Grocholub (dodatkowa nazwa w j. niem. Grocholub) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, w gminie Walce. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej.
W latach 1945–1954 miejscowość należała do gminy Walce w powiecie prudnickim. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego.
Wieś zajmuje 7,04 km², a mieszka w niej 7% mieszkańców gminy.
Geografia Grocholub znajduje się w południowo-zachodniej części Polski. Leży na ziemi prudnickiej – regionie historyczno-kulturalnym, którego głównym ośrodkiem jest miasto Prudnik. Ziemia prudnicka stanowi zachodnią część Górnego Śląska. Pod względem administracyjnym Grocholub położony jest w południowej części województwa opolskiego, w powiecie krapkowickim, w gminie Walce, tuż przy granicy z gminą Reńska Wieś i powiatem kędzierzyńsko-kozielskim. Znajduje się w odległości około 22 km od granicy z Czechami. Należy do Euroregionu Pradziad.
Sołectwo Grocholub obejmuje obręb wsi Grocholub. Zajmuje powierzchnię 7 km². Graniczy z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Brożec, Stradunia, Kamionka, Walce, Zabierzów, Kromołów.
Wieś leży na Nizinie Śląskiej. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Grocholub znajduje się w granicach mikroregionów Równina Walców (318.59.1) i Dolina Dolnej Straduni (318.59.5). W obszarze wsi przepływa rzeka Stradunia.
W pobliżu wsi znajdują się pola o nazwach Grocholubskie i Napłatki.
Integralne części wsi +Integralne części wsi Grocholub SIMC Nazwa Rodzaj 0504545 Swornica przysiółek
Nazwa Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod nazwą Grocholub, a także wymienia historyczne nazwy we fragmencie: "Grocholub (1228 Grocholuba, 1534 Grocholouw)".
Historia mały|lewo|upright|Pieczęć Grocholubia (1722) Wieś wzmiankowana po raz pierwszy w łacińskim dokumencie z 1228 roku wydanym przez Kazimierza I opolskiego, gdzie zanotowana została w szeregu miejscowości założonych na prawie polskim iure polonico w zlatynizowanej, staropolskiej formie „Groholuba”. Dokument wystawiony został w związku z przekazaniem wsi dla zakonu norbertanek w Czarnowąsach. W XV wieku wieś znalazła się w granicach księstwa głogówecko-prudnickiego.
W dokumencie wystawionym 22 sierpnia 1438 w Głogówku książęta Jan i Mikołaj zatwierdzili braciom Jakubowi i Maciejowi Stoklossenom, Janowi synowi Macieja, Janowi Lkoczka i Maciejowi Studiek – sołtysom w Grocholubiu posiadanie 4 łanów wolnego sołectwa w tejże wsi. Urbarz dóbr zamku w Głogówku z 1571 opisuje we wsi nowo wybudowany majątek ziemski specjalizujący się w hodowli owiec, nowy staw i tartak. W 1580 Valten von Winter z Głogówka sprzedał Christophowi Reichel dom z oborą, stodołą, ogrodem i karczmą w Grocholubiu. W 1602 hrabia Georg II von Oppersdorff pobierał należny czynsz z Grocholubia. Według urbarza głogóweckiego z 1635, we wsi mieszkało 17 rolników, sołtys i 15 zagrodników. Wówczas w Grocholubiu znajdowały się trzy stawy hodowlane. mały|upright|Pieczęć Grocholubia (1932) Do 1742 wieś należała do powiatu sądowego głogóweckiego w Monarchii Habsburgów. Po I wojnie śląskiej znalazła się w granicach Królestwa Prus i weszła w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk. Wieś posiadała swoją własną pieczęć, która przedstawiała w polu trzy lemiesze ułożone w skos obok siebie, a w otoku napis: Gemeindevorsteher in Grocholub / Kreis Neustadt O/Schl. () mały|Grocholub wśród miejscowości ziemi prudnickiej na mapie z XIX wieku W 1825 wieś liczyła 286 mieszkańców. Pierwsza szkoła we wsi została wzniesiona w 1842. 1 maja 1874 miejscowość weszła w skład gminy Brożec w powiecie prudnickim, rejencji opolskiej. mały|lewo|Pomnik poległych w I wojnie światowej Według spisu Pruskiego Urzędu Statystycznego z 1 grudnia 1910 we wsi mieszkało 507 osób w tym 275 mężczyzn i 338 kobiet z czego 4 osoby były niemieckojęzyczne, a 502 - polskojęzyczne. Jedna osoba natomiast zadeklarowała dwujęzyczność. W wyborach parlamentarnych w Republice Weimarskiej w 1919 najwięcej głosów w Grocholubiu zdobyli chrześcijańscy demokraci.
W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Grocholub znalazł się po stronie wschodniej, w obszarze objętym plebiscytem. 27 lutego 1921 w Grocholubiu odbył się polski wiec, w którym uczestniczył m.in. Franciszek Strzoda.
W okresie międzywojennym na terenie majątku w Grocholubiu znajdowało się przedszkole wiejskie. We wsi działała również ochotnicza straż pożarna, orkiestra dęta, piekarnia, masarnia, warsztaty stolarskie, kowal, kołodzieje, warsztat krawiecki, sklep spożywczy i pszczelarze. W latach 20. XX wieku w Grocholubiu powstał pomnik upamiętniający mieszkańców wsi, którzy zginęli podczas I wojny światowej.
W okresie II wojny światowej w Grocholubiu pracowali robotnicy przymusowi z Polski, m.in. z miejscowości: Nowy Targ, Opatów, Sopotnia Wielka i Blanowice. W lutym 1945 Grocholub znalazł się w pasie natarcia 13 Dywizji Piechoty Armii Czerwonej pod dowództwem Siergieja Aleksandrowa. Do wsi przybył sztab oddziału 100 Dywizji Strzelców Wehrmachtu, który ulokował się w zabudowaniach piekarza Jana Smykały. Eskorta żołnierzy niemieckich przyprowadziła do Grocholubia 13 czerwonoarmistów, wziętych do niewoli. Dowódca sztabu w Grocholubiu rozkazał ich rozstrzelać. Trzem z nich polecono wykopać groby dla siebie i reszty, jednak zostali oni zabici podczas próby ucieczki. Żołnierze radzieccy zostali rozstrzelani za stodołą Smykały. Następnego dnia miejscowi rolnicy Józef Pelka, Paweł Macha i sołtys Stanisław Fuchs otrzymali od Niemców zadanie pochowania czerwonoarmistów w byłej piaskowni po prawej stronie szosy w kierunku Mechnicy. Zwłoki zakopali Franciszek Kałuża i August Kurpiel. Po wojnie, na mocy decyzji Sądu Grodzkiego w Głogówku, w 1947 zwłoki żołnierzy radzieckich zostały ekshumowane i przeniesione na cmentarz wojenny Armii Czerwonej w Kędzierzynie.
Od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim. Mieszkańcom Grocholubia, posługującym się dialektem śląskim bądź znającym język polski, pozwolono pozostać we wsi po otrzymaniu polskiego obywatelstwa. 5 lipca 1945 dziewięć dzieci w wieku od 4 do 10 lat doprowadziły do eksplozji granatów ręcznych porzuconych w rowie przy drodze do Straduni. Wszystkie dzieci zginęły na miejscu.
W latach 1945–1950 Grocholub należał do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Walce, w latach 1954–1961 do gromady Brożec, a w latach 1961–1972 do gromady Walce. Podlegała urzędowi pocztowemu w Głogówku.
Do 1956 roku Grocholub należał do powiatu prudnickiego. W związku z reformą administracyjną, w 1956 Grocholub został odłączony od powiatu prudnickiego i przyłączony do nowo utworzonego krapkowickiego.
W 1949 we wsi znajdowały się między innymi: szkoła podstawowa prowadzona przez Inspektorat Szkolny w Prudniku, kotlarz, krawiec. W 1978 zlikwidowano szkołę w Grocholubiu.
Liczba mieszkańców wsi 1784 – 231 1825 – 286 1855 – 475 1871 – 535 1885 – 540 1905 – 565 1910 – 507 1933 – 556 1939 – 553 1966 – 515 1998 – 450 2002 – 429 2009 – 374 2011 – 378 2015 – 376 2016 – 374 2017 – 373 2018 – 366 2019 – 364
Zabytki thumb|kapliczka-dzwonnica Zgodnie z gminną ewidencją zabytków w Grocholubiu chronione są: układ ruralistyczny wsi kuźnia, ul. Opolska 15, XIX w., 1932 szkoła, ob. świetlica wiejska, ul. Opolska 19, 4. ćw. XIX w., lata 20. XX w. budynek mieszkalny, ul. Opolska 47, 1873, lata 80. XX w. kapliczka-dzwonnica koło domu ul. Opolska 33, pocz. XIX w., pocz. XX w z dzwonem z 1826 pomnik ofiar I wojny światowej, ul. Opolska, 1922
Instytucje We wsi działa OSP, sklep i Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna.
Religia Wieś przynależy do parafii rzymskokatolickiej w Walcach.
Turystyka Oddział PTTK „Sudetów Wschodnich” w Prudniku ustanowił turystyczną Odznakę Krajoznawczą Ziemi Prudnickiej, którą zdobywa się poprzez zwiedzenie odpowiedniej liczby obiektów w miejscowościach położonych na ziemi prudnickiej, w tym w Grocholubiu.
Bezpieczeństwo mały|Remiza OSP Grocholub W zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz innych miejscowych zagrożeń w Grocholubiu działa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. Jednostka OSP została założona w 1921. Do 1998 bezpieczeństwo pożarowe w Grocholubiu było nadzorowane przez Komendę Rejonową PSP w Prudniku.
Miejscowość jest pod opieką dzielnicowego rejonu służbowego nr 7 Komendy Powiatowej Policji w Krapkowicach.
Teren wsi, jak i całej gminy Walce, położony jest w strefie nadgranicznej w związku z czym Straż Graniczna dysponuje, na tym obszarze, specjalnymi kompetencjami w zakresie bezpieczeństwaRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 sierpnia 2005 r. w sprawie wykazu gmin i innych jednostek zasadniczego podziału terytorialnego państwa położonych w strefie nadgranicznej oraz tablicy określającej zasięg tej strefy ().. Gminę Walce obejmuje zasięgiem służbowym placówka Straży Granicznej w Opolu ze Śląskiego Oddziału SG.
Znane osoby związane z miejscowością Adolf Baron - (urodzony 13 kwietnia 1866r. w tej wsi, zmarł 17 stycznia 1934r. w Gogolinie) burmistrz Krapkowic w latach 1898-1932.
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT
Bibliografia
O. Henryk Kałuża SVD ''Dzieje Parafii Brożec i Okolic'', Brożec - Nysa 2009, s. 173-174
Linki zewnętrzne
Kategoria:Grocholub Kategoria:Wsie w powiecie prudnickim (1818–1954) Kategoria:Wsie w powiecie krapkowickim