Nikołaj Wiłkow () – duży okręt desantowy projektu 1171 (w kodzie NATO: Alligator) Marynarki Wojennej Rosji. Wodowany w 1973 roku, początkowo służył w Flocie Oceanu Spokojnego Marynarki Wojennej ZSRR, następnie przejęty przez Rosję. W służbie rosyjskiej nosił numer burtowy 081. Stacjonując na stałe we Władywostoku, odbył podczas służby siedem rejsów operacyjnych na Ocean Indyjski.

Okręt ma wyporność pełną około 4500 ton i długość 113 m. Napędzany jest silnikami wysokoprężnymi. Posiada uzbrojenie artyleryjskie do samoobrony oraz wyrzutnie niekierowanych pocisków rakietowych do wsparcia desantu. Może transportować do 20 czołgów lub 50 innych pojazdów pancernych i ponad 400 żołnierzy, wysadzanych bezpośrednio na brzeg przez furtę dziobową.

Budowa „Nikołaj Wiłkow” był przedostatnim zbudowanym okrętem desantowym projektu 1171 i pierwszą z dwóch jednostek jego ostatniej czwartej serii (1171/IV). Okręty projektu 1171, zaprojektowane w ZSRR w latach 60. XX wieku na bazie projektu cywilnego drobnicowca, stanowiły pierwszy typ radzieckich dużych okrętów desantowych. Typ ten w ZSRR nosił niejawne oznaczenie Tapir, a w kodzie NATO został oznaczony jako Alligator.

Okręt został zbudowany, podobnie jak wszystkie jednostki tego typu, w stoczni w Królewcu, pod numerem budowy 303. Położenie stępki miało miejsce 3 września 1971 roku, a wodowanie 30 listopada 1973 roku. W dniach 27–30 czerwca 1974 roku przechodził próby stoczniowe, po czym w dniach 14–19 lipca próby państwowe, po których został odebrany przez marynarkę ZSRR 30 lipca 1974 roku. Otrzymał od początku nazwę „Nikołaj Wiłkow”, bez oznaczenia alfanumerycznego, na cześć podoficera piechoty morskiej poległego 18 sierpnia 1945 roku podczas zdobywania wyspy Szumszu, Bohatera Związku Radzieckiego.

Skrócona charakterystyka

Okręty projektu 1171 stanowiły duże okręty desantowe służące do transportu i wysadzania desantu bezpośrednio na nieprzygotowanym brzegu. Służyły również jako okręty transportowe do przewozu wojska i sprzętu. Ich konstrukcja i architektura jest typowa dla statków handlowych, z maszynownią w części rufowej, nadbudówką nad nią, i wysokim dziobem, dzięki czemu miały one dobrą dzielność morską, lecz z drugiej strony gorszą od wyspecjalizowanych okrętów niezatapialność. Okręty czwartej serii miały dwa luki do ładowni w pokładzie górnym, oba w części dziobowej. W dziobnicy znajduje się furta ładunkowa, zakryta drzwiami, z opuszczaną rampą główną o nośności 50 ton, służącą do wyładunku sprzętu przy brzegu. Mniejsza rampa załadunkowa znajduje się również w rufie. Okręty czwartej serii miały jeden żuraw przeładunkowy, obsługujący ładownie oraz ładunki przewożone na pokładzie, o udźwigu 7,5 ton. Wyposażone były też w kotwicę rufową, służącą do ściągania okrętu z brzegu.

Okręty proj. 1171 mogły transportować do 22 czołgów podstawowych i 25 transporterów opancerzonych albo 50 transporterów opancerzonych albo 52 ciężarówki. W każdym wariancie okręty proj. 1171/IV mogą transportować 400 żołnierzy – odpowiednik batalionu (według innych danych, 440). Masa ładunku może wynosić 1000 ton. Ogólna powierzchnia transportowa wynosi 1195 m², z tego 790 m² w ładowniach i 405 m² na pokładzie górnym. Załoga wynosiła początkowo 55 osób, w tym 5 oficerów (według innych źródeł, 69 osób albo 77 osób w tym 6 oficerów). Autonomiczność jednostki wynosi 20 dni.

Wyporność okrętu niezaładowanego wynosi 2000 ton, standardowa 2905 ton, a pełna – 4360 ton. Według innych źródeł, wyporność standardowa wynosi 3040 ton, a pełna 4650 ton Długość całkowita wynosi 113 m, a na linii wodnej 105 m, szerokość wynosi 15,6 m, a zanurzenie maksymalne 4,5 m.

