Józef Barański herbu Ślepowron

Józef Barański herbu Ślepowron (ur. ok. 1846, zm. 26 sierpnia 1892) – polski inżynier kolejowy, uczestnik powstania styczniowego.

Życiorys Młodość i udział w powstaniu styczniowym Urodził się około 1846 roku jako najstarszy syn aptekarza leskiego Roberta Barańskiego h. Ślepowron oraz Emilii z domu Facsony. Był wnukiem Kaspra Barańskiego h. ŚlepowronMarian Barański, Opowieść o jednym miasteczku i jednej rodzinie, mikrofilm w Bibliotece Ossolineum we Wrocławiu, 15327/I.Stanisław Nater i in., Lesko tamte lata, tamte dni, Lesko 2012, s. 54-55.Stanisław Proń, Rzecz o muzealnictwie historycznym aptekarstwa w Polsce, Warszawa 1967, s. 61.Iwona Dymarczyk, Dzieje apteki Barańskich i Moszczeńskich z Leska, „Farmacja Polska”, 1995, t. LI, nr 24, s. 1097–1098.Józef Budziak, Dzieje Leska 1772-1918, Lesko-Wiedeń-Kraków 1995, s. 19-21..

W 1863 roku, będąc niespełna 17-letnim studentem I roku Techniki, na wieść o wybuchu powstania styczniowego dołączył do polskich oddziałów narodowych. Według rodzinnych przekazów (zapisków jego bratanka, Mariana) na wojnę wyprawił go ojciec Robert Barański, sprawiając mu mundur gwardii koloru migdałowego z kamaszami i płaszczem, a w kołnierzu zaszywając 20 talarówMarian Barański, Opowieść o jednym miasteczku i jednej rodzinie, na podstawie zapisków ojca i opowiadań babci w latach 1810-1910, zachowaną w mojej pamięci, mikrofilm w Bibliotece Ossolineum we Wrocławiu, 15327/I (oraz 15327/II).. Pełną obaw matkę Józefa uspokajał Robert Barański, który sam w młodości walczył i przeżył powstanie listopadowe (został ranny pod Ostrołęką).

Józef odbył kampanię majową (1863) walcząc w oddziale Zapałowicza (Żalplachty) na Lubelszczyźnie. Brał udział m.in. w bitwach pod Tyszowcami oraz pod Tuczapami. Uczestniczył również w wyprawie pułkownika Czechowskiego w Lubelskie oraz służył konno w oddziałach generała Antoniego Jeziorańskiego. Z okresu walk w oddziale Zapałowicza (liczącego wówczas 96 gwardzistów, 200 strzelców, 50 kosynierów i 50 ułanów) zachowała się rodzinna anegdota, według której podczas ataku na bagnety Józef został osaczony przez trzech rosyjskich żołnierzy. Z opresji uratował go dowodzący oddziałem porucznik Leszczyński, który zabił dwóch napastników, z trzecim zaś młody Barański poradził sobie sam.

W późniejszym okresie służył pod dowództwem generała Józefa Wysockiego. Po rozbiciu oddziałów powstańczych pod Radziwiłłowem, zgrupowanie zmuszone było przekroczyć granicę z Austrią, gdzie zostało rozbrojone. Józef Barański wraz z towarzyszami broni został przewieziony do więzienia we Lwowie. Po pewnym czasie z rąk austriackich zdołał wykupić go ojciec. Młody powstaniec wrócił do domu skrajnie wyczerpany, w podartym mundurze, po tygodniach ukrywania się w lasach i picia brudnej wody z kałuż.

Kariera zawodowa Po powrocie z powstania i rekonwalescencji kontynuował naukę we Lwowie, kończąc edukację i poświęcając się zawodowi technicznemu. Pracował następnie we Lwowie przez wiele lat jako inżynier w dyrekcji kolei Karola Ludwika. Na kilka miesięcy przed śmiercią, w drodze służbowej, został przeniesiony do Krakowa, obejmując stanowisko starszego inżyniera kolei państwowej.

