BRUA (od ang. Bulgaria–Romania–Hungary–Austria) – gazociąg przesyłowy zbudowany w Rumunii w ramach projektu korytarza gazowego łączącego Bułgarię, Rumunię, Węgry i Austrię. Gazociąg o długości 479 km i przepustowości docelowej 4,4 mld m³ rocznie przebiega od miejscowości Podișor (okręg Giurgiu) do Recaș (okręg Timiș) w kierunku wschód–zachód. Operatorem jest rumuński .
Projekt uzyskał status projektu wspólnego zainteresowania (PCI) Unii Europejskiej. Pierwsza faza budowy została ukończona w grudniu 2020 roku kosztem 423 mln EUR. Docelowo BRUA ma umożliwić eksport gazu ziemnego wydobywanego ze złóż na rumuńskim szelfie Morza Czarnego do państw Europy Środkowej oraz import surowca spoza Rosji, m.in. gazu azerskiego przesyłanego .
Przebieg i parametry Gazociąg BRUA biegnie od Podișor na południu Rumunii (w pobliżu Bukaresztu) do Recaș w zachodniej części kraju, w pobliżu granicy z Serbią. Trasa o długości 479 km przecina 79 jednostek administracyjnych w jedenastu okręgach. Średnica rury wynosi 32 cale (813 mm).
Wzdłuż gazociągu wybudowano trzy stacje kompresorowe: w Podișor, Bibești i Jupa. W pierwszej fazie przepustowość wynosi 1,75 mld m³ rocznie w kierunku Węgier i 1,5 mld m³ rocznie w kierunku Bułgarii. Po realizacji drugiej fazy (dodatkowe ok. 50 km rurociągu między Recaș a Horia oraz rozbudowa stacji kompresorowych) przepustowość ma wzrosnąć do 4,4 mld m³ rocznie.
Na wschodnim końcu BRUA łączy się z interkonektorem Giurgiu–Ruse prowadzącym do Bułgarii, a na zachodnim z gazociągiem Arad–Szeged prowadzącym na Węgry.
Historia Koncepcję korytarza gazowego BRUA przedstawiła Rumunia w 2013 roku jako element dywersyfikacji dostaw gazu do Europy Środkowej. W lutym 2017 roku Transgaz uzyskał pozwolenie na budowę, a w listopadzie 2017 roku podpisano umowy finansowe. Budowa pierwszej fazy rozpoczęła się w czerwcu 2018 roku.
Pierwsza faza (479 km gazociągu i trzy stacje kompresorowe) została ukończona w grudniu 2020 roku, ostatecznie kosztem 423 mln EUR (wobec budżetu 479 mln EUR).
Realizacja drugiej fazy (rozbudowa do przepustowości 4,4 mld m³/rok) została odwołana w kwietniu 2020 roku po tym, jak żaden odbiorca nie zgłosił chęci rezerwacji przepustowości. Powodem był brak gwarancji uruchomienia wydobycia gazu z Morza Czarnego. Planowana wcześniej trzecia faza (rozbudowa po stronie węgierskiej i austriackiej, szacowany koszt 530 mln EUR) również nie została zrealizowana.
Finansowanie Budowę pierwszej fazy BRUA sfinansowano ze środków publicznych i prywatnych: Źródło Kwota (mln EUR) Dotacja UE (fundusze strukturalne) 179 Kredyt EBI 100 Kredyt EBOiR 60 Środki własne Transgaz 84 Razem 423
Połączenie z Morzem Czarnym Odrębnym, powiązanym projektem jest gazociąg Tuzla–Podișor (Black Sea Shore–Podișor) o długości 308 km, który ma połączyć złoża na szelfie Morza Czarnego z BRUA w Podișor. Szacowany koszt budowy wynosi ok. 500 mln EUR, a jego uruchomienie zaplanowano na 2027 rok, równolegle z rozpoczęciem wydobycia ze złoża Neptun Deep.
