thumb|right|150px|Godło 7 Dywizji Piechoty 7/17 pułk artylerii mieszanej (7/17 pam) – oddział artylerii Polskich Sił Zbrojnych.
Sformowanie i zmiany organizacyjne 11 listopada 1942 w Armii Polskiej na Wschodzie został zorganizowany Ośrodek Zapasowy Armii (OZA). W składzie OZA znajdował się Oddział Zapasowy Artylerii pod dowództwem ppłk. Karola Pasternaka. Oddział Zapasowy Artylerii posiadał w swoim składzie dowództwo oddziału oraz dywizjony artylerii: lekkiej, przeciwlotniczej, przeciwpancernej, ciężkiej. Stacjonował w obozie Khanaqin w Iraku i podlegał dowódcy Artylerii Armii. W grudniu 1942 OZA został podporządkowany 7 Dywizji Piechoty. Podczas ćwiczeń na szczeblu batalionu i całej 7 Brygady Strzelców, oddział wystawiał manewrowe baterie, dla potrzeb ćwiczących. Ze względu na to, że 7 DP swoje oddziały artylerii przekazała do składu artylerii armii i nie dysponowała liniowym oddziałem artylerii.
Rozkazem dowódcy Armii Polskiej na Wschodzie L.dz.1215/I/Tjn./43 z dnia 21 kwietnia 1943 w 7 Dywizji nastąpiła zmiana etatów i zmieniono nazwę niektórych oddziałów. Został rozwiązany Ośrodek Zapasowy Armii, a jego jednostki zostały włączone w skład oddziałów 7 Dywizji lub sformowały nowe oddziały dywizji. Tak było w przypadku Oddziału Zapasowego Artylerii, który po włączeniu bezpośrednio w struktury dywizji otrzymał nazwę „ pułk zapasowy artylerii”. Dowódcą pułku był ppłk Karol Pasternak, zastępcą dowódcy ppłk Stefan Swinarski. 7 Zapasowa Dywizja została podporządkowana dowódcy Bazy i Etapów Armii.
Rozkazem dowódcy Bazy i Etapów Armii Polskiej na Wschodzie L.dz.898/Org./Tjn./43 z 9 czerwca 1943 nadano pułkowi nowe etaty. W trakcie trwania prac organizacyjnych pułk został przetransportowany w lipcu z Quizil Ribat w Iraku, do obozu wojskowego Yibna w Palestynie. W pułku zgodnie z nowymi etatami przewidywano obsadę stałą, w liczbie 47 oficerów, 66 szeregowych i 13 ochotniczek Pomocniczej Służby Kobiet (PSK) oraz stan zmienny tak zwane II uzupełnienie jednostek artylerii, w liczbie 99 oficerów, 949 szeregowych. Pułk składał się, w tym czasie z:
dowództwa pułku z podziałem na rzut dowodzenia (poczet, pluton łączności, ewidencja personalna), rzut zaopatrywania (kwatermistrzostwo, drużyny: gospodarcza, techniczna, sanitarna). baterii zbierającej dywizjonu zapasowego artylerii lekkiej [dowództwo (rzut dowodzenia, rzut zaopatrywania), 1, 2, 3, 4 baterii artylerii lekkiej] dywizjonu zapasowego artylerii ciężkiej [dowództwo (rzut dowodzenia, rzut zaopatrywania), bateria artylerii ciężkiej] dywizjonu zapasowego artylerii przeciwpancernej [dowództwo (rzut dowodzenia, rzut zaopatrywania), 1, 2, 3, 4 baterie artylerii przeciwpancernej] dywizjonu zapasowego artylerii przeciwlotniczej [dowództwo (rzut dowodzenia, rzut zaopatrywania), 1, 2 baterie artylerii przeciwlotniczej lekkiej, 3 bateria artylerii przeciwlotniczej ciężkiej].
1 sierpnia 1943 na polecenie dowódcy Bazy i Etapów APW, dowódca 7 Zapasowej Dywizji rozkazem L.dz.34/43 zmienił nazwę pułku na „pułk artylerii 7 Dywizji”.
Sukcesywnie wysyłano uzupełnienia do oddziałów artylerii zorganizowanego II Korpusu. Rozkazem dowódcy APW L.dz.420/Tjn./SD/43 z dnia 27 listopada 1943 podzielono armię na trzy rzuty. W I rzucie armii wraz z II Korpusem i Wysuniętą Bazą Armii, w podlegającej bazie 7 Zapasowej Dywizji znalazł się pułk artylerii. Rozkazem tym, pułk otrzymał nową nazwę „7 zapasowy pułk artylerii”.
Dowódca APW kolejnym rozkazem L.dz.560/Tjn./SD/43 z dnia 4 stycznia 1944 dokonał kolejnej reorganizacji i załącznikiem nr 17 wprowadził nowy etat brytyjski ME.1765/1, polski 64145 dla pułku z obsadą stałą 43 oficerów i 75 szeregowych.
