Baptysterium w kościele św. Katarzyny w Gdańsku – późnorenesansowe drewniane baptysterium autorstwa Mateusza Gletgera z Braniewa z 1585 roku, przykład wczesnego zastosowania intrasji gdańskiej.
Baptysterium i chrzcielnica znajdująca się wewnątrz baptysterium są wpisane do rejestru zabytków pod numerem B-25 oraz do wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytkówGminny Program Opieki nad Zabytkami Miasta Gdańska na lata 2024–2027. Aneks nr 2 poz. 17, s. 154 (baptysterium, chrzcielnica).
Historia Baptysterium zostało ufundowane przez mieszczanina gdańskiego Grzegorza SmolianaKrystyna Mellin Szymon Herle – snycerz gdański [w:] Rocznik Gdański. Organ Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Gdańsku, t. 25 (1966), s. 284, a wykonane przez Mateusza (Matthäusa) Gletgera, mistrza snycerskiego z Braniewa w Prusach Wschodnich. Baptysterium tworzy ośmiokątna obudowa, posadowiona na cokole. Każda z ośmiu ścianek jest dwudzielna, flankowana hermami. Ścianka z wejściem jest poprzedzona schodkami i ujęta była dawniej hermami i wysokimi kolumnami korynckimi, które podtrzymywały belkowanie zamykające dookoła obudowę. Na drzwiach wejściowych do baptysterium widnieją intarsjowane sylwetki Dzieciątka Jezus unoszącego się nad miastem i skrzydlatej Cnoty w fantazyjnych szatach. Towarzyszą im napisy „” (Pokój Wam) i „” (Cnota zwyciężczynią zawiści).
Najbardziej kunsztowny i plastyczny element zdobniczy stanowią hermy w dolnej artykulacji obudowy baptysterium. Gletger w szczegółach zindywidualizował wszystkie przedstawienia, postaciom nadał niepowtarzające się typy wizerunków twarzy i detale. Wszystkie hermy zostały przedstawione jako pary męskie i żeńskie, tworząc charakterystyczne, spójne kompozycje. Nie zachowały się do czasów współczesnych pełnoplastyczne figury – personifikacje cnót kardynalnych i teologalnych – umieszczone pierwotnie w aediculach każdej ścianki (teraz pustych).
Na belkowaniu nadbudowy została umieszczona majuskułami inskrypcja „”, dalej podpis mistrza „MATTHEVS GLETGER”, poniżej „”. W połowie nadproża znajduje się napis „”, wskazując na fundatora dzieła. Po lewej stronie znajduje się łacińska inskrypcja „”, natomiast po prawej „”Renata Sulewska Dłutem wycięte. Snycerstwo północnych ziem Polski w czasach Zygmunta III Wazy, Wydawnictwo DiG, 2004, s. 32–33.
Na belkowaniu aeduculi można odczytać połączone litery „MG”, które są inicjałami imienia i nazwiska twórcy dzieła. Natomiast pełne imię i nazwisko rzeźbiarza zastało umieszczone poniżej „MATTHEVS GLETGER V. BRAVNSBERG”. Część elementów snycerskich jest niezachowana.
Wewnątrz baptysterium znajduje się chrzcielnica, wykonana w tym samym czasie co baptysterium. Pierwotnie nad nią zawieszona była pokrywa. W 1691 roku wykonano cynową misę.
Przypisy
Kategoria:Sztuka w Gdańsku Kategoria:Kościół św. Katarzyny w Gdańsku Gdańsk Kategoria:Sztuka renesansu Gdańsk