Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej w Stanisławczyku – rzymskokatolicki kościół w Stanisławczyku zbudowany w 1875 roku, obecnie w stanie ruiny.
Historia Parafia w Stanisławczyku została erygowana 28 lutego 1626 z fundacji wojewody ruskiego Jana Daniłowicza. Obsługiwali ją bernardyni z konwentu w Leszniowie, pierwotnie należała więc do dekanatu krzemienieckiego diecezji łuckiej. Po I rozbiorze Polski w ramach korekty granic kościelnych dostosowywanych do nowych granic państwowych, Stanisławczyk wcielono do archidiecezji lwowskiej dekretem z 13 marca 1783. Na terenie parafii znajdowała się kaplica w Rudzie Brodzkiej wydzielona jako ekspozytura w 1911 roku, a następnie jako samodzielna parafia w 1925 roku. Oba kościoły w dwudziestoleciu międzywojennym były obsługiwane przez jednego proboszcza na stałe mieszkającego w jedne z miejscowościA. Dworzak, Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej w Stanisławczyku [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 714-715..
Pierwszy kościół w Stanisławczyku był drewniany i został zbudowany z fundacji Jana Daniłowicza i Zofii z Żółkiewskich. Spłonął podczas powstania Chmielnickiego splądrowany i podpalony przez Kozaków. W 1658 roku wzniesiono nową świątynię kosztem właścicieli wsi Koniecpolskich. Kolejny, także drewniany kościół zbudowano w 1764 roku z fundacji Stanisława Lubomirskiego. Czwartą z kolei świątynię w Stanisławczyku zbudowano w 1818 roku z inicjatywy właściciela dóbr hrabiego Franciszka Potockiego. Z dokumentów z 1821 roku wiadomo, że na wyposażeniu kościoła znajdowały się cztery ołtarze, a w głównym umieszczona była kopia obrazu Matki Boskiej Bolesnej z Rożniatowa. W 1863 zbudowano nową, drewniana plebanię, która zastąpiła budynek wzniesiony w 1750 roku. W 1875 roku wzniesiono nowy kościół lub przeprowadzano gruntowny remont starego, o czym zaświadczał napis na belce w nadprożu: „Restaurowany † w roku 1875”. Przed 1909 rokiem odnowiono wnętrze kościoła i restaurowano cztery ołtarze. W latach 30. XX stan techniczny kościoła się pogarszał. Prowizoryczne prace przeprowadzono około 1932 roku, ale już w 1934 stan kościoła był zły, a część podwalin pod prezbiterium była przegnita, co spowodowało przechylenie się budynku kościelnego na bok. Ponieważ parafia była mała i uboga, a proboszcz obsługiwał także kościół w Rudzie Brodzkiej, nie udało się zebrać większych kwot na remont. W 1936 roku udało się pokryć świątynię nowymi gontami, uzyskano także obietnicę od właścicielki wsi hrabiny Rzyszczewskiej o sfinansowaniu remontu podwalin i pilotów kościoła. Niestety nie wiadomo czy te prace zostały przeprowadzone, ponieważ nie zachowały się dalsze informacje źródłowe o kościele. Nie wiadomo także w jakim stanie budynek przetrwał II wojnę światową. Zapewne po jej zakończeniu został zamknięty i zniszczony w nieznanych okolicznościach. Obecnie pozostaje w stanie daleko posuniętej ruiny. W 2016 roku zachowane były jedynie ściany kościoła, bez dachu, który zawalił się do środka. Wnętrze porastały drzewa i krzaki. Gdzieniegdzie widoczne są jeszcze resztki polichromii prezbiteriumA. Dworzak, Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej w Stanisławczyku [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 716-719..
Architektura i wystrój malarski Kościół został zbudowany w południowo-zachodniej części wsi, przy skrzyżowaniu dróg. Był drewniany, konstrukcji wieńcowej, oszalowany. Świątynia miała rzut prostokąta zbliżonego do kwadratu, korpus był jednonawowy, dwuprzęsłowy, z wydłużonym prostokątnym prezbiterium. Po jego bokach znajdowały się kwadratowe w rzucie aneksy. Do fasady dobudowana była kruchta z portykiem na czterech słupach.
W nadprożu otworu wejściowego napis: „Restaurowany † w roku 1875”.
Wnętrze nawy kościoła nie miało podziałów architektonicznych. W prezbiterium znajdowała się malowana iluzjonistycznie architektura i podziały architektoniczne na ścianach oraz gurty sklepienne dekorowane ornamentem neoregencyjnym. W prezbiterium i prawdopodobnie także w korpusie znajdowały się malowane na ścianach zacheuszki, w otoku z wieńca bluszczowego.
Prezbiterium nakryte było pierwotnie drewnianym sklepieniem kolebkowym. Brak wiadomości o sposobie nakrycia korpusu. Elewacje oszalowanie deskami pionowo, bez artykulacji. Fasada zwieńczona trójkątnie. Kościół był przykryty dachem dwuspadowym pokrytym gontem, przedsionek zaś dachem wielospadowym. Na styku korpusu i prezbiterium wznosiła się ośmioboczna w rzucie wieżyczka na sygnaturkę pobita blachą, z ażurową glorietą zwieńczoną cebulastym hełmem z krzyżem.
Problematyka artystyczna Wygląd kościoła w Stanisławczyku znany jest z jednej zachowanej fotografii przedwojennej. Była to budowla o skromnej formie architektonicznej, ale o znacznych rozmiarach. Znana z fotografii wykonanych w 1994 roku iluzjonistyczna polichromia prezbiterium została wykonana po odbudowie kościół 1875 roku lub na początku XX wieku (przed 1909 rokiem), kiedy odnawiano świątynięA. Dworzak, Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej w Stanisławczyku [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 721..
Bibliografia A. Dworzak, Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej w Stanisławczyku [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 713-740.
Przypisy