Fauna glebowa (zooedafon, także: część zwierzęca edafonu) – ogół organizmów zwierzęcych zasiedlających glebę i bezpośrednio z nią związanych. Stanowi zwierzęcy składnik edafonu. Do fauny glebowej zalicza się m.in. pierwotniaki, wrotki, nicienie, ślimaki, wazonkowce, dżdżownice, niesporczaki, wirki lądowe, skorupiaki, zaleszczotki, roztocze, pająki, owady oraz kręgowce. Organizmy te uczestniczą w procesach glebotwórczych, biologicznym krążeniu pierwiastków oraz w rozkładzie, humifikacji i mineralizacji szczątków organicznych.alt=Wybrani przedstawiciele zooedafonu|mały|Wybrani przedstawiciele zooedafonu
Klasyfikacja Faunę glebową klasyfikuje się według różnych kryteriów.
Ze względu na stopień związania z glebą geobionty – organizmy stale przebywające w glebie, dla których jest ona podstawowym środowiskiem życia, geofile – organizmy związane z glebą tylko w pewnym okresie życia, np. w stadium rozwojowym, geokseny – organizmy żyjące głównie na powierzchni, okresowo penetrujące glebę w poszukiwaniu schronienia lub pokarmu.
Ze względu na strefę bytowania w profilu glebowym – organizmy występujące na powierzchni gleby lub ściśle związane z roślinnością rosnącą na jej powierzchni, – organizmy żyjące w ściółce oraz wierzchniej warstwie gleby, – organizmy bytujące na większych głębokościach.
Ze względu na wielkość mikrofauna – 0,002–0,2 mm, np. pierwotniaki i małe nicienie, mezofauna – 0,2–2 mm, np. nicienie, roztocze, wrotki i skoczogonki, makrofauna – 2–20 mm, np. wazonkowce, stonogi, niektóre wije, owady w różnych stadiach rozwoju i ślimaki, megafauna – powyżej 20 mm, np. dżdżownice i kręgowce.
Granice między poszczególnymi klasami wielkości mają charakter umowny i w zależności od ujęcia część taksonów może być zaliczana do różnych kategorii.
Skład fauny glebowej Fauna glebowa obejmuje przedstawicieli wielu grup systematycznych, od organizmów mikroskopijnych po większe bezkręgowce i drobne kręgowce. Do jej typowych składników należą pierwotniaki, wrotki, nicienie, niesporczaki, skorupiaki, pajęczaki, owady, ślimaki, pierścienice oraz niektóre kręgowce.
Rola w ekosystemie glebowym Fauna glebowa odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu gleby. Uczestniczy w rozkładzie materii organicznej, humifikacji i mineralizacji szczątków roślinnych oraz zwierzęcych, a także w biologicznym krążeniu pierwiastków niezbędnych do życia. Organizmy glebowe wpływają również na właściwości fizyczne gleby: spulchniają ją, mieszają, napowietrzają i ułatwiają przemieszczanie materii organicznej.
W opracowaniach dotyczących fauny glebowej podkreśla się ponadto, że organizmy glebowe biorą udział w rozkładzie i transformacji obornika, resztek pożniwnych i korzeni, uwalniają składniki odżywcze dla roślin oraz przyczyniają się do zatrzymywania wody w glebie. Skład i różnorodność zbiorowisk organizmów glebowych są również traktowane jako wskaźniki żyzności gleby.
Czynniki wpływające Skład gatunkowy i liczebność fauny glebowej zależą w dużym stopniu od właściwości fizykochemicznych gleby, zwłaszcza od jej odczynu, temperatury i wilgotności. Znaczenie mają także dostęp powietrza, zasobność w składniki pokarmowe, zawartość zanieczyszczeń oraz rodzaj zabiegów agrotechnicznych.
Znaczenie w rolnictwie Bioróżnorodność organizmów glebowych ma duże znaczenie dla rolnictwa, ponieważ wspiera utrzymanie struktury i żyzności gleby, obieg składników pokarmowych, regulację przepływu i magazynowania wody oraz biologiczną regulację występowania niektórych szkodników i chorób. W glebach rolniczych organizmy glebowe wspomagają rozwój roślin, a gleby o większej różnorodności biologicznej mogą wykazywać większą odporność na zakłócenia i wymagać mniejszych nakładów nawozów oraz agrochemikaliów. alt=Dżdżownica jako klasyczny przedstawiciel fauny glebowej|mały|Dżdżownica jako klasyczny przedstawiciel fauny glebowej Szczególnie często podkreśla się rolę dżdżownic jako ważnego składnika zooedafonu: uczestniczą one w tworzeniu struktury gleby, biorą udział w obiegu składników pokarmowych i przyczyniają się do poprawy żyzności gleb, co ma znaczenie także dla jakości plonów.
Przypisy
Kategoria:Biologia gleby Kategoria:Ekologia