Ruth Gall (ur. 27 kwietnia 1920 jako Ruth Sonabend Moszkiewicz w Dobrzyniu nad Drwęcą, zm. 26 kwietnia 2003 w Meksyku) – meksykańska uczona polskiego pochodzenia, geofizyczka i fizyczka międzyplanetarna, specjalistka w zakresie badań nad magnetosferą i heliosferą, pionierka badań kosmicznych w Meksyku.

Życiorys Rodzicami Ruth byli Dworja Moszkiewicz Cyrkus i Mendel Wolf Sonabend Globus (posługujący się imieniem Maksymilian/Maks). Ojciec Ruth był jednym z dwanaściorga dzieci rabina Yehudy Leiba, pochodzącego z rodziny pięciu pokoleń rabinów. Maksymilian jednak nie podążył tą drogą – wybrał zawód handlowca, co miało znaczący wpływ na losy całej rodziny. Początkowo pracował jako pomocnik kuchenny na barce pływającej na trasie Rotterdam–Gdańsk. Między 1920 a 1924 r. rodzina Ruth przeprowadziła się do Warszawy, gdzie 23 września 1924 r. urodził się jej młodszy brat Yehuda, zaś Ruth wraz ze starszą siostrą Shulamith uczęszczały do szkoły.

W 1933 r. Maksymilian otrzymał pracę w spółce „Bananas. Polski Przemysł Owocowy Spółka z o.o.” w Gdyni i tam też przeniosła się cała rodzina. Początkowo mieszkali w wynajętych mieszkaniach przy ul. Lipowej 3/3 (1933–1936) i Świętojańskiej 68/5 (7.10.1936–18.03.1937). W 1935 r. Maksymilian został dyrektorem spółki. Rodzina Sonabend mieszkała także w wybudowanej w 1935 r. kamienicy mieszkalno-biurowej przy ul. Kwiatkowskiego 24 (dzisiejsza ul. Armii Krajowej).

W Gdyni Ruth ukończyła Prywatne Gimnazjum Teofila Zegarskiego w Orłowie Morskim (obecnie dzielnica Gdyni), a następnie w 1938 r. wraz z siostrą wyjechała do Paryża studiować na wydziale chemii na Sorbonie. W 1939 r. uzyskała tam . W międzyczasie, w związku z narastającym zagrożeniem wojennym, ojciec planował emigrację i 2 maja 1939 r. opuścił Polskę z żoną i synem, kierując się do Meksyku. Przed zawinięciem do tego kraju rodzina przez kilka miesięcy przebywała na Ellis Island. Ruth i Shulamith chciały pozostać w Europie i przyłączyć się do ruchu oporu, jednak ojciec nakazał wujowi sprowadzić je za wszelką cenę do Meksyku. Ruth dotarła do Meksyku pod koniec 1940 r., nie znając zupełnie hiszpańskiego i posługując się angielskim w niewielkim tylko stopniu. Początkowo wraz z rodzeństwem pomagała ojcu w sprzedaży produktów mlecznych, podróżując z tłumaczem.

W 1942 r. Ruth zdecydowała się na kontynuowanie studiów chemicznych w (Escuela Nacional de Ciencias Biológicas del Instituto Politécnico Nacional). Następnie, gdy Narodowy Uniwersytet Autonomiczny Meksyku (UNAM) uruchomił na wydziale nauk o górnictwie studia z fizyki i chemii, Ruth przeniosła się na ten kierunek.

Na początku lat 40. Ruth wyszła za mąż za Wolfganga Gruena, niemieckiego Żyda pracującego w firmie ITT w Meksyku. Małżeństwo to jednak nie przetrwało ze względu na różnice poglądowe – Wolfgangowi zależało na posiadaniu dzieci, zaś Ruth nie była na to w tym momencie gotowa, chcąc najpierw ukończyć studia.

W 1948 r. Ruth poznała Henryka Galla, który przybył do Meksyku jako korespondent prasy polskiej w Nowym Jorku na konferencję przeznaczoną dla grupy Polonii w Meksyku. Pobrali się w sierpniu 1949 r.

W 1946 r. Ruth rozpoczęła studia magisterskie z fizyki i fizyki chemicznej na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku. Ukończywszy studia magisterskie, prowadzone pod kierunkiem profesora Polykarpa Kuscha (późniejszego noblisty), Ruth podjęła pracę na stanowisku adiunkta, kontynuując współpracę z Kuschem. Rozpoczęła również studia doktoranckie w dziedzinie mechaniki statystycznej i fizyki kwantowej. Jarosław Drozd podaje, że ukończyła je w 1952 r., natomiast Olivia Gall we wspomnieniu o matce pisze, że Ruth przerwała studia, gdyż w 1954 r. podczas podróży Henryka do Polski ówczesna stalinowska milicja zabrała mu paszport, uzależniając jego zwrot od zobowiązania się do szpiegowania Stanów Zjednoczonych. Henryk podjął decyzję o zrzeczeniu się obywatelstwa. W związku z tym Gallowie w 1954 r. trafili ponownie do Meksyku.

