Przestępczość na Antarktydzie – zjawisko obejmujące naruszenia prawa popełniane na obszarze Antarktydy, charakteryzujące się bardzo niską skalą ze względu na brak stałej ludności oraz ograniczoną obecność człowieka na tym kontynencie. mały|Flaga Układu Antarktycznego przyjęta w 2002 roku Przestępczość na Antarktydzie jest zjawiskiem rzadkim, co wynika z niewielkiej liczby stałych mieszkańców oraz specyficznych warunków życia. W literaturze wskazuje się, że długotrwała izolacja oraz ograniczone możliwości rekreacyjne mogą wpływać na zachowanie osób przebywających na kontynencie.

Ramy prawne Na mocy Układu Antarktycznego podpisanego 1 grudnia 1959 roku i obowiązującego od 1961 roku, Antarktyda nie podlega jurysdykcji jednego państwa. Osoby podejrzane o popełnienie przestępstwa podlegają prawu państwa, którego są obywatelami. Istnieją jednak kraje posiadające państwowe przepisy dotyczące przestępstw na Antarktydzie.

Jurysdykcja państwowa Republika Południowej Afryki Obywatele Republiki Południowej Afryki przebywający na Antarktydzie podlegają prawu krajowemu na mocy odpowiednich ustaw z 1962 i 1996 roku. Naruszenia systemu traktatów antarktycznych stanowią przestępstwa w rozumieniu prawa krajowego. Sprawy rozpatrywane są przez sąd rejonowy w Kapsztadzie.

Wielka Brytania Ustawa o Antarktydzie z 1994 roku rozszerza przepisy prawne obowiązujące w każdej części Zjednoczonego Królestwa na obywateli brytyjskich przebywających na Antarktydzie. Ponadto komisarz Brytyjskiego Terytorium Antarktycznego może uchwalać regulacje prawne dla tego terytorium.

Stany Zjednoczone Ustawa o kompleksowej kontroli przestępczości z 1984 roku obejmuje przestępstwa popełnione przez obywateli Stanów Zjednoczonych oraz przeciwko nim. Antarktyda traktowana jest jako obszar poza jurysdykcją państwową, co umożliwia stosowanie przepisów dotyczących specjalnej jurysdykcji morskiej i terytorialnej.

Nowa Zelandia Ustawa o Antarktydzie z 1960 roku reguluje jurysdykcję sądów Nowej Zelandii w zakresie przestępstw popełnionych na terenie Dependencji Rossa i niektórych innych części Antarktydy.

Problemy społeczne Do najczęściej odnotowywanych problemów należą incydenty związane z nadużywaniem alkoholu, w tym bójki oraz przypadki nieobyczajnego zachowania. Zgłaszano również przypadki używania nielegalnych substancji, naruszeń przepisów ochrony środowiska, a także pojedyncze przypadki poważniejszych przestępstw, takich jak próby zabójstwa, podpalenia czy nadużycia seksualne. Kradzieże należą do rzadkości.

Nadużycia seksualne W 2022 roku opublikowano raporty dotyczące przypadków molestowania i napaści seksualnych w programach badawczych na Antarktydzie, w tym przez Australijską Dywizję Antarktyczną oraz United States Antarctic Program. Wskazywano w nich na problemy związane z niewystarczającymi procedurami zgłaszania oraz ograniczonym zaufaniem do instytucji odpowiedzialnych za reagowanie.

Udokumentowane przypadki przestępstw popełnionych na Antarktydzie mały|Brown (stacja antarktyczna) |Stacja Brown w 2005 roku

Podpalenie w roku 1984 12 kwietnia 1984 roku doszło do podpalenia argentyńskiej letniej stacji antarktycznej Brown, w wyniku czego zniszczeniu uległa infrastruktura stacji. Sprawcą podpalenia był kierownik i lekarz tej stacji, który podpalił stację po tym jak nakazano mu pozostać tam również na zimę. Personel stacji Brown został ewakuowany statkiem do amerykańskiej stacji antarktycznej Palmer.

