Konwencja z Lomé

Konwencje z Lomé – seria umów międzynarodowych zawieranych między Wspólnotami Europejskimi (WE) a grupą państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP), regulujących współpracę rozwojową, handlową i finansową.

Pierwsza konwencja została podpisana w 1975 roku przez dziewięć państw członkowskich WE oraz 46 państw AKP. Jej poprzednikiem był układ z Jaunde. W kolejnych latach zawierano następne porozumienia, rozszerzając zakres współpracy oraz liczbę uczestników. W grudniu 1989 roku przedstawiciele dwunastu państw WE oraz 69 krajów rozwijających się podpisali czwartą konwencję z Lomé (Lomé IV), do której Namibia przystąpiła w 1990 roku. Umowa ta została zawarta na okres dziesięciu lat (marzec 1990 – luty 2000), z przewidzianą renegocjacją warunków pomocy finansowej po pięciu latach.

W zakresie polityki handlowej konwencje przewidywały szeroki dostęp produktów pochodzących z państw AKP do rynku WE. W ramach Lomé IV uzgodniono bezcłowy dostęp dla około 99% towarów, z wyjątkiem produktów objętych wspólną polityką rolną, uznawanych za wrażliwe. Jednocześnie państwa AKP mogły podnosić cła na import z WE, pod warunkiem niedyskryminowania innych państw uprzemysłowionych.

Istotnym elementem współpracy był system stabilizacji dochodów z eksportu (STABEX), obejmujący ponad 40 surowców rolnych. Mechanizm ten przewidywał rekompensaty finansowe w przypadku spadku dochodów eksportowych, w granicach określonych limitów. Od 1987 roku podobne rozwiązania stosowano również wobec najuboższych państw Azji i Ameryki Łacińskiej.

Konwencja Lomé IV obejmowała ponadto zagadnienia zadłużenia, ochrony środowiska oraz praw człowieka. Na okres 1990–1995 środki finansowe zwiększono z 17,5 mld do 24,6 mld marek niemieckich, natomiast na lata 1996–2000, decyzją Rady Europejskiej podjętą w Cannes w 1995 roku, przeznaczono 13,3 mld ECU z Europejskiego Funduszu Rozwoju.

Ocena skuteczności konwencji z Lomé pozostaje niejednoznaczna. Udział państw AKP w handlu z WE wykazywał tendencję spadkową – z ponad 7% przed 1975 rokiem do około 4–5% na początku lat 90. XX wieku. Jednocześnie obserwowano spadek cen surowców oraz wzrost zadłużenia tych państw. Zgodnie z raportem instytucji wspólnotowych z lipca 1995 roku, środki systemu Stabex okazały się niewystarczające – w latach 1990–1992 pokryto jedynie 40,7% uzasadnionych roszczeń. Mimo to państwa AKP pozostawały zainteresowane kontynuacją współpracy w ramach tego systemu, m.in. ze względu na brak alternatywnych rozwiązań.

W połowie lat 90. XX wieku polityka WE wobec państw rozwijających się charakteryzowała się wspieraniem inicjatyw integracji regionalnej, w tym projektów infrastrukturalnych o charakterze międzynarodowym. Jednocześnie pojawiły się napięcia wynikające z ograniczonych środków finansowych oraz zmiany priorytetów politycznych, związanych z rosnącym znaczeniem Europy Środkowej i Wschodniej. Spór dotyczył m.in. podziału środków między regionem śródziemnomorskim a państwami Europy Środkowo-Wschodniej i został rozstrzygnięty podczas posiedzenia Rady Europejskiej w Cannes w czerwcu 1995 roku, gdzie ustalono proporcję finansowania 60% do 40%.

Od początku lat 90. WE zwiększały również nakłady na pomoc humanitarną, obejmującą pomoc żywnościową, wsparcie dla uchodźców, działania rehabilitacyjne po kryzysach oraz zapobieganie sytuacjom kryzysowym. W latach 1990–1994 środki te wzrosły z 114 mln do 764 mln ECU. W celu usprawnienia realizacji tych działań powołano Urząd ds. Pomocy Humanitarnej Wspólnoty Europejskiej (ECHO). Mimo podejmowanych inicjatyw, Wspólnoty nie odegrały istotnej roli w rozwiązaniu problemu zadłużenia państw rozwijających się, uznając tę kwestię za wykraczającą poza ich kompetencje.

Przypisy

Kategoria:Historia Unii Europejskiej