Donus comatus – gatunek chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych i podrodziny Hyperinae. Zamieszkuje Europę. Żeruje na roślinach zielnych.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1842 roku przez Carla Henrika Bohemana pod nazwą Phytonomus comatus.
Morfologia Owad dorosły Chrząszcz o ciele długości od 6,5 do 9,5 mm, z wierzchu brunatnym, miedzianym lub zielonkawym. Samiec jest dużo smuklejszy od samicy. W budowie występuje duża zmienność osobnicza i geograficzna.
Długość ryjka jest trochę mniejsza niż przedplecza. Czułki mają trzonki w całości czerwonobrązowe, pozbawione ciemnej plamki u szczytu.
Przedplecze ma mniej nierówną niż u podobnego D. velutinus powierzchnię. Punktowane jest gęsto i nieco nierównomiernie. Dolne części jego boków są drobno punktowane i nie odbiegają gęstością włosowatych łusek od jego wierzchu. Pokrywy są znacznie szersze od przedplecza, w zarysie owalne z lekko zaostrzonym szczytem, o wyraźnie wykrojonej krawędzi przedniej, zaokrąglonych kątach barkowych, drobno i jednorodnie punktowanych rzędach, pozbawionych ziarenkowania międzyrzędach oraz słabo rozchylonych lub nierozchylonych wierzchołkach. Międzyrzędy nieparzyste są zazwyczaj nieco wyższe od parzystych, co najlepiej widać w tyle i po bokach pokryw. Pierwszy międzyrząd jest niezwężony, słabo lub umiarkowanie wysklepiony, od wewnętrznej strony mniej obszernie niż u D. velutinus porośnięty ciemnymi włoskami. Odnóża są krótsze niż u podobnego D. velutinus i cechują się żółtymi szczecinkami w wieńcach na wierzchołkach goleni. Przednie golenie nie mają dowewnętrznie zakrzywionych wierzchołków.
Odwłok samicy cechuje się tylną częścią ostatniego z widocznych sternitów zaopatrzoną w poprzeczne, zwykle płytkie, rzadko silne wgłębienie o prostej przedniej ściance. Szósty sternit ma długie, wąskie, stopniowo ku wierzchołkowi rozszerzone płytki; obszar nimi wygraniczony ma na całej długości równą szerokość i zwykle jest węższy niż jedna płytka.
Samiec ma środkowy płat edeagusa (prącie) smukły, w części nasadowej lekko ku szczytowi zwężony lub o bokach równoległych, dalej silnie zwężony, o wierzchołku wyraźnie odgraniczonym od części wcześniejszej, niesymetrycznym, wąskim, węższym i dużo słabiej ukośnie na końcu ściętym niż u D. velutinus, równoległobocznym lub bardzo słabo zwężającym się, z lewym narożem tylko trochę ku górze zagiętym. W widoku bocznym prącie ma część nasadową równomiernie zakrzywioną, a część szczytową cienką i ku górze zagiętą.
Zmienność geograficzna Występująca w południowo-wschodnich Alpach i północnych Bałkanach forma nominatywna ma ciało matowe, przedplecze stosunkowo długie, o bokach w tylnej części równoległych lub bardzo słabo zbieżnych, a pokrywy krótkie, silnie po bokach zaokrąglone, o lekko rozchylonych wierzchołkach, wyniesionych nieparzystych międzyrzędach i zgrubiałym w tyle międzyrzędzie pierwszym.
Zamieszkująca Średniogórze Niemieckie oraz północne i północno-wschodnie Alpy forma borealis ma ciało matowe, przedplecze krótsze, mocniej po bokach zaokrąglone, ku tylnemu brzegowi mocno zwężone, natomiast pokrywy zbudowane jak u formy nominatywnej.
Znana z Sudetów i Karpat forma carpathicus ma ciało trochę bardziej lśniące i zdecydowanie smuklejsze, będąc najbardziej podobną do D. velutinus. Przedplecze jest u niej silnie zaokrąglone po bokach i ma boczne brzegi w tylnej części zagiętą linią zbieżne ku nasadzie. Pokrywy są u nasady węższe niż u form poprzednich; wierzchołki mają nierozchylone, międzyrzędy nieparzyste nieznacznie bardziej od parzystych wysklepione, a tył międzyrzędu pierwszego niezgrubiały.
Larwa Ciało larwy jest zielone z białą linią wzdłuż grzbietu i parą białych przepasek podłużnych po bokach. Wyrastają na nim krótkie, białe włoski. Kolor przetchlinek jest zielony.
Ekologia i występowanie Owad głównie górski, osiągający piętro kosodrzewiny. Zasiedla zacienione stanowiska wilgotne, najchętniej pobrzeża potoków, strumieni i rzek. Jest polifagicznym fitofagiem. Larwy żerują na liściach bodziszków, kościenicy wodnej, rdestu wężownika i świerząbka orzęsionego. Do roślin pokarmowych postaci dorosłych należą ponadto: lepiężniki, parzydło leśne, podagrycznik pospolity i trybule. Przepoczwarczenie następuje w gładkim, żółtawym oprzędzie na roślinie. Według obserwacji z XIX-wiecznej Polski osobniki dorosłe występują głównie pod koniec czerwca i w pierwszej połowie lipca, pojedynczo w drugiej połowie lipca, a kopulują na początku lipca.
Gatunek palearktyczny, europejski, znany z Francji, Belgii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii i Chorwacji. W Polsce zamieszkuje Sudety, Karpaty i ich przedgórza.
Przypisy
Kategoria:Ryjkowcowate Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1842 roku Kategoria:Fauna Francji Kategoria:Fauna Belgii Kategoria:Fauna Niemiec Kategoria:Fauna Austrii Kategoria:Fauna Szwajcarii Kategoria:Fauna Włoch Kategoria:Fauna Polski Kategoria:Fauna Czech Kategoria:Fauna Słowacji Kategoria:Fauna Ukrainy Kategoria:Fauna Rumunii Kategoria:Fauna Chorwacji