Życie prywatne Ożenił się z Izabelą z domu Starzecką (według niektórych źródeł: Starzeńską), córką Bazylego i Tekli z Bilskich. Małżeństwo doczekało się trojga dzieci, urodzonych we Lwowie: Władysława Mariana Józefa (ur. 1874), Zofii Scholastyki Izabeli (ur. 10 lutego 1882, zm. 1968), Józefy Heleny Pauliny (ur. 15 lutego 1885).

Zmarł nagle na apopleksję 26 sierpnia 1892 w wieku 46 lat w miejscowości Zimna WodaNekrolog: † Józef Barański, „Wolne Polskie Słowo”, 1 października 1892.. W prasie pośmiertnej wspominano go jako osobę o szczerej i otwartej naturze, prawym charakterze i nieposzlakowanym patriotyzmie, co jednało mu licznych przyjaciół w sferach zawodowych i obywatelskich.

Upamiętnienie thumb|240px|Józef Barański w późniejszym wieku thumb|240px|Kapliczka Barańskich w Lesku (ufundowana w 1863 roku)

Trwałą pamiątką udziału Józefa w powstaniu styczniowym jest murowana kapliczka ufundowana przez jego ojca Roberta w 1863 roku w Lesku jako wotum dziękczynne za ocalenie i szczęśliwy powrót syna z wojny. Obiekt, usytuowany przy ul. Unii Brzeskiej (dawniej na wschodnim skraju miasta przy gościńcu na Ustrzyki Dolne), został opatrzony żeliwną tablicą w owalu wieńca cierniowego z datą „1863” i napisem: „Matko Boża, módl się za nami”.

Wewnątrz kapliczki umieszczono ołtarzyk z wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz m.in. fotografię Józefa z inskrypcją: „Józef Barański powstaniec z 1863 r. Cześć Bohaterom!”Iwona Dymarczyk, Dzieje apteki Barańskich i Moszczeńskich z Leska, „Farmacja Polska”, 1995, t. LI, nr 24, s. 1097–1098.Stanisław Nater i in., Lesko tamte lata, tamte dni, Lesko 2012, s. 54-55.. Dodatkowe tablice fundacyjne i informacyjne na przestrzeni lat umieszczała tam również rodzina (m.in. bratanek Józefa, dr Marian Barański w 1964 i 1971 roku). Kapliczka była w przeszłości bogato polichromowana, przeszła również gruntowną renowację i modernizację m.in. w 1963 roku i w latach 2002–2003, jednak z powodu zmian układu drogowego (podniesienie poziomu szosy) boryka się z problemami niszczącej ją wilgociJózef Budziak, Dzieje Leska 1772-1918, Lesko-Wiedeń-Kraków 1995, s. 19-21..

Przypisy

Bibliografia Marian Barański, Opowieść o jednym miasteczku i jednej rodzinie, na podstawie zapisków ojca i opowiadań babci w latach 1810-1910, zachowaną w mojej pamięci, mikrofilm w Bibliotece Ossolineum we Wrocławiu, 15327/I. Józef Budziak, Dzieje Leska 1772-1918, Lesko-Wiedeń-Kraków 1995, s. 19-21. Iwona Dymarczyk, Dzieje apteki Barańskich i Moszczeńskich z Leska, „Farmacja Polska”, 1995, t. LI, nr 24, s. 1097–1098. Augustyn Maciej, Mieszkańcy Bieszczadów w powstaniu Styczniowym, [w:] "Bieszczad" nr 6, 1999. Stanisław Nater i in., Lesko tamte lata, tamte dni, Lesko 2012, s. 54-55. Wacław Sokolewicz, Farmaceuci w Powstaniu 1863, Warszawa 1931.

Kategoria:Polscy inżynierowie kolejnictwa Kategoria:Powstańcy styczniowi Kategoria:Zmarli w 1892 Kategoria:Barańscy herbu Ślepowron