Socjologia matematyczna – interdyscyplinarny obszar badań, który koncentruje się na zastosowaniu metod matematycznych w analizie zjawisk społecznych. Granice między socjologią matematyczną a matematyczną psychologią, antropologią czy ekonomią są dość płynne i, jak pisze Tadeusz Sozański, „z tego względu bardziej uzasadnione jest użycie terminu „matematyczne nauki behawioralne i społeczne", zwłaszcza gdy mamy do czynienia z modelami formalnymi o nie do końca sprecyzowanym przedmiotowym odniesieniu”Tadeusz Sozański, Socjologia matematyczna, [w:] „Encyklopedia socjologii. Tom IV”, Oficyna Naukowa, Warszawa 2002, s. 74. ISBN 83-88164-61-9.
Socjologia matematyczna nie jest specyficznie związana z jakimkolwiek poglądem na rzeczywistość społeczną ani ze szczególną dziedziną przedmiotową i typem problemów badawczychKlemens Szaniawski, Modele matematyczne a rzeczywistość społeczna, [w:] S. Nowak (red.), Metodologiczne problemy teorii socjologicznych, PWN, Warszawa 1971, s. 241. Nie łącząc się z żadnym historycznym kierunkiem czy perspektywą teoretyczną, ten styl uprawiania socjologii nie jest wszakże metodologicznie neutralny gdyż swą rację bytu wyprowadza z przeświadczenia, że socjologowie, którzy uznają normy naukowości wspólne dla wszystkich nauk empirycznych, prędzej czy później będą musieli odkryć korzyści płynące z zastosowań matematyki Tadeusz Sozański, Socjologia matematyczna, [w:] „Encyklopedia socjologii. Tom IV”, Oficyna Naukowa, Warszawa 2002, s. 73. ISBN 83-88164-61-9. Wartość matematyki jako języka nauki polega w szczególności na „zadziwiającym połączeniu prostoty z możliwościami komplikowania w dowolnym kierunku”James S. Coleman, Wstęp do socjologii matematycznej, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1968, s. 15.
Z dziejów socjologii matematycznej Do lat trzydziestych XX w. można mówić jedynie o izolowanych próbach modelowania matematycznego, mało znaczących w ogólnym obrazie dziejów socjologii. Sytuacja zmieniła się wraz z powstaniem socjometrii. Ogromne znaczenie miał także lawinowy rozwój badań empirycznych, głównie sondażowych, w Stanach Zjednoczonych w czasie II wojny światowej i w latach powojennych. Gdy w roku 1954 ukazał się zbiór prac pt. Mathematical Thinking in the Social SciencesPaul Lazarsfeld, Mathematical Thinking in the Social Sciences, The Free Press, New York 1955, narodziny socjologii matematycznej jako specjalności naukowej stały się faktem. Redaktor tego tomu, Paul Lazarsfeld, był najbardziej zasłużoną postacią okresu pionierskiego. Dążył do upowszechnienia nowej specjalności (z jego inicjatywy w latach 1960–1974 pod patronatem UNESCO były organizowane konferencje poświęcone zastosowaniom matematyki w naukach społecznych). W Europie socjologia matematyczna najsilniej rozwinęła się we Francji, gdzie najbardziej znanym jej przedstawicielem od lat sześćdziesiątych pozostaje Raymond BoudonTadeusz Sozański, Socjologia matematyczna, [w:] „Encyklopedia socjologii. Tom IV”, Oficyna Naukowa, Warszawa 2002, s. 77. ISBN 83-88164-61-9.
Rozwój socjologii matematycznej, szybko postępujący w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, nie został zdominowany wyłącznie przez zapotrzebowanie na coraz doskonalsze techniki pomiarowe i metody analizy danych socjologicznych. Konstruowano także abstrakcyjne modele heurystyczne, by adekwatnie, choć w sposób wyidealizowany, oddać naturę zjawisk społecznych interesujących raczej socjologów teoretyków. Pod koniec lat sześćdziesiątych ten drugi nurt badań, wymagający autentycznej kompetencji w dziedzinie socjologii systematycznej, wyraźnie zyskał na znaczeniu. Prace zawarte w zbiorze Sociological Theories in ProgressJoseph Berger, Morris Zelditch Jr., Bo Anderson (red.), Sociological Theories in Progress, Houghton Mifflin Co, Boston 1966 pod redakcją , i Bo Andersona pokazały, że modelowanie matematyczne może mieć znaczenie dla rozwoju dyscypliny, jeżeli matematyzacja będzie się łączyć jak najściślej z analizą problemów merytorycznych podejmowanych przez różne działy socjologiiTadeusz Sozański, Socjologia matematyczna, [w:] „Encyklopedia socjologii. Tom IV”, Oficyna Naukowa, Warszawa 2002, s. 78. ISBN 83-88164-61-9.
Na początku lat siedemdziesiątych socjologia matematyczna weszła w stadium stabilizacji i zaczęła funkcjonować jako uznana specjalność, aczkolwiek dopiero w 1996 r. powstała stosowna sekcja w American Sociological Association. Własnego czasopisma o zasięgu międzynarodowym socjologia matematyczna dorobiła się w roku 1971. Wychodzący w Pittsburgu kwartalnik zamieszcza głównie artykuły utrzymane w konwencji publikacji matematycznychTadeusz Sozański, Socjologia matematyczna, [w:] „Encyklopedia socjologii. Tom IV”, Oficyna Naukowa, Warszawa 2002, s. 78. ISBN 83-88164-61-9.
Od lat osiemdziesiątych rośnie liczba przyczynków o wąsko zakreślonym temacie i coraz bardziej technicznej formie, a prace podejmujące zagadnienia o wadze ogólnoteoretycznej, jak np. praca o sprawiedliwości dystrybutywnejGuillermina Jasso, A New Theory of Distributive Justice, „American Sociological Review” 1980, nr 45, s. 3–32, mimo wysokiego stopnia matematyzacji coraz częściej dostają się na łamy prestiżowych czasopism socjologicznych o profilu ogólnymTadeusz Sozański, Socjologia matematyczna, [w:] „Encyklopedia socjologii. Tom IV”, Oficyna Naukowa, Warszawa 2002, s. 78. ISBN 83-88164-61-9.
Obszar problemowy socjologii matematycznej w ostatnich dwóch dekadach XX w. znacznie się poszerzył i zróżnicował. Po ukazaniu się w 1975 r. książki Mathematical Sociology Roberta Leika i Barbary Meeker publikowano monografie poświęcone wybranym działom socjologii matematycznej, jednak według Tadeusza Sozańskiego w stanie literatury omawianym przez niego w 2002 r. brakowało jeszcze prac podsumowujących ten okres.
Przypisy
Kategoria:Socjologia