Collegium Godlewskiego Uniwersytetu Rolniczego (historycznie: Collegium Agronomicum, zwyczajowo: Stary Gmach) - najstarszy, zabytkowy gmach Uniwersytetu Rolniczego im. H. Kołłątaja w Krakowie, znajdujący się przy Al. Mickiewicza 21 w Krakowie.

Powstał w latach 1908-1912 według projektu Józefa Sarego z przeznaczeniem na siedzibę Studium Rolniczego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1931 roku nosi imię prof. Emila Godlewskiego senioraKrzeptowska-Moszkowicz Izabela, Emil Godlewski senior (1847-1930) pionier polskiej fizjologii roślin, Kraków 2013, s. 66; Autorka wspomina o uroczystościach poświęconych Godlewskiemu w dniu 9 maja 1931 roku, wtedy najprawdopodobniej zapadła decyzja o tej formie upamiętnienia.. Obecnie stanowi główny budynek administracyjny (rektorat) uczelni oraz siedzibę Wydziału Rolniczo-Ekonomicznego URK.

Powstanie budynku i jego historia

Powstanie gmachu było odpowiedzią na problemy lokalowe Studium Rolniczego UJ, powołanego w 1890 roku, które pierwotnie mieściło się w Collegium Iuridicum przy ul. Grodzkiej. Pierwsze plany autorstwa Józefa Sarego powstały już w 1898 roku, ale budowa napotykała liczne przeszkody formalne i finansowe. Grunt pod budynek (ok. 0,75 ha) zakupiono od gminy Kraków w 1901 roku za kwotę 88 tysięcy koron. Właściwe prace budowlane rozpoczęły się dopiero w 1908 roku pod kierownictwem Gabriela Niewiadomskiego, przy merytorycznym wsparciu prof. Tadeusza Sikorskiego. Gmach w stanie surowym ukończono w 1910 roku, a uroczyste poświęcenie z udziałem władz i świata nauki odbyło się 4 marca 1912 rokuFierich Jerzy, Studium Rolnicze (1890-1923), Wydział Rolniczy Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1934, s. 62-65.

W czasie I wojny światowej budynek pełnił funkcje militarne, jednak już po 1915 roku przywrócono go do celów dydaktycznych. W 1923 roku stał się siedzibą nowo utworzonego, samodzielnego Wydziału Rolniczego UJ. Podczas okupacji niemieckiej (1939-1945) w gmachu mieściły się urzędy Generalnego Gubernatorstwa.

Po II wojnie światowej budynek stał się kolebką dzisiejszego Uniwersytetu Rolniczego (powstałego w 1953 roku jako Wyższa Szkoła Rolnicza). Ze względu na rosnącą liczbę studentów, w latach 1953–1958 dokonano nadbudowy czwartego piętra według projektu Wacława Głowackiego i Stanisława Gołąba. Kolejna znacząca rozbudowa o dodatkowy trakt pomieszczeń z tyłu gmachu miała miejsce w latach 1974-1978 (projekt Kazimierza Chlebińskiego)Collegium Godlewskiego [w:] Encyklopedia Krakowa, Kraków 2023, s. 215. W 1991 roku obiekt został wpisany do rejestru zabytkówAkademia Rolnicza – karta obiektu w internetowym Rejestrze Zabytków, https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-280494/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_12_EN.521696/1.

Architektura Budynek reprezentuje styl historyzmu z elementami secesyjnymi. Jest to obiekt murowany z cegły, z tynkowanym przyziemiem oraz kamiennym cokołem. Pierwotnie czterokondygnacyjny, obecnie posiada pięć kondygnacji.

Fasada frontowa charakteryzuje się trzema ryzalitami:

Ryzalit środkowy (trzyosiowy): mieści reprezentacyjny portal wejściowy zdobiony płaskorzeźbionymi motywami roślinnymi (kłosy i maki). Powyżej znajduje się witraż z herbem dawnej Akademii Rolniczej. Szczyt ryzalitu zdobią tarcze herbowe: współczesny herb Uniwersytetu Rolniczego oraz historyczny herb UJ wraz ze skrótem C.A.C. (Collegium Agronomicum Cracoviensis). Ryzality boczne (czteroosiowe): flankują bryłę główną, nadając gmachowi monumentalny charakter.

Podczas modernizacji w latach 50. XX wieku budynek utracił część oryginalnych detali, w tym wolutowe szczyty zdobione wazonami na bocznych ryzalitach. Wnętrza pierwszego piętra zachowały charakter historyczny. W holu głównym znajdują się liczne tablice pamiątkowe poświęcone m.in. Janowi Surzyckiemu, Eugeniuszowi i Edwardowi Ralskim oraz ofiarom II wojny światowej i represji stalinowskich, a także związane z uczelnią, czyli m.in. kalendarium nauczania rolnictwa w Krakowie, lista rektorów WSR-AR-URK, nazwiska doktorów honoris causa oraz indywidualna poświęcona prof. Józefowi Kubicy - pierwszemu rektorowi WSR.

Znaczenie budynku obecnie Obecnie Collegium Godlewskiego pełni funkcję centralnego ośrodka administracyjnego i reprezentacyjnego Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja. W gmachu znajdują się, m.in.: Rektorat oraz biura prorektorów, Sala Senacka zdobiona portretami rektorów uczelni, inne centralne biura URK, dziekanat i katedry Wydziału Rolniczo-Ekonomicznego.

W gabinecie rektora oraz reprezentacyjnych salach zgromadzono cenne portrety ojców założycieli krakowskich nauk rolniczych, m.in. prof. Emila Godlewskiego seniora, prof. Edwarda Janczewskiego oraz prof. Romana Prawocheńskiego. Budynek regularnie przechodzi renowacje (ostatnie w latach 2018-2022), które mają na celu utrzymanie zabytkowej tkanki, przy jednoczesnym dostosowaniu obiektu do potrzeb osób z niepełnosprawnościamiCollegium Godlewskiego - opis dostępności architektonicznej, https://urk.edu.pl/deklaracja-dostepnosci/collegium-godlewskiego.

Galeria

Przypisy

Bibliografia Akademia Rolnicza – karta obiektu w internetowym Rejestrze Zabytków: https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-280494 Collegium Godlewskiego [w:] Encyklopedia Krakowa, Kraków 2023, s. 215 Collegium Agronomicum [w:] Słownik historii i tradycji Uniwersytetu Jagiellońskiego, Sondel Janusz, Kraków 2012, s. 228 Fierich Jerzy, Studium Rolnicze (1890-1923), Wydział Rolniczy Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1934, s. 62-65 Księga Jubileuszowa Akademii Rolniczej im H. Kołłątaja w Krakowie, red. T. Curyło, Kraków 2003, s. 54-55 Purchla Jacek, Jak powstał nowoczesny Kraków, Kraków 1990, s. 47.

Linki zewnętrzne

Historia Wydziału Rolniczo-Ekonomicznego URK z historycznym zdjęciem budynku Wirtualny spacer po Uniwersytecie Rolniczym im. H. Kołłątaja w Krakowie

Kategoria:Zabytkowe budynki w Krakowie Kategoria:Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie