Zenon Leszczyński (ur. 21 grudnia 1931 w Drohiczynie n. Bugiem, zm. 9 kwietnia 2022 w Krakowie) – polski językoznawca, dialektolog, polonista.
Życiorys
W Drohiczynie ukończył szkołę podstawową i średnią. W latach 1949–1954 studiował polonistykę na Wydziale Nauk Humanistycznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (KUL). Tytuł pracy magisterskiej: Fleksja pierwszego pisarza Biblii królowej Zofii. W czasie studiów w ramach Sekcji Językoznawczej Koła Studentów Polonistyki KUL włączył się do prac eksploracyjnych nad Atlasem Gwar Polskich.
Na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego (UJ) obronił w roku 1965 pracę doktorską na temat grup spółgłoskowych w polskich gwarach. Habilitował się na UJ w 1979 również z fonetyki i dialektologii. Został docentem, profesorem nadzwyczajnym – w roku 1990, profesorem zwyczajnym w 1993.
Już jako student prowadził w latach 1953–1954 zajęcia dydaktyczne w KUL (w Katedrze Języka Polskiego). We wrześniu 1954 został zatrudniony w Pracowni Atlasu i Słownika Gwar Polskich Zakładu Językoznawstwa PAN w Krakowie. Pracował tam pod kierunkiem profesorów Kazimierza Nitscha i Mieczysława Karasia. W roku 1967 został adiunktem w Katedrze Języka Polskiego KUL, a w 1983 kierownikiem Katedry. Od 1998 do przejścia na emeryturę w 2001 był pracownikiem Uniwersytetu w Białymstoku. Po emeryturze pracował jeszcze w Białymstoku na stanowisku profesora zwyczajnego do końca roku akademickiego 2004–2005. Do 2003 prowadził też zajęcia dydaktyczne w KUL.
Badania naukowe Badania naukowe profesora Leszczyńskiego dotyczyły następujących tematów: dialektologia, geografia językowa, polskie gwary, fonetyka języka polskiego, historia języka polskiego, współczesny język polski, kultura języka, tabu językowe, przekład utworów literackich. Zjawiska gwarowe badał na szerokim tle polszczyzny dawnej i współczesnej, również w kontekście innych języków słowiańskich, na przykład w artykule o leksykalnych zbieżnościach gwar Białorusi i Polski ("Rocznik Slawistyczny" XXX, 1970, cz. 1, s. 27–38).
Wybrane publikacje
Geografia językowa, w: „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” XXXVII, 1980, s. 89–98. Echa makaronizowania, w: „Roczniki Humanistyczne” XXX–XXXI, 1982–1983, z. 6, s. 97–104. Szesnastowieczny tekst kresowy w dzisiejszym odbiorze, w: „Acta Universitatis Lodzensis. Folia Linguistica” XXIII, 1990, s. 83–94. Mały atlas gwar polskich (opracowanie 40 map i komentarzy z 600). Przekład utworu literackiego jako pomocnicze źródło informacji o właściwościach języka oryginału, w: Język osobniczy jako przedmiot badań lingwistycznych, red. J. Brzeziński, Zielona Góra 1988, s. 231–247. Szkice o tabu językowym, Lublin 1988. Red. Irena Bajerowa, Maria Karpiuk, Zenon Leszczyński: Język a chrześcijaństwo, Lublin 1993. Doświadczenie tekstów sakralnych odbite w obiegowych porównaniach, w: „Łódzkie Studia Teologiczne” 1994, 3, s. 151-163. (red.) Czterechsetlecie Unii Brzeskiej: zagadnienia języka religijnego, Lublin 1998. Krótka relacja o puryście sprzed wieku, w: „Prace Filologiczne” 2000, s. 405-415. O emocjonalnej perswazji w tekście naukowym, w: „Rozprawy Komisji Językowej" (Łódź) 2004, t. 49, s. 257-262. Na siedemdziesiąte urodziny prof. Zenona Leszczyńskiego ukazał się w Lublinie okolicznościowy tom "Roczników Humanistycznych" (t. XLIX–L, 2001–2002, z. 6).
Przypisy
Bibliografia
Henryk Duda: Profesor Zenon Leszczyński (1931–2022), [w:] "Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego" LXXVIII, 2022, s. 33-38.
Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Polscy poloniści Kategoria:Nauczyciele akademiccy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu w Białymstoku Kategoria:Urodzeni w 1931 Kategoria:Zmarli w 2022 Kategoria:Ludzie urodzeni w Drohiczynie (Polska) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego