Zdzisław Jan Sokalski (ur. 3 kwietnia 1905 w Zakopanem, zm. 5 grudnia 1969 w Gliwicach) – polski fizykochemik.
Życiorys Urodził się w rodzinie Jana (1869–1952) i Zofii z Maryańskich (1882–1968)Jan Sokalski (1869–1952) MyHeritage [dostęp 2026-06-02].. Brat Kazimierza, inżyniera drogowego. Absolwent Państwowego Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w KrośnieKopernikański Słownik Biograficzny [dostęp 2026-06-02]., w którym w 1923 r. złożył egzamin dojrzałości. Po odbyciu dwumiesięcznej praktyki w krośnieńskiej rafinerii nafty rozpoczął studia na Wydziale Chemicznym Politechniki Lwowskiej. Po uzyskaniu absolutorium, przez rok szkolny 1928/29 pełnił obowiązki kontraktowego nauczyciela chemii w Korpusie Kadetów nr 1 we Lwowie. Od października 1929 r. był zastępcą asystenta przy Katedrze Technologii Rolniczej na Wydziale Rolniczo-Lasowym Politechniki Lwowskiej. W latach 1931/32 wykładał również w Głównej Szkole Gospodarczej Żeńskiej w Snopkowie pod Lwowem. W 1935 r. przeniósł się z Katedry Technologii Rolniczej na stanowisko starszego asystenta do III Katedry Fizyki, należącej do tego samego Wydziału Politechniki Lwowskiej. Zmienił też warsztat i kierunek swojej pracy na rzecz chemii fizycznej. Dalsze studia kontynuował pod kierunkiem prof. Tadeusza Malarskiego, kierownika Katedry Fizyki, specjalizując się w badaniach zjawisk elektrokinetycznych. W 1939 r. przedstawił rozprawę doktorską pt. Studium doświadczalne nad oznaczaniem potencjału elektrokinetycznego metodą prądu przepływu, która została przyjęta przez Radę Wydziału Chemicznego Politechniki LwowskiejKroniki - Prof. dr inż. Zdzisław SOKALSKI (1905–1969) [dostęp 2026-06-02]..
Od jesieni 1939 r., po wkroczeniu do Lwowa wojsk sowieckich i utworzeniu Lwowskiego Instytutu Politechnicznego, pracował w tym Instytucie nadal jako asystent w katedrze prof. Malarskiego. W 1941 r. otrzymał tamże nominację na stanowisko docenta. Po zajęciu Lwowa przez Niemców pracował na utworzonych przez okupanta Technicznych Kursach Fachowych. Po ponownym wkroczeniu wojsk sowieckich do Lwowa i restytuowaniu Lwowskiego Instytutu Politechnicznego otrzymał stanowisko kierownika Katedry Chemii Fizycznej na Wydziale Chemicznym i rozpoczął pierwsze wykłady z chemii fizycznej w roku akademickim 1944/45.
Z początkiem 1945 r. zmuszony był opuścić Lwów, chroniąc się przed represjami NKWD. Przybył do Krosna i od kwietnia 1945 r. rozpoczął pracę jako kierownik działu chemicznego i gazowego w tamtejszym Instytucie Naukowym. Od 1946 r. kierował zorganizowanym przez siebie Centralnym Laboratorium Doświadczalnym przy Zakładach Chemicznych w Oświęcimiu, które następnie przekształcone zostało w Instytut Syntezy Chemicznej, gdzie od 1952 r. pełnił funkcję najpierw naczelnego dyrektora, a od lipca tego roku zastępcy dyrektora ds. naukowo-badawczych. W latach 1950–1952 prowadził wykłady z chemii fizycznej na Wydziale Mechanicznym Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od września 1952 r. Wydział Chemiczny Politechniki Śląskiej powierzył mu Katedrę Chemii Fizycznej. W 1954 r. otrzymał tytuł i etat profesora nadzyczajnego na tym Wydziale. W lutym 1962 r. Rada Państwa powołała go na stanowisko profesora zwyczajnego Politechnice Śląskiej. Po reorganizacji, w latach 1968–1969, Katedra kierowana przez prof. Sokalskiego weszła w skład Instytutu Chemii Fizycznej Polimerów, jako Zakład Chemii Fizycznej, gdzie otrzymał stanowisko dyrektora ds. naukowych.
Autor 51 publikacji naukowych, 12 patentów, kilkanaście artykułów różnych, opublikowanych w czasopismach polskich i zagranicznych. Był współautorem podręcznika z zakresu chemii nieorganicznej dla techników chemicznych. Wypromował 24 doktorów i przeprowadził 7 habilitacji.
Był aktywnym członkiem Polskiego Towarzystwa Chemicznego, w 1956 r. przewodniczący Oddziału Gliwickiego PTChem, a od 1963 r. członkiem Zarządu Głównego PTChem.
Zmarł w Gliwicach, pochowany na Cmentarzu Centralnym (sektor A3-5-12).
Odznaczenia i nagrody
Złoty Krzyż Zasługi (1950) „za zasługi w pracy zawodowej”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 11 stycznia 1955 r. nr 0/88 - na wniosek Ministra Przemysłu Chemicznego. Odznaka 25-lecia Politechniki Śląskiej (1970) Złota Odznaka XV-lecia Politechniki Śląskiej (1960) Nagroda Państwowa II stopnia zespołowa w sekcji Przemysłu Ciężkiego (1955) Nagroda Ministra Szkolnictwa Wyższego Indywidualna II stopnia (1963)
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Politechniki Lwowskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Zakopanem Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Śląskiej Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Centralnym w Gliwicach Kategoria:Urodzeni w 1905 Kategoria:Zmarli w 1969