Napaść i pobicie w roku 1996 8 października 1996 roku kucharz pracujący na amerykańskiej stacji McMurdo zaatakował współpracownika za pomocą młotka, powodując poważne obrażenia. Napastnik został zatrzymany przez służby federalne i przetransportowany do Honolulu. Tam postawiono mu cztery zarzuty napaści z niebezpiecznym narzędziem. Nie przyznał się do winy.

Niewyjaśnione zatrucie w 2000 roku 12 maja 2000 roku na amerykańskiej stacji Amundsen-Scott australijski astrofizyk Rodney Marks zmarł w wieku 34 lat. Dzień wcześniej zgłaszał gorączkę, bóle brzucha i nudności. Początkowo zakładano śmierć z przyczyn naturalnych. Sekcja zwłok przeprowadzona w Nowej Zelandii wykazała zatrucie metanolem jako przyczynę zgonu. Okoliczności zdarzenia nie zostały jednoznacznie wyjaśnione.

Próba zabójstwa w 2018 roku mały|Stacja Bellingshausen, na której doszło do ataku 9 października 2018 roku na rosyjskiej stacji Bellingshausen 54-letni inżynier Siergiej Sawitski kilka razy dźgnął nożem 52-letniego spawacza Olega Biełoguzova. Według dostępnych informacji sprawca znajdował się pod wpływem alkoholu. Motyw ataku nie został jednoznacznie ustalony, w źródłach wskazywano m.in. konflikt interpersonalny między pracownikami stacji. Według niektórych relacji zdarzenie mogło być związane z długotrwałą izolacją.

Po ataku Biełoguzow został przetransportowany do szpitala w Chile. Sawitski został przetransportowany do Rosji, gdzie został umieszczony w areszcie domowym. 8 lutego 2019 roku Sawitski wziął udział w rozprawie wstępnej w Sądzie Rejonowym w Petersburgu.

Domniemana napaść w 2025 roku 7 lutego 2025 roku badacz południowoafrykańskiej stacji SANAE IV oskarżył innego pracownika stacji o napaść, nadużycia seksualne oraz groźby zabójstwa. Członkowie personelu zwrócili się o pomoc do odpowiednich służb.

W marcu 2025 roku minister środowiska RPA Dion George poinformował, że domniemany sprawca współpracuje w zakresie interwencji i poddaje się ocenie psychologicznej. Władze zdecydowały się nie ewakuować 9-osobowego zespołu pracującego na SANAE IV w związku z nieprzewidywalnymi warunkami pogodowymi. Według władz sytuacja w stacji pozostawała pod kontrolą.

Niedozwolone lądowanie i fałszywy plan lotu w 2025 roku mały|Stacja Presidente Eduardo Frei Moravia, w której był przetrzymywany Ethan Guo 28 czerwca 2025 roku 19-letni amerykański pilot i influencer Ethan Guo został oskarżony przez chilijskie władze po tym, jak wylądował bez pozwolenia na lotnisku Teniente Rodolfo Marsh Martin, należącego do bazy znajdującej się na Chilijskim Terytorium Antarktycznym. Guo miał również złożyć plan lotu, w którym wskazywał, że celem lotu jest Punta Arenas w Chile, jednak zamiast tego przekroczył Cieśninę Drake’a i wylądował na Antarktydzie w ramach kampanii lotniczej, w której miał zwiedzić wszystkie siedem kontynentów.

Został oskarżony na podstawie artykułów 194 i 197 Chilijskiego Kodeksu Lotniczego o złożenie fałszywego planu lotu i prowadzenie nieautoryzowanych operacji lotniczych na regulowanym terytorium Antarktydy. Wszczęto 90-dniowe śledztwo, w trakcie którego Guo otrzymał nakaz pozostania w stacji badawczej Presidente Eduardo Frei Montalva.

Ethan Guo został wypuszczony ze stacji 6 sierpnia 2025. Nakazano mu zapłatę kwoty w wysokości 30 tysięcy dolarów i zakazano mu wjazdu na terytorium Chile przez trzy lata.

Przypisy

Kategoria:Przestępczość Kategoria:Antarktyda Kategoria:Historia Antarktyki Kategoria:Przestępstwa (wydarzenia)