Estakady kolejowe w Krakowie – zespół dwóch estakad kolejowych, znajdujący się w Krakowie, na pograniczu dzielnicy I Stare Miasto i dzielnicy II Grzegórzki, na Wesołej, Kazimierzu i Grzegórzkach. Estakady usytuowane są południkowo, w ciągu linii średnicowej w centrum miasta, na odcinku między ulicami Mikołaja Kopernika i Miodową. Obiekty wzniesione zostały w latach 2017–2023. Ich łączna długość wynosi 700 m. Estakady mieszczą cztery tory kolejowe, obsługujące połączenia dalekobieżne i aglomeracyjne.
Historia Budowa estakad w ciągu kolejowej linii średnicowej w centrum Krakowa zaplanowana została jako element szerszej inwestycji, zakładającej przebudowę całego kolejowego układu komunikacyjnego pomiędzy najważniejszą w Krakowie stacją Kraków Główny, a drugą pod względem znaczenia w kolejowym ruchu pasażerskim stacją Kraków Płaszów. Głównym założeniem tej inwestycji była rozbudowa linii łączącej wspomniane dwie stacje z dotychczasowych dwóch do łącznie czterech torów kolejowych. Projekt ten związany był z rozwojem w mieście systemu Szybkiej Kolei Aglomeracyjnej. Możliwości rozwoju kolei podmiejskiej pozostawały jednak utrudnione z uwagi na ograniczoną przepustowość kluczowej linii średnicowej w centrum miasta i konieczność współdzielenia dwutorowego odcinka z pociągami dalekobieżnymi. Dodatkowo linia średnicowa na większości swojego przebiegu w centrum Krakowa prowadziła zbudowanym jeszcze w XIX wieku nasypem kolejowym, który utrudniał komunikację pomiędzy przedzielonymi nim obszarami. Koncepcja poprowadzenia trasy kolejowej na estakadzie w rejonie Wesołej, Kazimierza i Grzegórzek, z jednoczesną likwidacją dotychczasowego nasypu, opracowana została jako najbardziej optymalne rozwiązanie w kontekście zaradzenia wspomnianym trudnościom komunikacyjnym.
Przetarg na modernizację linii kolejowej na odcinku Kraków Główny Towarowy – Rudzice, którego to projektu elementem była budowa estakad kolejowych w centrum Krakowa, zarządca infrastruktury, spółka PKP Polskie Linie Kolejowe, ogłosił w grudniu 2015 roku. Otwarcie ofert nastąpiło w październiku 2016 roku. Najtańszą ofertę złożyło konsorcjum złożone ze spółek Mota-Engil, Mostostal Warszawa i . Konsorcjum to zostało jednak wkrótce wykluczone z przetargu przez zamawiającego, który wybrał konkurencyjną ofertę złożoną przez konsorcjum firm Strabag i Krakowskie Zakłady Automatyki. Wykluczone konsorcjum złożyło od tych decyzji odwołanie do Krajowej Izby Odwoławczej, co opóźniło procedurę wyłaniania wykonawcy inwestycji. Izba oddaliła jednak odwołanie, wskutek czego PKP PLK podpisały umowę na wykonanie robót z wyłonionym uprzednio konsorcjum firm Strabag i Krakowskie Zakłady Automatyki 18 kwietnia 2017 roku.
Prace budowlane związane z przebudową linii średnicowej rozpoczęły się w lipcu 2017 roku. Wstępnie zakładano, że roboty odbywać się będą przy utrzymanym ruchu pociągów w systemie wahadłowym po jednym torze na częściowo rozebranym nasypie. Obok tego ostatniego na odcinku między ulicami Kopernika i Miodową powstawać miałaby konstrukcja estakad. Po wykonaniu gotowych wiaduktów, ruch pociągów, wciąż w systemie jednotorowym, zostałby przeniesiony na tor prowadzący częściowo ukończonymi estakadami, co umożliwić miałoby rozbiórkę pozostałej części nasypu i budowę kolejnych elementów konstrukcji estakad, na których zaplanowano poprowadzenie pozostałych trzech torów kolejowych. W toku prowadzenia prac ustalono jednak, że ich wykonywanie w tym systemie jest niemożliwe, co spowodowało czasowe wyłączenia ruchu pociągów pasażerskich na przebudowywanej linii średnicowej. Konstrukcja pierwszych przęseł budowanej estakady wzdłuż ulicy Blich ukończona została w stanie surowym w sierpniu 2018 roku. Cała pierwsza część estakad między ulicą Kopernika a Miodową wraz z częścią poszerzonego wiaduktu nad ulicą Dietla, mieszcząca jeden tor, oddana została do użytku w lipcu 2019 roku. Wówczas rozpoczęto także rozbiórkę pozostałej części XIX-wiecznego nasypu linii kolejowej. Konstrukcja estakad mieszcząca pozostałe trzy tory, jak wówczas zakładano, miała zostać ukończona na przełomie 2020 i 2021 roku. Termin ten został dotrzymany i wiosną 2021 roku na nowych wiaduktach rozpoczęto układanie brakujących torów. Pomimo tego jednak ruch pociągów po drugim torze na nowych estakadach uruchomiono dopiero w czerwcu 2022 roku. Na ten stan rzeczy wpłynęły opóźnienia w budowie nowego zespołu mostów nad Wisłą w ciągu linii średnicowej, ale także niezakładana wcześniej konieczność rozbiórki zabytkowego wiaduktu nad ulicą Dietla i zastąpienia go nową konstrukcją. Wcześniejsze plany zakładały jedynie rozbudowę historycznego obiektu bez likwidacji jego starszej części. Dopiero po zakończeniu robót budowlanych w obszarze tych dwóch obiektów ukończono modernizację linii średnicowej i dopuszczono ruch pociągów w docelowym układzie, czterema torami kolejowymi. Nastąpiło to wraz z wprowadzeniem na kolei nowego rozkładu jazdy, 11 czerwca 2023 roku.
