jednym z autosomów. Rozmiar chromosomu X jest taki sam jak największego z autosomów. Chromosom Y jest drobny, kropkowaty, w przeciwieństwie do A. fallax i A. petryszaki mający oprócz części heterochromatycznych także części euchromatyczne.
Ekologia i występowanie Owad ten zasiedla lasy liściaste i mieszane oraz parki. Występuje w siedliskach suchych do niezbyt wilgotnych. Preferuje stanowiska z udziałem dębów i leszczyn. Jest bardziej ciepłolubny od pokrewnego , tym niemniej zdarza mu się współwystępować z nim. Larwy przechodzą rozwój w martwych gałązkach drzew liściastych. Postacie dorosłe bytują w ściółce, wśród mchów, pod luźną korą, opadłymi liśćmi, w sąsiedztwie korzeni drzew, na martwych gałęziach i w wiązkach chrustu. Aktywne są nocą i stanowią stadium zimujące.
Gatunek palearktyczny, znany z Francji, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Szwecji, Finlandii, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Rumunii, Bułgarii, europejskiej części Rosji (na północ po Karelię) oraz Gruzji. W Polsce jest najpospolitszym przedstawiecielem rodzaju.
Przypisy
Kategoria:Ryjkowcowate Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Chrząszcze Zakaukazia Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1824 roku