Rozpucz stepowy (Liparus coronatus) – gatunek chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych i podrodziny Molytinae. Zamieszkuje Europę i Zakaukazie. Żeruje na selerowatych.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1777 roku przez Johanna A.E. Goezego pod nazwą Curculio coronatus.
Morfologia Chrząszcz o ciele długości od 8,5 do 13 mm. Ubarwienie ma czarne, gdzieniegdzie z drobnymi kropkami z włosowatych, żółtych łusek.
Głowa ma słabo wypukłe, obrzeżone oczy. Czułki mają pierwszy człon biczyka około dwukrotnie dłuższy niż drugi, a człony od trzeciego do szóstego mocno poprzeczne.
Przedplecze jest znacznie szersze niż dłuższe, o zakrzywionej krawędzi tylnej. Punkty na jego powierzchni są gęsto i niemal równomiernie rozmieszczone, niemal jednakowych rozmiarów, głębokie, o dnie niewidocznym patrząc od góry. Żółte łuski włosowate występują w dwóch parach małych plamek pośrodku boków przedplecza (jedna nad drugą) oraz w szeregu na jego tylnej krawędzi. Pokrywy są owalne, o niezaznaczonych barkach i wyciętej krawędzi przedniej, lekko błyszczące, początkowo z drobnymi, rozproszonymi kropkami z żółtych łusek włosowatych, ale kropki te ulegają z czasem wytarciu i wówczas pokrywy są nagie. Rzędy zaznaczone są przez punkty nieco większe niż punkty na międzyrzędach. Śródpiersie jest między biodrami skośnie ku przodowi pochylone. Odnóża przedniej pary mają na udach wyraźny, ostry ząbek, a na wewnętrznych krawędziach goleni słabo wykształcone, ostre ziarenka bądź karby.
Spód odwłoka porośnięty jest ciemnymi, cienkimi włoskami oraz cechuje się obecnością na bokach wszystkich sternitów małych kropek z żółtych łusek włosowatych. Genitalia samca cechują się prosto ściętym szczytem środkowego płata edeagusa.
Biologia i ekologia thumb|Kopulacja Owad ten zasiedla murawy kserotermiczne, głównie na podłożu wapiennym, kredowym lub gipsowym. Preferuje stanowiska dobrze nasłonecznione, jak zbocza o południowej ekspozycji. Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe są fitofagami żerującymi na goryszu sinym, marchwi zwyczajnej, pasternakach, świerząbku gajowym, trybuli leśnej i trybuli pospolitej. Larwy żerują na korzeniach, natomiast postacie dorosłe na liściach i młodych pędach.
Osobniki dorosłe aktywne są głównie nocą, za dnia kryjąc się często pod kamieniami. Przebywają zwykle na powierzchni gruntu, żerując tylko na dolnych częściach roślin. Spotyka się je od kwietnia do jesieni. Od kwietnia do września samice składają jaja. Larwy pochodzące z jaj składanych wiosną przepoczwarczają się w lipcu lub wrześniu, zaś te pochodzące z jaj złożonych latem zimują i przepoczwarczają się w maju lub czerwcu.
Rozprzestrzenienie i zagrożenie Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Hiszpanii, Andory, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Luksemburga, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Grecji oraz południa europejskiej części Rosji, w Azji zaś z Gruzji i Armenii.
W Europie Północnej występuje tylko wyspowo. W Europie Środkowej odnajdywany jest rzadko i lokalnie. W Polsce znany jest z kilkunastu stanowisk w południowej części kraju, wielu jedynie historycznych. Niewykluczone, że do współczesności przetrwały jedynie dwa stanowiska na Ponidziu. W „Polskiej czerwonej księdze zwierząt” umieszczony został jako gatunek narażony na wymarcie (VU), a na „Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce” jako gatunek zagrożony wymarciem (EN). Z kolei na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej” umieszczony jest jako gatunek bliski zagrożenia (NT).
Źródłem zagrożenia dla tego ryjkowca jest niszczenie siedlisk murawowych przez zadrzewnianie, zaorywanie, intensywny wypas, częste koszenie, wypalanie, wydeptywanie, zaśmiecanie i pozysk kruszyw.
Przypisy
Kategoria:Ryjkowcowate Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Chrząszcze Zakaukazia Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1777 roku