Fabryka fajansu w Lubartowie – wytwórnia ceramiki działająca w latach 1839 - 1850 w Lubartowie, produkująca wyroby z fajansu, kamionki i terralitu, założona w roku 1839 przez Henryka oraz Pawła Łubieńskich.
Fabrykę założył w roku 1839Konik 2026, s. 74, 75Lubartów (wytwórnia fajansu; 1839-1850). Strona internetowa Muzeum Narodowego we Wrocławiu lub 1840Wolska-Pabian 2022, s. 47 w swoich dobrach w Lubartowie Henryk Łubieński, a współudziałowcem był jego bratanek Paweł ŁubieńskiKonik 2026, s. 74, 75. Od 1845 była własnością Banku Polskiego, który przejął ją z powodu obciążeń finansowych H. Łubieńskiego wobec tej instytucji, jednak zarządzał fabryką Paweł Łubieński, aż do 1950, gdy bank wypowiedział umowę i ostatecznie przejął budynki. Do 1852 wyprzedawano jeszcze zapasy ceramiki z manufakturyKonik 2026, s. 78 lub 1840Wolska-Pabian 2022, s. 47. Pierwszymi kierownikami produkcji byli specjaliści sprowadzeni z NiemiecWolska-Pabian 2022, s. 50.
Chociaż wytwórnia działała pod nazwą "Fabryka wyrobów fajansowych, terrolitowych, porcelanowych i glinianych", to porcelany w niej nie produkowanoWolska-Pabian 2022, s. 47. Asortyment fajansiarni był dość zróżnicowany, obejmował proste, nieszkliwione naczynia użytkowe z kamionki lub fajansowe szkliwione, w obu przypadkach o ograniczonym zdobnictwie, ale także naczynia i inne wyroby (np. świeczniki, wolnostojące figurki, przyciski do papieru) bardziej finezyjnie zdobione, co przejawiało się bogatszym malunkiem naszkliwnym, dekoracją reliefową i elementami ażurowymiWolska-Pabian 2022, s. 48, 49Konik 2026, s. 76, 77. Ponieważ w pobliżu Lubartowa nie było złóż glin nadających się do wyrobu kamionki lub fajansu, to surowiec ten musiano sprowadzać z dużej odległości, co generowało pokaźne koszty. Dlatego fabryka wytwarzała też naczynia terralitowe, czyli podobne do kamionkowych, ale uzyskane z masy gorszej jakości, bo o obniżonej zawartości glinki kamionkowej, uzupełnianej miejscową zwykłą gliną garncarską. Dawało to produkty gorszej jakości, które następnie trzeba było pokrywać kolorową farbą lakierową, która jednak po latach blakła lub zanikałaKonik 2026, s. 76, 77Wolska-Pabian 2022, s. 48, 49. Wzornictwo i stylistyka ceramiki lubartowskiej było klasycystyczne, część wyrobów nawiązywała do sztuki antycznej (amfory, kratery, tematyka malunków)Wolska-Pabian 2022, s. 50. Na tle innych ówczesnych polskich zakładów ceramicznych wyroby manufaktury lubartowskiej wyróżniały się plastycznością form, a także stosowaniem kolorowych lakierów zamiast barwienia masy ceramicznej. Dość rzadko wykonywano malowania na ceramiceLubartów (wytwórnia fajansu; 1839-1850). Strona internetowa Muzeum Narodowego we Wrocławiu .
Wszystkie znane wyroby lubartowskie są sygnowane nazwą miasta, zmieniał się jedynie rodzaj pisma i alfabet (polski lub cyrylica). Sporadycznie dodawano też kartusz zawierający postać stojącego, ukoronowanego lampartaKonik 2026, s. 77, 78Wolska-Pabian 2022, s. 50.
Wyroby lubartowskiej fabryki znajdują się w kolekcjach Muzeów Narodowych w Warszawie, Krakowie, Lublinie, Wrocławiu oraz Muzeum Ziemi LubartowskiejKonik 2026, s. 75, 78.
Przypisy
Bibliografia Konik J., 2026: Fajans z Lubartowa - opowieść z rozbitego talerza. Mówią Wieki, 4 (2026) (795), s. 74-78. Wolska-Pabian K., 2022: Zarys historii fabryki fajansu w Lubartowie na podstawie terralitów lubartowskich zachowanych w zbiorach muzealnych. Szkło i Ceramika, 73(3), 47–51.
Kategoria:Historia Lubartowa Kategoria:Fabryki w Polsce Kategoria:Polskie wytwórnie fajansu