Ruth zdecydowała się na macierzyństwo. W 1956 przyszła na świat córka Olivia; Gallowie doczekali się również syna – Antonia. Henryk umarł w 1965 r.

W wieku 68 lat zachorowała na chorobę Alzheimera. Jej związki z UNAM były na tyle silne, że gdy pewnego dnia, będąc już osobą o niemal całkowitym zaniku pamięci, zaginęła na kilka godzin, udało się ją odnaleźć na terenie kampusu uniwersyteckiego, gdzie „błąkała się z uśmiechem na twarzy”.

Ruth Gall zmarła 26 kwietnia 2003 r., na dzień przed swoimi 83. urodzinami.

Działalność naukowa Osiedliwszy się w Meksyku, Ruth kontynuowała karierę naukową, podejmując współpracę z , ekspertem zajmującym się badaniem promieniowania kosmicznego. W 1955 r., biorąc udział w dziewiątej , wygłosiła swój pierwszy międzynarodowy wykład. Wkrótce po tej konferencji rząd meksykański przyznał Ruth obywatelstwo (którego nie otrzymał natomiast jej mąż).

W 1958 r. Ruth Gall założyła Katedrę Badań nad Kosmosem () w Instytucie Geofizyki UNAM, którą kierowała w latach 1962–1985.

Była członkinią krajowych i międzynarodowych grup i komisji oraz działała na rzecz zmniejszania zapóźnień technologicznych i naukowych krajów rozwijających się.

W 1974 r. przyczyniła się do tego, że Meksyk dołączył do krajów biorących udział w Komitecie do spraw Badań Przestrzeni Kosmicznej, a w latach 1979–1982 była pierwszą prezydentką Panelu ds. badań kosmicznych w krajach rozwijających się ().

W latach 1970–1976 była członkinią Komisji ds. Promieniowania Kosmicznego przy IUPAP.

W 1980 r. reprezentowała Meksyk w ramach Komitetu ds. Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej. Założyła w UNAM interdyscyplinarną grupę GIAE () (źródła podają różne daty założenia GIAE: 1984, 1985), zajmującą się badaniami nad przestrzenią kosmiczną, w której zajmowała się aspektami prawnymi. Grupa ta zapoczątkowała później program PUIDE (), w ramach którego zaprojektowano i wybudowano dwa satelity UNAM-SAT.

Ruth Gall współpracowała także z różnymi ośrodkami naukowymi, goszcząc w nich jako profesor wizytujący:

National Center for Atmospheric Research i High Altitude Observatory w Boulder w stanie Kolorado (1968); European Space Research and Technology Centre w Holandii (1973); Imperial College London (1973); Instytut Naukowy Weizmana w Izraelu (1978); Caltech, Jet Propulsion Laboratory i Center for Atmospheric and Space Science na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego (1980); Uniwersytet w Calgary w Kanadzie; w Brazylii; Institut d’Astrophysique przy Centre national de la recherche scientifique (CNRS) (1981); Collège de France (1981).

Badania naukowe Gall prowadziła badania, które miały na celu ustalenie, w jaki sposób promienie kosmiczne przemieszczają się wewnątrz ziemskiej magnetosfery. Wyniki tych badań dostarczyły pierwszych wskazówek o tym, że w ciągu dnia występują wahania wartości progowych sztywności geomagnetycznej promieni kosmicznych na szerokościach polarnych. Wiedza ta była później przydatna przy badaniu wysokoenergetycznych zdarzeń protonowych wykrywanych przez monitory neutronów. Z map asymptotycznych kierunków promieni kosmicznych, opracowanych przez Gall z zespołem, korzystano przez ponad 15 lat.

Napisała blisko 100 artykułów i ok. 90 referatów wygłaszanych na krajowych i międzynarodowych kongresach i konferencjach.

Wyróżnienia 1977 – nominacja do Państwowej Nagrody Naukowej Meksyku; 1979 – Medal za zasługi akademickie w UNAM; 1991 – profesor emerytowana () UNAM; 1993 – profesor emerytowana Państwowego Związku Naukowców (); 1981 – medal Collège de France; doktor honoris causa UNAM.

Od 2004 r. (ALAGE) przyznaje nagrodę im. Ruth Gall, którą otrzymuje osoba wnosząca znaczny wkład we współpracę z minimum dwiema grupami naukowymi pochodzącymi z krajów latynoamerykańskich, a która sama nie jest związana długoterminowo z taką instytucją.

Niemiecki astronom ukuł dla Ruth Gall przydomek „”, pod którym to określeniem stała się znana w środowisku zawodowym.

Przypisy

Kategoria:Meksykańscy naukowcy Kategoria:Naukowcy polskiego pochodzenia Kategoria:Nauczyciele akademiccy Narodowego Uniwersytetu Meksykańskiego Kategoria:Astrofizycy Kategoria:Polacy w Meksyku Kategoria:Ludzie związani z Gdynią Kategoria:Urodzeni w 1920 Kategoria:Zmarli w 2003