mały|Stefan Czarniecki w walce Chorągiew pancerna koronna Stefana Czarnieckiego – oddział koronnej jazdy pancernej autoramentu narodowego wojska I Rzeczypospolitej połowy XVII wieku (okresu wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667 i II wojny północnej).

Charakterystyka Chorągiew pancerna (kozacka) była jednostką organizacyjną i taktyczną liczącą około 100–150 koni. Należała do wojsk autoramentu narodowego. Zaciągano ją według systemu pocztów towarzyskich. Składała się z zazwyczaj dwukonnych pocztów: rotmistrza, porucznika, chorążego i pocztów towarzyszy. Podział stawek żołdu w oddziale był następujący: 5 stawek brał rotmistrz, 2 stawki porucznik, 2 kolejne stawki chorąży, a pozostałe stawki żołdu przyznane w kompucie dzielono pomiędzy poczty towarzyskie.

W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.

Klęski wojsk koronnych w bitwach nad Żółtymi Wodami i pod Korsuniem wywarły przygnębiające wrażenie na szlachcie. Sejmiki wojewódzkie zwołane w 1648 przez Prymasa podjęły uchwały w sprawie nowych zaciągów i odbudowy armii koronnej. Na tej podstawie została utworzona chorągiew kozacka Stefana Czarnieckiego. W drugim kwartale 1650 liczyła 100 koni.

W pierwszej połowie 1655 Rzeczpospolita przygotowywała się do odparcia szwedzkiej agresji. Sejmiki wojewódzkie, a także sejm nadzwyczajny uchwaliły podatki i nakazały zwiększenie liczebności sił zbrojnych. W drugim kwartale roku, w składzie komputu znajdowało się 86 chorągwi kozackich (pancernych) – w sumie 8039 koni. Jedną z nich była chorągiew Stefana Czarnieckiego, oboźnego koronnego (potem wojewody ruskiego) licząca 156 koni.

Nowy atak Karola Gustawa na Danię zaktualizował plan wysłania tam pomocy polskiej. Wyprawa doszła do skutku we wrześniu 1658, a w skład współdziałającej z oddziałami cesarskimi i brandenburskimi grupy wojsk polskich Stefana Czarnieckiego weszły trzy pułki jazdy. W składzie pułku królewskiego znalazła sie chorągiew pancerna koronna Czarnieckiego pod Piotrem Mężyński. Liczyła wtedy 149 koni.

Wiosną 1660 pokój oliwski zakończył wojnę ze Szwecją. Król Jan Kazimierz jeszcze w tym samym roku postanowił zakończyć wojnę polsko-rosyjską. Uderzenie głównych sił głównych miały osłaniać dwie dywizje litewskie wzmocnione dywizją koronną Stefana Czarnieckiego. W skład tej ostatniej wchodziła chorągiew pancerna wojewody ruskiego Stefana Czarnieckiego. Porucznikiem chorągwi był Piotr Mężycki. W czerwcu 1660 liczyła 136 koni, a w październiku 148 koni.

Po wojewodzie kijowskim Stefanie Czarnieckim w 1665 szefostwo objął wojewoda płocki Janusz Wessel. Dowództwo sprawował Jakub Horodyski.

Wcześniej cześnik koronny Janusz Wessel posiadał własną chorągiew. W 1660 jego chorągiew liczyła 126 koni.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Chorągwie pancerne koronne Kategoria:Chorągwie autoramentu narodowego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-rosyjskiej (1654–1667) Kategoria:Jazda koronna w dobie potopu szwedzkiego Kategoria:Czarnieccy herbu Łodzia Kategoria:Jazda koronna w dobie powstania Chmielnickiego Kategoria:Chorągwie kozackie koronne