Neptun Deep, eksploatowane wspólnie przez OMV Petrom i , jest jednym z największych złóż gazu ziemnego w UE, z szacowanymi zasobami ok. 100 mld m³. Ostateczna decyzja inwestycyjna (FID) została podjęta w czerwcu 2023 roku, a pierwszą produkcję komercyjną przewiduje się na 2027 rok.
Znaczenie strategiczne BRUA wpisuje się w politykę dywersyfikacji dostaw gazu do Europy Środkowej i jest wpisany na listę priorytetowych projektów Inicjatywy Trójmorza. Korytarz ten umożliwia przesył gazu ze źródeł alternatywnych wobec rosyjskich: po ukończeniu połączenia z Morzem Czarnym umożliwi eksport gazu rumuńskiego, a dzięki istniejącej infrastrukturze turecko-bułgarskiej pozwala na dostęp do gazu azerskiego przesyłanego oraz do LNG regazyfikowanego w terminalach greckich i tureckich.
Z perspektywy poszczególnych państw projekt pełni odmienne funkcje. Dla Rumunii BRUA jest narzędziem monetyzacji zasobów Morza Czarnego i budowy pozycji eksportera gazu w regionie. Węgry traktują korytarz jako sposób na zmniejszenie zależności od rosyjskich dostaw, które pokrywały ok. 80% węgierskiego importu gazu. Austria liczy na wzmocnienie pozycji centrum przesyłowego w .
Konkurencja z TurkStream BRUA funkcjonuje w kontekście rywalizacji infrastrukturalnej z gazociągiem , którym Rosja od 2020 roku przesyła gaz do Europy Południowo-Wschodniej z pominięciem Ukrainy. Analitycy Atlantic Council zwrócili uwagę, że rumuński gaz z Morza Czarnego stanowi bezpośrednią konkurencję dla wolumenów Gazpromu transportowanych TurkStreamem, co daje Moskwie motywację ekonomiczną do utrudniania realizacji projektów konkurencyjnych. Theisen i Szabo wskazali również na ambiwalentną rolę Węgier, których regulator energetyczny zawiesił realizację odcinka węgiersko-austriackiego na rzecz alternatywnej trasy przez Słowację (tzw. HUSKAT), co odczytano jako przejaw dążenia Budapesztu do uzyskania statusu regionalnego hubu gazowego kosztem spójności korytarza BRUA.
Zdaniem analityków Ośrodka Studiów Wschodnich uruchomienie TurkStreamu nie zatrzymało jednak procesów dywersyfikacyjnych na rynku gazowym Europy Południowo-Wschodniej. Rozwój infrastruktury przesyłowej, w tym BRUA, umożliwił państwom regionu dostęp do alternatywnych źródeł gazu, takich jak surowiec azerski i LNG ze Stanów Zjednoczonych i Kataru. Spadek rosyjskich wpływów w sektorach gazowych państw regionu jest według tej analizy widoczny mimo kontroli Gazpromu nad większością przepustowości TurkStreamu.
Problem koordynacji inwestycji Odwołanie drugiej fazy BRUA ujawniło strukturalny problem koordynacji między inwestycjami wydobywczymi a przesyłowymi. Potencjalni odbiorcy gazu nie chcieli rezerwować przepustowości gazociągu bez gwarancji uruchomienia wydobycia z Morza Czarnego, a jednocześnie operatorzy złóż nie podejmowali decyzji inwestycyjnych bez pewności co do istnienia infrastruktury eksportowej. Impas przełamała dopiero decyzja OMV Petrom i Romgaz o rozpoczęciu eksploatacji Neptun Deep w 2023 roku, która uruchomiła budowę gazociągu Tuzla–Podișor i otworzyła perspektywę pełnego wykorzystania korytarza BRUA.
Zobacz też Baltic Pipe bezpieczeństwo energetyczne
Trójmorze
Przypisy
Kategoria:Gazociągi Kategoria:Gospodarka Rumunii Kategoria:Trójmorze