Projekt przebudowy linii kolejowej E 30 na odcinku Kraków Główny Towarowy – Rudzice wraz z dobudową torów linii aglomeracyjnej uzyskał dofinasowanie ze środków unijnych w ramach instrumentu CEF „Łącząc Europę”.
Budowa estakad kolejowych w miejsce zniwelowanego nasypu uwolniła nową przestrzeń w centrum miasta. W pierwszych latach po zbudowaniu nowych wiaduktów była ona użytkowana głównie jako dziki parking. Na ten stan rzeczy wpłynęły m.in. problemy prawne związane z ewentualnym wykorzystaniem terenów pod estakadami przez miasto. Obszar ten pozostawał bowiem własnością kolei. Porozumienie pomiędzy gminą a spółką PKP PLK obejmujące dzierżawę przez miasto terenów pod kolejowymi estakadami zawarte zostało w 2021 roku. W kolejnych latach na obszarze tym założono Park Kolejowy. Pomiędzy podporami wiaduktów wykonano alejki spacerowe, elementy małej architektury, plac zabaw, jak również nasadzono w pobliżu kilkadziesiąt nowych drzew oraz kilkadziesiąt tysięcy krzewów i roślin ozdobnych. Filary estakad pokryte zostały muralami o kompozycji geometrycznej oraz infografikami o tematyce związanej z historią kolei. Otwarcie Parku Kolejowego pod estakadami wzdłuż ulicy Blich nastąpiło 20 września 2025 roku.
Charakterystyka Zespół estakad kolejowych w ciągu linii średnicowej składa się z dwóch, niezależnych od siebie obiektów. Pierwszym z nich jest estakada usytuowana pomiędzy ulicą Kopernika na północy i ulicą Dietla na południu, wzdłuż ulicy Blich, roboczo oznaczana jako estakada E1. Jest to obiekt o ustroju nośnym złożonym z jedenastu przęseł wspartych na dwunastu podporach i o łącznej długości 246 m. Druga estakada, ulokowana pomiędzy ulicą Dietla na północy i ulicą Miodową na południu, oznaczana jako estakada E2, jest obiektem dłuższym od estakady E1. Jej ustrój nośny tworzy dziewiętnaście przęseł wspartych na dwudziestu podporach, a długość estakady wynosi blisko 445 m. Obydwa obiekty wsparte są na masywnych, żelbetowych podporach, zaokrąglonych od zewnętrznej strony estakad. Przęsła wiaduktów posiadają ustrój nośny o konstrukcji belkowej i sprężonej podłużnie. Obie estakady są oddzielone od siebie rozbudowanym także w ramach przebudowy linii średnicowej w latach 2017–2023 wiaduktem kolejowym nad ulicą Dietla, ukończonym w swojej pierwotnej wersji w 1863 roku. Tory kolejowe na estakadzie usytuowane są średnio na wysokości 8 m powyżej poziomu gruntu. Wykonano je w klasycznej, kolejowej technologii na podbudowie z tłucznia. Celem wyciszenia drgań powodowanych przez przejeżdżające pociągi, wspomnianą podbudowę z tłucznia ułożono na specjalnych matach, którymi wyłożono betonową powierzchnię przęseł estakad. Dodatkowo dla wytłumienia hałasu zastosowano w konstrukcji wiaduktów pomiędzy podporami a przęsłami estakad 28 tzw. „tłumików”.
Estakadami przebiegają dwie, w pełni zelektryfikowane, dwutorowe linie kolejowe: 91 Kraków Główny – Medyka i 629 Kraków Główny – Kraków Bieżanów.
Przy estakadzie, po południowej stronie wiaduktu nad ulicą Dietla, zlokalizowany jest przystanek kolejowy Kraków Grzegórzki. Jego realizacja również była elementem przebudowy linii średnicowej, w ramach której wzniesiono estakady kolejowe. Przystanek posiada dwa 200-metrowe perony, dostępne zarówno poprzez klatki schodowe, jak również windy. Został otwarty 3 września 2023 roku.
Galeria
Przypisy
Kategoria:Transport kolejowy w Krakowie Kategoria:Mosty i wiadukty kolejowe w Krakowie Kraków Kategoria:Dzielnica I Stare Miasto Kategoria:Dzielnica II Grzegórzki Kraków