Gryżów () – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie nyskim, w gminie Korfantów.
Nazwa Niemiecką nazwą wsi do 1945 było Greisauhttps://web.archive.org/web/20190411192512/http://treemagic.org/rademacher/www.verwaltungsgeschichte.de/neisse.html treemagic.org.. Krótko po II wojnie światowej funkcjonowały polskie nazwy Krzeszów i Starzowice. Nazwa Gryżów została wprowadzona urzędowo 9 września 1947Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 września 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()..
Geografia Gryżów znajduje się w południowo-zachodniej części Polski. Pod względem administracyjnym Gryżów położony jest w południowej części województwa opolskiego, w powiecie nyskim, w gminie Korfantów, tuż przy granicy z gminą Prudnik i powiatem prudnickim. Znajduje się w odległości około 15 km od granicy z Czechami. Należy do Euroregionu Pradziad.
Sołectwo Gryżów obejmuje obręb wsi Gryżów. Graniczy z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Węża, Ścinawa Nyska, Piorunkowice, Mieszkowice, Lipowa, Wierzbięcice. mały|lewo|Widok wsi od strony zachodniej Wieś leży na Nizinie Śląskiej. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Gryżów znajduje się w granicach mikroregionu Wysoczyzna Bialska (318.58.1). Przez wieś przepływa rzeka Ścinawa Niemodlińska. W pobliżu Gryżowa znajduje się ujście strugi Gołębica. Wieś rozłożona jest na wypiętrzonym wycinku terasy nadrzecznej. Wycinek ten opada na południe ku łąkom w dolinie Ścinawy Niemodlińskiej, a na wschodzie i zachodzie wyodrębniają go doliny dopływów tej rzeki.
Historia Prudnicki historyk Alfons Nowack wskazał Jana Sybocica jako założyciela Gryżowa. W strategicznym miejscu na trasie z Nysy do Prudnika, na gruntach wsi Piorunkowice, znajdował się zamek Gryżów. W latach 1282–1287 biskup wrocławski Tomasz II Zaremba i książę Henryk IV Prawy toczyli spór o wsie Lipowa, Gryżów i Ścinawa Nyska. Ostatecznie sporne miejscowości znalazły się w granicach biskupstwa wrocławskiego, a zamek Gryżów pozostał w Piorunkowicach w okręgu prudnickim. W 1358 książę Bolesław II niemodliński wysunął roszczenia do Lipowej, Węży i Gryżowa, twierdząc, że wsie te należały w przeszłości do zamku Gryżów w Piorunkowicach.
W latach 1302–1319 właścicielami Gryżowa byli Stanceslaus i Jakobus. W księdze Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (lata 1303–1306) wymienione zostały dwie oddzielne wsie Gryżów: Gryzow Nanzeslai i Gryzow Jacobi. W późniejszym okresie miejscowości zostały połączone, tworząc jedną wieś. W dokumencie wystawionym 2 lipca 1392 w Prudniku wystąpił świadek Mikołaj z Gryżowa.
W XV wieku wieś znalazła się w granicach księstwa głogówecko-prudnickiego. Gryżów kilkukrotnie był celem ataków w okresie wojen husyckich ze względu na pobliski zamek. Pierwszy raz husyci zdobyli zamek w marcu 1428. Wiosną 1430 książę głogówecko-prudnicki Bolko V obsadził zamek w Prudniku i przypuszczalnie Gryżów swoją załogą, traktując je jako bazę operacyjną w planowanym najeździe na księstwo nyskie. W maju 1430 wojska księstwa nyskiego wyprawiły się do Gryżowa i Piorunkowic, niszcząc zamek Gryżów. Konrad IV zdobył i przejął wieś. Jesienią 1430 husyci ponownie zdobyli Gryżów.
W 1560 tutejsi chłopi sprzeciwili się włączeniu ich gruntów w skład nyskiego księstwa biskupiego. Przywódców buntu uwięziono, a następnie wygnano z terenów „państwa biskupiego”Bałłaban Jerzy, Michalak Stanisław, Pszczyński Korneliusz: Województwo opolskie. Przewodnik, wyd. Sport i Turystyka, Warszawa 1967, s. 169.. mały|Niemieckie nagrobki na cmentarzu w Gryżowie Do 1742 wieś znajdowała się w Monarchii Habsburgów. Podczas I wojny śląskiej w 1741 doszło w tym miejscu do bitwy między wojskami austriackimi i pruskimi. W Gryżowie ulokował swoją kwaterę austriacki marszałek polny Wilhelm Reinhard von Neipperg. Po zakończeniu wojny wieś znalazła się w granicach Królestwa Prus.
W XIX wieku w Gryżowie powstał zespół młyński obejmujący młyn wodny z wyposażeniem oraz dom mieszkalny. Młyn obsługiwał chłopów z Gryżowa oraz z powiatów prudnickiego i niemodlińskiego.
Od marca do maja 1945 powiat nyski znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 24 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w gminie Ścinawa Nyska, w skład której wszedł Gryżów. W lipcu 1945 w Gryżowie została osiedlona część polskich repatriantów z Kresów Wschodnich. We wsi powstał obóz przejściowy dla niemieckich mieszkańców. Ostatecznie wszyscy niemieccy mieszkańcy Gryżowa zostali wysiedleni na zachód 17 stycznia 1946.
Zabytki mały|Kościół fil. pw. św. Mateusza Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest kościół fil. pw. św. Mateusza, z poł. XIII w., XVII/XVIII w.
Gospodarka W Gryżowie siedzibę ma firma Mechanika Samochodowa Michał Głowacz, zrzeszona w Cechu Rzemieślników i Przedsiębiorców w Prudniku.
Transport mały|Przystanek autobusowy Przez Gryżów przebiega droga krajowa Nysa – Prudnik – granica z Czechami w Trzebinie
Gryżów posiada połączenia autobusowe z Prudnikiem, Nysą, Mieszkowicami.
Kultura We wsi znajduje się świetlica wiejska, która posiada salę do organizowania imprez. Funkcjonuje koło gospodyń wiejskich.
Religia W Gryżowie znajduje się katolicki kościół św. Mateusza, który należy do parafii św. Katarzyny w Lipowej (dekanat Prudnik).
Sport We wsi funkcjonuje klub piłkarski LZS Gryżów.
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().
Bibliografia