Kazimierz Bącal (ur. 22 lipca 1928 w Gaci Przeworskiej, zm. 16 lutego 2026 w Zielonej Górze) – polski naukowiec, inżynier, specjalista w zakresie mechaniki oraz inżynierii biomedycznej. Autor implantów i innych urządzeń chirurgicznych do leczenia skrzywień kręgosłupa. Nauczyciel akademicki związany z Politechniką Wrocławską, a od 1967 r. z Wyższą Szkołą Inżynierską w Zielonej Górze (później Politechniką Zielonogórską). Drugi rektor Wyższej Szkoły Inżynierskiej (w latach 1969–1972).

Życiorys Kazimierz Bącal urodził się w Gaci Przeworskiej (obecnie województwo podkarpackie) 22 lipca 1928 roku jako najmłodszy z ośmiorga rodzeństwa. Tam też ukończył szkołę podstawową, a następnie, uczęszczał do Szkoły Samochodowej w Jarosławiu. Wojnę spędził w swojej rodzinnej miejscowości. Jako żołnierz Armii Krajowej zmuszony był w 1946 roku zmienić miejsce zamieszkania, więc przeniósł się do Wrocławia. Miał wtedy 18 lat.

W 1947 roku zatrudnił się na Politechnice Wrocławskiej jako mechanik. Równolegle kończył, zapoczątkowaną na tajnych kompletach, naukę w gimnazjum i liceum. W 1951 roku Politechnika Wrocławska, widząc wyjątkowe zdolności swojego mechanika, skierowała go na studia na Wydziale Mechanicznym. Po ukończeniu studiów w 1956 roku, został zatrudniony na uczelni jako asystent, któremu powierzono opiekę nad Pracownią Metrologii Warsztatowej. W 1962 roku uzyskał stopień doktora, na podstawie rozprawy pt. „Badania nad warunkami powstawania narostu podczas toczenia żeliwa szarego”, i awansował na stanowisko adiunkta. Powierzono mu wówczas kierownictwo Zakładu Miernictwa i Sprzętu Pomiarowego w Instytucie Technologii Budowy Maszyn Politechniki Wrocławskiej.

W 1967 roku przeniósł się do Zielonej Góry, gdzie w nowo powstałej Wyższej Szkole Inżynierskiej zaangażował się w organizację i rozwój nowej uczelni wyższej. Zaraz po dołączeniu do WSI powierzono mu funkcję pełnomocnika rektora ds. nauki, a później – prorektora. W 1969 roku został mianowany na stanowisko rektora i pełnił tę funkcję do roku 1972. Na okres ten przypadał proces krystalizowania się studiów i specjalności dydaktycznej zielonogórskiej WSI. Główny wysiłek rektora skierowany był na pozyskiwanie nowych pracowników z innych ośrodków akademickich, ze szkół na terenie regionu oraz specjalistów z przemysłu. W tamtym okresie działalności uczelni zatrudniono ponad sto osób.

thumb|left|Kazimierz Bącal, 1980 W 1973 roku Kazimierz Bącal zaczął poświęcać się inżynierii biomedycznej. Był autorem oryginalnych konstrukcji implantów chirurgicznych do operacyjnego leczenia skrzywień kręgosłupa. Z czasem zaczął konstruować także implanty oraz urządzenia do leczenia innych schorzeń ortopedycznych. Dzięki niemu zielonogórska WSI stała się ważnym w kraju ośrodkiem biomechaniki, a urządzenia do leczenia schorzeń kręgosłupa nazywano “bącalikami”. Stworzył na uczelni 22-osobowy zespół badawczo-konstrukcyjny, składający się z inżynierów różnych specjalności. W badania angażowali się również studenci. Zespół Kazimierza Bącala przez wiele lat konstruował i dostarczał implanty dla licznych ośrodków w Polsce oraz za granicą.

W 1981 roku, na podstawie badań dotyczących implantów, Kazimierz Bącal habilitował się na Politechnice w Ilmenau. W kolejnych latach pełnił wiele funkcji kierowniczych na uczelni – był m.in. dziekanem Wydziału Mechanicznego, dyrektorem Instytutu Budowy Maszyn oraz Instytutu Technologii Maszyn. Kierował także kilkoma zakładami, w tym Zakładem Technologii Biomedycznej. W 1991 roku został mianowany na stanowisko profesora nadzwyczajnego. W 1998 roku przeszedł na emeryturę, utrzymując jednak nadal stały kontakt z uczelnią. Był jednym z pierwszych członków – założycieli Klubu Rotary w Zielonej Górze oraz jego prezydentem w latach 1995–1996. Zmarł 16 lutego 2026 roku w wieku 98 lat. Pochowany 23 lutego 2026 na Nowym Cmentarzu Komunalnym w Zielonej Górze.

