thumb|Stacja dozorowania lotniskowego: radar wtórny (u góry) i radar pierwotny (na dole).

Radar aktywny (active radar) – radar (system radiolokacji), w którym do wyznaczania położenia (i innych parametrów) obiektu wykorzystywane jest porównanie sygnału odniesienia z sygnałem radiowym odbitym od obiektu lub przez niego retransmitowanym, przy czym źródło sygnału odniesienia znajduje się w systemie radiolokacyjnym (własny nadajnik i zdefiniowana emisja).

W ITU rozróżnia się m.in. radar pierwotny (primary radar) – oparty na porównaniu sygnału odniesienia z sygnałem odbitym od obiektu – oraz radar wtórny (secondary surveillance radar, SSR) – oparty na porównaniu sygnału odniesienia z sygnałem retransmitowanym (odpowiedzią) z obiektu (np. transpondera). W praktyce technicznej określenie „radar aktywny” bywa używane dla odróżnienia od radarów pasywnych (receiver-only), które nie posiadają własnego nadajnika i wykorzystują „oświetlacze okazjonalne” (illuminators of opportunity).

Zasada działania thumb|upright=1.15|Podstawowe bloki funkcjonalne radaru (schemat ogólny).

W radarze aktywnym sygnał sondujący jest emitowany przez nadajnik, a następnie odbierany jest echo sygnału powstające wskutek rozproszenia/odbicia od celu; informacja o odległości wynika z czasu propagacji „tam i z powrotem”, a informacja o położeniu kątowym wynika z charakterystyki kierunkowej anteny (np. przemiatania mechanicznego lub elektronicznego). W radarach dopplerowskich (koherentnych) z przesunięcia dopplerowskiego wyznacza się składową radialną prędkości i realizuje się separację celów ruchomych od echo zakłóceń tła (np. ziemi lub morza).thumb|upright=0.95|Przykładowe obszary geometrii „pseudo-monostatycznej”, i forward-scatter.W zastosowaniach kontroli ruchu lotniczego radar pierwotny (PSR) stanowi przykład radaru aktywnego: emituje falę elektromagnetyczną i wyznacza położenie celu na podstawie analizy fali odbitej (m.in. opóźnienia i kierunku nadejścia). W systemach nadzoru/identyfikacji stosuje się również rozwiązania odpowiadające definicji radaru wtórnego (SSR/IFF), w których odpowiedź jest retransmitowana z obiektu wyposażonego w transponder.

Różnice względem radarów pasywnych Radary aktywne i pasywne różnią się przede wszystkim źródłem promieniowania oraz konsekwencjami dla geometrii pomiaru, przetwarzania sygnałów i przeżywalności na polu walki.

Cecha Radar aktywny Radar pasywny (PCL/PCR) Emisja Własna emisja sygnału sondującego (pulsowego lub ciągłego); parametry emisji są projektowane i sterowane przez radar. Brak własnej emisji; wykorzystanie zewnętrznych nadajników (np. sygnałów radiowych/telewizyjnych i sieci komórkowych) jako oświetlaczy. Sygnał odniesienia Znany sygnał nadany (wewnętrzny „reference”). Sygnał odniesienia zwykle pozyskuje się w kanale referencyjnym (odbiór drogi bezpośredniej) lub rekonstruuje z odebranego sygnału oświetlacza; detekcja często wykorzystuje korelację kanału referencyjnego i obserwacyjnego. Geometria pomiaru Najczęściej monostatyczna (nadajnik i odbiornik w jednym węźle), choć spotyka się również konfiguracje bistatyczne/multistatyczne z dedykowanymi nadajnikami. Z definicji przynajmniej (osobno oświetlacz i odbiornik) lub (wiele oświetlaczy i/lub odbiorników). Parametry wyznaczane „pierwotnie” Zależnie od typu radaru: odległość, azymut, elewacja, prędkość radialna itd. (wprost z sygnału nadanego i echa). Często parametry bistatyczne (np. bistatyczna odległość i prędkość) zależne od geometrii oświetlacz–cel–odbiornik. Zależność od dostępności nadajników zewnętrznych Brak (poza ograniczeniami widoczności radiowej, warunkami propagacji i zakłóceniami). Wysoka; możliwości zależą od dostępności i parametrów oświetlaczy (moc, pasmo, geometria). Wykrywalność emisji Emisja może być wykrywana przez środki rozpoznania radioelektronicznego; w praktyce stosuje się m.in. techniki LPI/. Brak własnej emisji sprzyja pracy skrytej; jednocześnie system wymaga aktywnej emisji zewnętrznej (oświetlaczy).thumb|upright=0.85|Uproszczony schemat przetwarzania w radarze pasywnym (kanał referencyjny i obserwacyjny).

W literaturze pasywne systemy radiolokacyjne opisuje się m.in. jako PCL (passive coherent location) oraz PCR (passive covert radar), wskazując odpowiednio na technikę koherentnej lokacji oraz na cechę utrudnionej wykrywalności wynikającą z braku własnej emisji. Przykładami klas oświetlaczy wykorzystywanych w PCL są nadajniki: telewizji cyfrowej, radiofonii analogowej i cyfrowej oraz stacje bazowe telefonii komórkowej. W pracach naukowych analizuje się m.in. wykorzystanie emisji FM jako oświetlacza i budżet mocy/detekcyjny takiego układu. Opisywano również wykorzystanie emisji DAB jako źródła oświetlenia w PCL oraz wpływ struktury sygnału na przetwarzanie (np. artefakty w obrazach bistatycznych).

Zastosowania Radary aktywne są stosowane m.in. do obserwacji i śledzenia celów w przestrzeni powietrznej i morskiej, kierowania uzbrojeniem, kontroli ruchu lotniczego, obserwacji meteorologicznej (radary pogodowe) oraz w teledetekcji (np. SAR).

Przykłady radarów aktywnych Przykłady stacji i systemów radiolokacyjnych, które spełniają kryterium radaru aktywnego (posiadają własny nadajnik i realizują pomiar na podstawie echa lub odpowiedzi retransmitowanej)Lista pozycji przykładowych – zawiera elementy opisane w oddzielnym artykule w polskiej edycji Wikipedii.:

ZDPSR Bystra – stacja radiolokacyjna przeznaczona do wykrywania i wskazywania celów w systemach obrony przeciwlotniczej krótkiego zasięgu. ZDPSR Soła – stacja radiolokacyjna przeznaczona do kontroli obszaru powietrznego, wykrywania i śledzenia tras obiektów (dane wyjściowe obejmują m.in. trzy współrzędne położenia). NUR-15 (TRS-15) – mobilny trójwspółrzędny radar obserwacyjny średniego zasięgu (rodzina TRS-15). NUR-31 – mobilny radar kontroli obszaru powietrznego (odległość i azymut). NUR-41 – mobilny radar koherentny przeznaczony do pomiaru wysokości obiektów powietrznych (wysokościomierz radiolokacyjny). NUR-12 – trójwspółrzędny radar kontroli obszaru powietrznego (azymut, odległość, wysokość). RZRA Liwiec – radarowy zestaw rozpoznania artyleryjskiego przeznaczony do wykrywania i lokalizacji źródeł ognia artylerii przeciwnika oraz wsparcia kierowania ogniem. Zobacz też Radar Radar pierwotny Radar wtórny Radar pasywny Radiolokacja

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Radary Kategoria:Radiolokacja