Napęd okrętów proj. 1171/IV stanowią dwa silniki wysokoprężne M-58A-4 o mocy łącznej 9000 KM, napędzające dwie śruby o stałym skoku. Prędkość maksymalna wynosi 16,5 węzła. Maksymalny zasięg pływania przy zabraniu paliwa do zbiorników balastowych wynosi 4800 mil morskich przy prędkości 15,5 węzłaWedług innych danych, zasięg wynosi 7654 mile przy 16,3 w. i 9150 mil przy 9 w ()..

Uzbrojenie okrętów proj. 1171 obejmowało dwie sprzężone armaty uniwersalne kalibru 57 mm w dwudziałowym odkrytym stanowisku ZIF-31B, umieszczonym przed nadbudówką. Ponadto okręty wariantu 1171/IV zostały uzbrojone w cztery działka przeciwlotnicze kalibru 25 mm w dwóch zdwojonych stanowiskach 2M-3M na rufie. Do samoobrony wyposażono je także w trzy poczwórne wyrzutnie MTU-4S pocisków przeciwlotniczych bliskiego zasięgu samonaprowadzających się na podczerwień Strieła-3, z zapasem 24 pocisków. Okręty proj. 1171/IV dla potrzeb wsparcia desantu uzbrojone były w jedną czterdziestoprowadnicową wyrzutnię A-215 niekierowanych pocisków rakietowych kalibru 122 mm Grad-M, z 80 pociskami (według innych źródeł, 160 pociskami).

Służba W ZSRR thumb|„Nikołaj Wiłkow” w 2013 roku „Nikołaj Wiłkow” podniósł banderę Marynarki Wojennej ZSRR 23 czerwca 1974 roku, a formalnie został przejęty przez marynarkę 30 lipca. Czasowo wchodził od 4 września 1974 roku w skład Floty Bałtyckiej, gdzie przechodził szkolenie załogi. 14 lutego 1975 roku wyszedł z Bałtyjska do docelowego miejsca służby we Flocie Oceanu Spokojnego, z kompanią desantu na pokładzie, płynąc wokół Afryki. Po drodze pełnił służbę na Oceanie Indyjskim, zawijając do Berbery w Somalii (dwukrotnie) i do Umm Kasr w Iraku. 20 listopada 1975 roku przypłynął po raz pierwszy do Władywostoku, wchodząc w skład 261 dywizjonu okrętów desantowych 100 Brygady Okrętów Desantowych. W latach 1977–1985 corocznie okręt na podstawie wyników wyszkolenia i postawy politycznej załogi zdobywał miano przodującego (ros. otlicznyj). Nosił zmienne numery burtowe: 500, 554, 357 (1974 rok), 388, 022, 053 (1977), 075 (1980), 078 (1981), 066 (1984), 070 (1987), 068 (1990).

Między 12 maja 1978 a 21 stycznia 1979 roku „Nikołaj Wiłkow” odbył rejs operacyjny na Ocean Indyjski z desantem na pokładzie (w terminologii radzieckiej: „służba bojowa”). Podczas pobytu w porcie w Adenie został wówczas ostrzelany z karabinu maszynowego. Ponowny rejs na Ocean Indyjski odbył między 2 lutego a 10 grudnia 1980 roku, odwiedzając Dahlak w Etiopii (gdzie dostarczył do ochrony radzieckiej bazy materiałowej 933. PMTO pojazdy ZSU-23-4 i BTR-60PB), Aden, Al-Hudajdę w Jemenie i Cam Ranh w Wietnamie. Kolejne rejsy na Ocean Indyjski odbył między 26 marca a 30 września 1983 roku i między 3 października 1984 a 6 czerwca 1985 roku. Między 12 listopada a 25 grudnia 1985 roku okręt wykonał specjalny rejs na Wyspy Kurylskie. Następny rejs operacyjny na Ocean Indyjski okręt odbył między 3 października 1986 a 15 czerwca 1987 roku. Od czerwca do września 1988 roku służył do rejsów transportowych na Kamczatkę i Wyspy Kurylskie. Od 1 czerwca 1989 roku okręt bezpośrednio wchodził w skład 100 Brygady Okrętów Desantowych w związku z rozformowaniem 261 dywizjonu. W 1991 roku przeszedł remont w we Władywostoku.