Osiągnięcia z zakresu inżynierii biomedycznej W 1973 roku Kazimierz Bącal rozpoczął współpracę z doktorem Lechem Wieruszem ze Szpitala Ortopedycznego w Świebodzinie (dziś Lubuskie Centrum Ortopedii im. Dr. Lecha Wierusza). Wieruszowi zależało na odtworzeniu konstrukcji , produkowanego w USA. Wysoka cena amerykańskich dystraktorów uniemożliwiała ich zakup szpitalom w Polsce. Stosując metodę powierzchniowego utwardzania, z dodatkiem tytanu do stopu, Kazimierz Bącal uzyskał dystraktor o wytrzymałości, oraz biologicznej zgodności, zbliżonej do oryginału – co następnie potwierdził . Produkcja dystraktorów Harringtona prowadzona była za zgodą samego autora.

Wierusz z Bącalem dodatkowo udoskonalili sposób mocowania haków na pręcie dystrakcyjnym. Opracowany system został opatentowany pod nazwą B-W (Bącal-Wierusz) wraz z instrumentarium do jego zakładania. System B-W stał się standardem leczenia skolioz w Świebodzinie, a następnie był produkowany dla pozostałych ośrodków operujących skoliozy w Polsce, a także za granicą. Aby sprostać tym zapotrzebowaniom, Kazimierz Bącal stworzył na uczelni 22-osobowy zespół badawczo-konstrukcyjny, który w kolejnych latach skonstruował także wiele innych implantów i urządzeń chirurgicznych służących do leczenia zarówno skrzywień i urazów kręgosłupa, jak również schorzeń całego narządu ruchu. Badania te były finansowane przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej.

Sukces zespołu Kazimierza Bącala w postaci pierwszych opatentowanych implantów chirurgicznych spowodował, że zaczęli się do niego zgłaszać lekarze z ośrodków w całej Polsce, a później również z Niemiec. Zgłaszali oni swoje potrzeby lub problemy techniczne, związane z zastosowaniem przeróżnych urządzeń chirurgicznych, a zespół inżynierów z Zielonej Góry tworzył na tej podstawie nowe rozwiązania. Bywało tak, że Kazimierz Bącal towarzyszył lekarzom na sali operacyjnej, obserwując przebieg operacji, a następnie omawiał z operatorami możliwości wprowadzenia innowacji do ich praktyki. W tamtym czasie współpracę z Kazimierzem Bącalem nawiązali m.in.: dr. Janusz Daab z Wojewódzkiego Szpitala Chirurgii urazowej w Piekarach Śląskich, prof. Andrzej Skwarcz z Kliniki Ortopedycznej Akademii Medycznej w Lublinie, prof. Daniel Zarzycki ze Specjalistycznego Zespołu Rehabilitacyjno-Ortopedycznego w Zakopanem, dr. Herman Leibe z (Turyngia), dr Tadeusz Urban i dr Andrzej Pozowski ze Specjalistycznego Rehabilitacyjnego Zespołu Opieki Zdrowotnej we Wrocławiu, dr Eugeniusz Krawczyk z Górniczego Specjalistycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Wałbrzychu, prof. Henryk Kuś z Kliniki Chirurgii Urazowej Akademii Medycznej we Wrocławiu oraz dr Jan Dolecki i dr Erwin Pogoda z Wojewódzkiego Szpitala w Zielonej Górze.

Implanty i specjalistyczne urządzenia zaprojektowane przez Kazimierza Bącala były również zamawiane przez Kliniki Ortopedii z Poznania, Warszawy, Konstancina, Szczecina, Magdeburga i Drezna. Prowadzone na uczelni badania związane z produkcją implantów przyczyniły się do uruchomienia na Wydziale Mechanicznym nowej specjalności o nazwie technika biomedyczna, a działalność konstrukcyjno-produkcyjna oraz współpraca z ortopedami trwała ponad 25 lat. Tak podsumował ją Kazimierz Bącal przechodząc na emeryturę: “Mogę jednym zdaniem podsumować, że była to wspaniała przygoda naukowa, gdzie musiano uwzględnić kilka dyscyplin naukowych tj. materiałoznawstwo, fizykę, chemię, technologię wytwarzania, medycynę w szerokim pojęciu oraz zagadnienia projektowania i wytrzymałości konstrukcji”.

Dorobek naukowy i odznaczenia thumb|Doc. dr inż. Kazimierz Bącal – Rektor Wyższej Szkoły Inżynierskiej w latach 1969–1972 Autor 81 prac naukowych publikowanych w Polsce i za granicą. W ramach wieloletniej pracy badawczej z zakresu biomechaniki, stworzył i prowadził około 60 projektów badawczych finansowanych przez Ministerstwo Zdrowia, na podstawie których uzyskał 20 polskich i 36 zagranicznych patentów. Oprócz publikacji dotyczących inżynierii biomedycznej, jest również autorem szeregu prac naukowych z zakresu badań zjawisk fizykalnych towarzyszących skrawaniu metali.