W styczniu 1944 7 zapasowy pułk artylerii został przetransportowany wraz z 7 Zapasową Dywizją do obozu wojskowego w Quassasin w Egipcie. Gdzie wcielono do pułku niewielkie grupy żołnierzy artylerii pochodzących z nadwyżek odpływających do Włoch pułków artylerii II Korpusu. Dodatkowo dołączono artylerzystów amnestionowanych i zwolnionych z więzień wojskowych. Występowali oni jako II uzupełnienie artylerii korpusu.
7 zapasowy pułk artylerii podlegał bezpośrednio dowódcy dywizji, był jednostką wypełniającą zadania szkoleniowe i pełniącą funkcję jednostki zapasowej. Zbierano i gromadzono w nim uzupełnienia dla jednostek artylerii II Korpusu, podległych bezpośrednio dowódcy artylerii II Korpusu lub wchodzących w skład 2 Grupy Artylerii oraz artylerii dywizyjnej 3 Dywizji Strzelców Karpackich i artylerii dywizyjnej 5 Kresowej Dywizji Piechoty. Pułk przybył do Włoch w dwóch rzutach drogą morską. 28 marca i 8 kwietnia 1944, zakwaterowany został w obozie wojskowym w San Basilio pod namiotami. Wraz z dywizją wszedł w skład Wysuniętej Bazy Armii. Na podstawie rozkazu dowódcy Wysuniętej Bazy Armii gen. bryg. Mariana Przewłockiego L.dz.800/Tjn./SD/44 z dnia 1 maja 1944, do obowiązującego etatu wniesiono zmiany przystosowujące pułk do pełnionej roli. Usamodzielniono pluton łączności oraz sformowano dywizjon uzupełnień artylerii (wraz z baterią zbierania uzupełnień). Dywizjon spełniał rolę jednostki zbierającej żołnierzy starszego rocznika powracających z dłuższych urlopów i oddelegowania, leczenia w szpitalach i domach ozdrowieńców, w dywizjonie kończyli proces rekonwalescencji. Do tego dywizjonu kierowano szeregowych z dywizjonów szkolących uzupełnienia młodszego rocznika, które przekazywały kontyngent wyszkolonych artylerzystów. Byli oni po doposażeniu ekspediowani do jednostek bojowych artylerii korpusu lub nowo formowanych w bazie. Wkrótce sformowano baterię dowodzenia pułku. W czerwcu 1944 dowództwo pułku objął mjr Stanisław Oyrzyński. Dowództwo pułku i Dowództwo Artylerii II Korpusu korzystając z doświadczeń frontowych, dokonało dość istotnych zmian w systemie szkoleniowym pułku. Już na etapie wstępnym w sposób zintegrowany szkolono obsady bateryjnych, dywizjonowych i pułkowych punktów obserwacyjnych w specjalnościach: zwiadowca, łączność radiowa i łączność przewodowa. Ze względu na duże zapotrzebowanie na topografów, kierowców ciągników artyleryjskich i samochodowych, w pułku podjęto szkolenie w tych specjalnościach. Wychodząc naprzeciw tym potrzebom sformowano w pułku kolejny dywizjon specjalny, który skupił szkolenie: zwiadowców, topografów, łącznościowców i kierowców pojazdów artylerii. Rozkazem dowódcy Bazy II Korpusu z dniem 23 sierpnia w stosunku do pułku zaprzestano używania nazwy „zapasowy”, od tej chwili obowiązująca nazwa, to „7 pułk artylerii mieszanej”. Z dniem 9 listopada na podstawie rozkazu dowódcy II Korpusu L.dz.4786/Tjn./SD/44 z dnia 25 października 1944 zmieniono również numer pułku z „7” na „17”. Celem poprawy warunków zakwaterowania, 31 grudnia 1944 przeniesiono 17 pułk artylerii mieszanej do Squizano na kwatery stałe. Ze względu na ciągłą eksploatację pojazdów, liczne uszkodzenia podczas prowadzonej nauki jazdy na pojazdach artylerii oraz potrzebę naprawy dział pułku, przy baterii dowodzenia zorganizowano czołówkę naprawczą.
W chwili zakończenia działań wojennych we Włoszech 17 pułk artylerii mieszanej był zorganizowany następująco: dowództwo pułku bateria dowodzenia czołówka naprawcza dywizjon uzupełnień artylerii bateria zbierania uzupełnień dywizjon specjalny artylerii bateria łączności bateria zwiadowców bateria kierowców ciągników i samochodów artylerii pluton topograficzny dywizjon artylerii lekkiej dywizjon artylerii ciężkiej dywizjon artylerii przeciwpancernej dywizjon artylerii przeciwlotniczej.
17 pułk artylerii posiadał na wyposażeniu i uzbrojeniu 30 rewolwerów, 280 karabinów, 55 pistoletów maszynowych Thompson, 8 lkm Bren, 3 granatniki przeciwpancerne Piat, 24 działa różnych typów, 12 jaszczy, 43 pojazdy mechaniczne. Była to broń dla obsady stałej i przeznaczona do szkolenia, nie wliczono indywidualnej broni szkolonych.