W Rosji Po rozpadzie ZSRR (26 grudnia 1991 roku) „Nikołaj Wiłkow” został przejęty razem z Flotą Oceanu Spokojnego przez Federację Rosyjską. Od lutego do maja 1992 roku transportował sprzęt wojskowy między Władywostokiem a rosyjską bazą 922. PMTO w Cam Ranh i Hajfongiem. Podczas rejsu z Cam Ranh w nocy 24/25 maja między Tajwanem a Luzonem do okrętu zbliżył się kuter piracki z załogą z bronią maszynową, prawdopodobnie zamierzając dokonać abordażu jednostki wyglądającej na statek handlowy, lecz został odpędzony strzałami z działa. Dowódcą okrętu był wówczas kmdr por. Siergiej Fiodorow. Od czerwca do września okręt transportował ładunki między Władywostokiem a Pietropawłowskiem Kamczackim i innymi zatokami. Dopiero 26 lipca 1992 roku okręt postanowieniem Prezydenta Rosji opuścił banderę nieistniejącego już ZSRR i podniósł banderę Marynarki Wojennej Rosji. W 1992 roku nosił numer burtowy 089, zmieniony w maju 1993 roku na stały numer 081.

Między 16 listopada 1993 a 24 marca 1994 roku „Nikołaj Wiłkow” wraz z niszczycielem „Admirał Winogradow” i okrętem zaopatrzeniowym „Władimir Koleczicki” odbył rejs do Zatoki Perskiej, w skład działających tam po wojnie w z Irakiem sił ONZ. Dowódcą okrętu był wówczas kmdr ppor. Gieorgij Nikitin. Między 25 a 29 grudnia 1993 roku okręty rosyjskie odbyły ćwiczenia z marynarkami państw koalicji i Kuwejtu, po czym złożyły oficjalną wizytę w Kuwejcie. Między 7 a 9 lutego okręty rosyjskie uczestniczyły w ćwiczeniach państw NATO w Zatoce. 14 lutego zespół rosyjski złożył oficjalną wizytę w Bombaju, po czym brał udział w ćwiczeniach międzynarodowych z marynarką Indii 18-19 lutego. Ogółem okręt odbył w toku służby siedem rejsów operacyjnych na Ocean Indyjski, łącznie z pierwszym przejściem między flotami. Od 17 października 1994 roku okręt uczestniczył w pomocy mieszkańcom południowych Wysp Kurylskich po trzęsieniu ziemi, transportując zaopatrzenie. Pod koniec 1994 roku okręt był skierowany do remontu.

thumb|„Nikołaj Wiłkow” od rufy podczas parady okrętów Floty Oceanu Spokojnego z okazji Dnia Marynarki Wojennej w 2009 roku W kolejnych latach „Nikołaj Wiłkow” uczestniczył w ćwiczeniach sił desantowych Floty Oceanu Spokojnego i wykonywał zadania transportowe, nie odbywając już dalekich rejsów. W kwietniu 2007 roku był skierowany do remontu z dokowaniem w Dalzawodzie. Między 7 sierpnia a 26 września 2013 roku brał udział w dużych ćwiczeniach Floty na północno-zachodnim Oceanie Spokojnym, podczas których wysadził desant na Półwyspie Czukockim – pierwszy raz w historii Floty za kręgiem polarnym. 21 października 2017 roku okręt dostarczył do Subic Bay na Filipiny 20 ciężarówek Ural-4320 i broń strzelecką, przekazaną Filipinom. 11 września 2018 roku uczestniczył w dużych strategicznych manewrach Wostok-2018. Między 28 grudnia 2018 a 7 stycznia 2019 roku „Nikołaj Wiłkow” przetransportował z Đà Nẵng w Wietnamie do Władywostoku 24 historyczne czołgi T-34-85, zwrócone Rosji przez Laos (dalsze sześć czołgów przewiózł „Admirał Niewielskoj”). Podczas kolejnych ćwiczeń floty między innymi w sierpniu i wrześniu 2019 roku „Wiłkow” wysadził dwukrotnie desant koło Pietropawłowska Kamczackiego, a wiosną 2020 roku ponownie na Czukotce. Od sierpnia 2019 roku dowódcą okrętu był komandor por. Denis Dmitrienko.

Według stanu na 2025 rok, okręt pozostawał w służbie.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Radzieckie okręty desantowe z okresu po 1945 Kategoria:Rosyjskie okręty desantowe z okresu po 1945