Wieloletni honorowy członek Lubuskiego Towarzystwa Naukowego, a w latach 1980–1988 jego wiceprezes, członek Prezydium Polskiego Towarzystwa Biomechaniki oraz Komisji Nauk Mechanicznych i Budowlanych Państwowej Akademii Nauk.

Wielokrotnie nagradzany za swoją działalność naukową i organizacyjną. Jest kawalerem Krzyża Oficerskiego Orderu Odrodzenia Polski, uhonorowany Złotym Krzyżem Zasługi, a także Medalem Zasłużony dla Zdrowia Narodu oraz Odznaką Honorową za zasługi dla województwa zielonogórskiego.

Wybrane publikacje thumb|Kazimierz Bącal, 2021 Technika pomiarów szczerbatowości i promienia zaokrąglenia krawędzi trącej oraz wpływ niektórych parametrów ostrzenia na szczerbatość i promień zaokrąglenia krawędzi skrawającej (Wrocław 1966) Laboratorium miernictwa warsztatowego (Zielona Góra 1975) Badanie warstwy wierzchniej metali po obróbce mechanicznej: praca zbiorowa / red. Bącal K. (Zielona Góra 1975) Obrabiarki Cz 1: Kinematyka i Cz 2: Budowa / Baliński J. Bącal K. (Zielona Góra 1975) Obrabiarki. Cz. 3: Elementy obrabiarek i Cz. 4: Napędy i sterowanie / Baliński J. Bącal K. (Zielona Góra 1976) Konstrukcja oraz badania rozpórek chirurgicznych do korekcji skrzywień kręgosłupa (Zielona Góra 1979) Konstruktion und Erforschungen der chirurgischen Spreizen zur Korrektion der Wirbelsäuleverkrümmungen (Ilmenau 1981) Problemy techniki w medycynie – materiały Sympozjum Naukowego Centralnego Ośrodka Techniki Medycznej w Warszawie / red. Bącal K. (Zielona Góra 1983) Operacyjne leczenie kyfoskolioz z zastosowaniem rozpórki R-BW-7 – Mat. IV Sympozjum Sekcji Spondyloortopedii PTOiTr / Szulc K. Wierusz L. Bącal K. (Lądek Zdrój 1986) Biomechanika kręgosłupa: praca zbiorowa / red. Bącal K. (Zielona Góra 1988) Erfahrungen mit dem Einsatz von dorsalen Kontraktoren bei der Spondylitis. Beiträger zur Orthopädie und Traumatologie / Leibe H. Bącal K. (Berlin 1988) Erste Erfahrungen mit einer Messvorrichtung zur Überprüfung der segmentalen Instabilität an menschlichen Wirbelsäulen. Probl. Techn. Med. / Leibe H. Bącal K. (Berlin 1989) Implanty i urządzenia do operacyjnego leczenia kręgosłupa w części szyjnej – Mat. I Seminarium naukowego “Mechanika w medycynie” / Bącal B. Pogoda E. Aulich P. Kazimierczak W. (Rzeszów 1994) Konstrukcja stabilizatorów do leczenia złamań i kręgozmyków w części lędźwiowej kręgosłupa – Mat. I Seminarium naukowego “Mechanika w medycynie” / Bącal K. Pogoda E. Kazimierczak W. Aulich P. (Rzeszów 1994) Urządzenie do przemieszczania odłamów kości długich – Mat. XII Sympozjum Szkoły Biomechaniki / Bącal K. Kazimierczak W. Pogoda E. (Wrocław / Szklarska Poręba 1994) Konstrukcja oprzyrządowania do operacyjnego leczenia zmian strukturalnych szyjki kości udowej – Mat. Konferencji “Problemy Inżynierii w Medycynie” / Pogoda E. Bącal K. Kazimierczak W. Krakowiak P. (Zielona Góra 1998) Kliniczna ocena przyrządu Riggazzoni w modyfikacji Bącala, do stabilizacji i transportu wewnętrznego odłamów kostnych – Mat. Konferencji “Problemy Inżynierii w Medycynie / Pogoda E. Bącal K. Kazimierczak W. (Zielona Góra 1998)

Przypisy

Kategoria:Absolwenci Politechniki Wrocławskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Wrocławskiej Kategoria:Polscy inżynierowie Kategoria:Polscy inżynierowie mechanicy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Zielonogórskiego Kategoria:Urodzeni w 1928 Kategoria:Ludzie urodzeni w Gaci (województwo podkarpackie) Kategoria:Zmarli w 2026 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Komunalnym w Zielonej Górze