Bitwa pod Mons – starcie militarne stoczone na froncie zachodnim I wojny światowej w dniach 9–11 listopada 1918 roku, w którym wojska kanadyjskie zajęły belgijskie miasto Mons, wyzwalając tym samym obszar okupowany od 1914 roku przez Niemców. Zdobycie miasta nastąpiło tuż przed wejściem w życie rozejmu na froncie o godzinie 11:00. Druga bitwa pod Mons była ostatnią regularną bitwą stoczoną przed zakończeniem I wojny światowej.

Tło Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Niemcom 4 sierpnia 1914 roku, a 9 sierpnia Brytyjskie Siły Ekspedycyjne rozpoczęły wyprawę do Francji. Pierwsza bitwa pod Mons została stoczona 23 sierpnia 1914 roku jako akcja pomocnicza w bitwie granicznej.

Po niepowodzeniu niemieckiej ofensywy wiosennej (21 marca – 18 lipca 1918) i sukcesie aliantów w bitwie pod Amiens (8–12 sierpnia 1918), Ententa rozpoczęła serię ofensyw na froncie zachodnim, która później stała się znana jako ofensywa stu dni. Niemcy zostali zmuszeni do całkowitego odwrotu. Korpus Kanadyjski zbliżał się do Mons, miasta o ogromnym znaczeniu symbolicznym dla aliantów. To tam wojska brytyjskie przeprowadziły zorganizowany odwrót na początku wojny, opóźniając marsz Niemców w kierunku Paryża, ale ponosząc w tym procesie ciężkie straty. Mons znajdowało się pod okupacją niemiecką przez całą wojnę i było wykorzystywane jako strategiczne centrum logistyczne. Teraz Kanadyjczycy mieli szansę odbić miasto w ostatnich dniach wojny. Cesarska Armia Niemiecka, choć ciężko pobita, toczyła zacięte walki straży tylnej, wycofując się w kierunku Mons. Na początku listopada wojska kanadyjskie po kosztownej bitwie zdobyły francuskie przygraniczne miasto Valenciennes, położone ok. 40 km od Mons.

Bitwa Do 9 listopada siły kanadyjskie znajdowały się już na obrzeżach Mons. Kanadyjski generał porucznik Arthur Currie chciał je zdobyć, aby złamać niemieckie morale i upewnić się, że Niemcy nie będą nawet myśleć, że mają jakiekolwiek podstawy do negocjacji przy zawieszeniu broni. Chociaż starsi oficerowie nie protestowali, szeregowi żołnierze byli mniej zadowoleni, ale zaufali swojemu dowódcy i mimo zbliżającego się końca wojny wykonali rozkaz. Plan zdobycia Mons zakładał manewr okrążający, w którym kanadyjska 2 Dywizja Piechoty miała zaatakować z południa i południowego wschodu, a 3 Dywizja Piechoty ze wschodu. 10 listopada Kanadyjczycy wkroczyli na obrzeża miasta, wdając się w potyczki z niemieckimi patrolami, ale nie przeprowadzając zmasowanych ataków na okopane niemieckie pozycje. Nie doszło do przygotowania artyleryjskiego, zgodnie z rozkazami wyższego dowództwa, aby nie ostrzeliwać Mons artylerią, co pozwoliłoby na zdobycie miasta bez jego zniszczenia. W nocy 10 listopada, około godziny 23:00, plutony 42. batalionu i Królewskiego Pułku Kanadyjskiego przedarły się przez południowe linie obrony miasta. Od zachodu inne kompanie wdarły się do Mons po mostach. Do wczesnego ranka 11 listopada, po ciężkich walkach ulicznych, siły kanadyjskie zajęły większość obszaru miasta bez użycia ciężkiego sprzętu. Grano na dudach, a mieszkańcy miasta witali Kanadyjczyków jak wyzwolicieli.

Następstwa Kanadyjczycy stracili w bitwie 280 zabitych, rannych i zaginionych żołnierzy. Kanada dzierży tragiczne miano ostatniej ofiary śmiertelnej wśród sił Wspólnoty Narodów podczas I wojny światowej. Szeregowy George Lawrence Price został postrzelony w klatkę piersiową przez snajpera w miejscowości Ville-sur-Haine niedaleko Mons. Zmarł o 10:58, dwie minuty przed wejściem w życie rozejmu. Most i szkoła w mieście noszą obecnie imię Price’a.

Kontrowersje Wiadomość o zawieszeniu broni z 11 listopada 1918 roku została źle przyjęta przez ówczesnego kanadyjskiego ministra milicji i obrony, Sama Hughesa, który uważał, że Currie ukradł mu należną chwałę zwycięstwa. W grudniu 1918 roku Currie dowiedział się od przyjaciół w Kanadzie, że Hughes powtarzał każdemu, kto chciał słuchać, że Currie jest „mordercą, tchórzem, pijakiem i niemal wszystkim innym, co złe i podłe”. W liście do siostry Currie napisał: „Sam Hughes jest mściwym i gorzko rozczarowanym człowiekiem, podobnie jak jego syn Garnet Hughes”. Arthur i Garnet byli przyjaciółmi, a Currie najprawdopodobniej mówił to z gniewu na Sama Hughesa. Arthur i Garnet pomogli sobie nawzajem założyć 50 Pułk Gordon Highlanders i razem odbyli Kurs Sztabu Milicji. W rzeczywistości to Garnet Hughes zachęcił go do ponownego rozważenia i przyjęcia stanowiska dowódcy pułku po tym, jak ten początkowo odmówił. 4 marca 1919 roku w przemówieniu przed Izbą Gmin Sam Hughes oskarżył Curriego o „niepotrzebne poświęcenie życia kanadyjskich żołnierzy”. Dokładniej stwierdził, że Currie rozpoczął drugą bitwę pod Mons tylko po to, aby Korpus Kanadyjski zakończył wojnę dla Imperium brytyjskiego tam, gdzie się zaczęła (Brytyjskie Siły Ekspedycyjne stoczyły swoją pierwszą bitwę pod Mons w sierpniu 1914). Premier Kanady Robert Borden bronił Curriego, mówiąc: „Żadna krytyka nie mogłaby być bardziej niesprawiedliwa”.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Bitwy ofensywy stu dni Kategoria:Belgia podczas I wojny światowej Bitwa pod Mons (1918) Kategoria:Bitwy w historii Kanady Kategoria:Bitwy w historii Niemiec