Pomimo zakończenia działań bojowych w pułku prowadzono nadal szkolenie, na potrzeby formowanych nowych jednostek artylerii, w tym artylerii dywizyjnej 2 Warszawskiej Dywizji Pancernej oraz uzupełniania braków w istniejąc oddziałach. Dodatkowo uzupełniano i odtwarzano do pełnego stanu II uzupełnienie oddziałów artylerii korpusu. 17 pułk artylerii był nietypową i specyficzną jednostką artylerii, nie występował inny podobny taki oddział. Pomiędzy lipcem a grudniem 1946, 17 pułk artylerii wraz z 7 Dywizją Piechoty został przewieziony do Wielkiej Brytanii, tam wszedł w skład PKPiR i został systematycznie zdemobilizowany do wiosny 1947.
Obsada personalna pułku Dowództwo pułku dowódcy: ppłk Karol Pasternak (IV 1943-VI 1944) mjr/ppłk Stanisław Oyrzyński (VI 1944-23 III 1945) płk Tadeusz Frączek (od 24 III 1945)
zastępcy dowódcy: ppłk Stefan Swinarski (IV 1943-I 1944) mjr Józef Lis (I-VIII 1944) mjr Edward Chomiński (VIII 1944-13 V 1945) mjr Kazimierz Jaremski (od 14 V 1945)
Obsada personalna na dzień 1 VI 1945 dowództwo pułku: dowódca pułku - płk Tadeusz Frączek zastępca dowódcy - mjr Kazimierz Jaremski adiutant pułku - por. Konstanty Cierpiński oficer ewidencyjny - por. piech. Tadeusz Zdanowski oficer obserwacyjny i łączności - por. Tadeusz Słocki oficer zwiadowczy - ppor. Jan Chłopecki kwatermistrz - kpt. Jan Niepokojczycki oficer gospodarczy - por. piech. Aleksander Macedoński oficer zaopatrywania - por. Adam Semp oficer broni - ppor. Adam Górecki lekarz pułku - ppor. lek. Abraham Bardach oficer techniczny - por. Adam Kostka tłumacz - por. Kazimierz Prorok kapelan - ks. Stanisław Kotowski (czasowo przydzielony) lekarz - kpt. lek. Marian Mohr (w zastępstwie z 17 kompanii sanitarnej) referent oświatowy - p.o. kpr. Zbigniew Zawalkiewicz
dowódcy pododdziałów: dowódca baterii dowodzenia - kpt. Józef Brzeziński dowódca czołówki naprawczej - ppor. lotn. Henryk Kuklewski dowódca dywizjonu uzupełnień artylerii - kpt. Wincenty Rymaszewski dowódca baterii uzupełnień - ppor. Zenon Kuskowski oficer młodszy dywizjonu - ppor. Tadeusz Grzesik dowódca dywizjonu specjalnego artylerii - kpt. Adam Szafarski zastępca dowódcy dywizjonu - por. Bolesław Jarzymowski dowódca baterii łączności - por. Jerzy Krajewski oficerowie instruktorzy łączności - ppor. piech. Zygmunt Zalewski, ppor. Stanisław Dodowski, ppor. Józef Skokowski dowódca baterii zwiadu - ppor. Zdzisław Sersiński oficerowie instruktorzy zwiadu - ppor. Zdzisław Komy, ppor. Aleksander Wesołowski dowódca plutonu topograficznego - por. Bohdan Romanowski dowódca baterii kierowców pojazdów artylerii - ppor. Tadeusz Makosza oficerowie instruktorzy kierowców - ppor. Mieczysław Zamojski, ppor. Adam Ferenc, ppor. piech. Marian Hrycajko dowódca dywizjonu artylerii lekkiej - kpt. Marian Twardy zastępca dowódcy dywizjonu - por. Bonifacy Adamski oficerowie młodsi dywizjonu - ppor. Hieronim Jabłoński, ppor. Leonard Winiarek, ppor. Roman Tartiak dowódca dywizjonu artylerii ciężkiej - kpt. Stanisław Babiński zastępca dowódcy dywizjonu - por. Romuald Bakinowski oficerowie młodsi dywizjonu - ppor. Zygmunt Cichy, ppor. Marian Sielecki, ppor. Robert Małek, ppor. Norbert Żyłka dowódca dywizjonu artylerii przeciwpancernej - por. piech. Stanisław Wroński zastępca dowódcy dywizjonu - por. Stanisław Wojnarowicz oficerowie młodsi dywizjonu - por. piech. Mieczysław Mariański, kpr. pchor. Czesław Korbutowicz dowódca dywizjonu artylerii przeciwlotniczej - p.o. por. Marian Kozłowski oficerowie młodsi dywizjonu - ppor. Roman Szczypiński, ppor. Wacław Zinowicz, ppor. Walerian Korwin-Krukowski, ppor. Władysław Tracewski, ppor. Janusz Grzesiowski, ppor. Longin Wasilewski (również oficer sportowy pułku).
Poza pułkiem, odkomenderowanych 16 oficerów.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Oddziały 7 Dywizji Piechoty (PSZ) Kategoria:Armia Polska na Wschodzie