Kościół ewangelicki w Karczemkach (niem. Evangelische Kirche Friedenau) – wyburzony kościół ewangelicki w Karczemkach w powiecie wejherowskim, związany z dawną ewangelicką gminą kościelną Friedenau. W okresie II Rzeczypospolitej należał do superintendentury wejherowskiej Ewangelickiego Kościoła Unijnego w Polsce.
Historia Karczemki występowały w źródłach niemieckich pod nazwą Friedenau. Według lokalnego opracowania opublikowanego w czasopiśmie „Lesôk. Szemaudzczi miesęcznik gminny” kościół ewangelicki w Karczemkach miał zostać wzniesiony około 1800. Obok świątyni usytuowano cmentarz parafialny. Fundatorem kościoła oraz ofiarodawcą gruntu był Ernst von Byllcke, właściciel majątku ziemskiego w Dobrzewinie. Na potrzeby kościoła przekazał on działkę o powierzchni 0,44 ha położoną w Dobrzewinie-Karczemkach.
Budowa świątyni była związana z obecnością ludności ewangelickiej w tej części Kaszub oraz znaczną odległością od innych kościołów ewangelickich, m.in. w Oliwie, Małym Kacku, Przyjaźni i Wejherowie.
Ewangelicka gmina kościelna Friedenau została utworzona w 1873 z miejscowości, które wcześniej należały do parafii ewangelickiej w Małym Kacku (niem. Klein Katz). Według zestawienia źródeł metrykalnych dla dawnej prowincji Prusy Zachodnie księgi kościelne tej gminy, istniejące od 1873, zostały prawdopodobnie zniszczone w czasie II wojny światowej.
W 1884 parafia Friedenau w diecezji Neustadt została wymieniona w urzędowych wiadomościach Ewangelickiego Konsystorza Prowincji Prus Wschodnich i Zachodnich jako wakująca placówka duszpasterska. Liczyła wówczas około 577 wiernych, posiadała dwie szkoły i dwóch nauczycieli. W ogłoszeniu podano także, że parafia nie dysponowała mieszkaniem służbowym dla duchownego, a wybór pastora należał do gminy kościelnej spośród kandydatów przedstawianych przez konsystorz.
Według „Lesôka” opieką parafii objęty był znaczny obszar, obejmujący wsie: Dobrzewino, Bojano, Koleczkowo, Kielno, Tuchom, Wiczlino, Banino, Miszewo, Czeczewo, Rębiechowo i Kłosowo. W okresie międzywojennym posługę w Karczemkach pełnił pastor Zenon Kuske, dojeżdżający na niedzielne nabożeństwa z Kacka. Kościelnym i opiekunem cmentarza był początkowo Herman Veiss, a następnie jego syn, również Herman.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości miejscowa parafia znalazła się w granicach państwa polskiego i weszła w skład Ewangelickiego Kościoła Unijnego w Polsce. W 1937 parafia w Karczemkach, należąca do superintendentury wejherowskiej tego Kościoła, liczyła 339 wiernychStefan Grelewski, Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej, Lublin 1937, s. 332..
W czasie II wojny światowej kościół miał doznać jedynie niewielkich uszkodzeń. Według lokalnego opracowania uszkodzona była prawa część muru oraz brakowało niewielkiej liczby dachówek. W 1946, na polecenie władz gminnych, rozpoczęto rozbiórkę kościoła. Rozebrano również dzwonnicę. Materiał budowlany wykorzystano m.in. do odbudowy szkoły w Koleczkowie oraz budowy chlewni w Chwaszczynie, część cegły zaś została użyta przy prywatnych budowach.
Architektura i wyposażenie Kościół został wzniesiony na fundamentach kamiennych, w konstrukcji szkieletowej określonej w lokalnym opisie jako „mur pruski”. Drewniane wiązania ścian wypełnione były czerwoną cegłą. Budynek miał drewnianą więźbę dachową i dach dwuspadowy kryty dachówką karpiówką.
Wnętrze kościoła było tynkowane. Według lokalnego opracowania ściany pokrywały freski przedstawiające sceny z życia Marcina Lutra, a w oknach znajdowały się witraże. W okresie jesienno-zimowym świątynia była ogrzewana.
Kościół wraz z cmentarzem był otoczony ażurowym murem z białej cegły. Wjazd na teren kościelno-cmentarny zamykała ręcznie kuta żelazna brama. Obok kościoła znajdowała się dzwonnica wzniesiona w konstrukcji szkieletowej, z dachem dwuspadowym. Umieszczone były w niej dwa dzwony.
Plebania W skład dóbr parafialnych wchodziła również plebania, w której początkowo mieszkał pastor. W późniejszym okresie zamieszkiwali ją diakon Alfred Steüch oraz administrator parafii Nojmann. Do wybuchu II wojny światowej w plebanii mieszkał diakon Alfred Streüch, który uczył dzieci religii i przygotowywał je do konfirmacji.
W okresie okupacji parafię obsługiwał pastor dojeżdżający z Kacka, a w budynku plebanii mieszkała rodzina gdańskiego pastora – Anna Ahne z dziećmi. Według lokalnego opracowania Anna Ahne uczyła dzieci języka niemieckiego i niekiedy grała na organach podczas nabożeństw.
Lokalne opracowanie wspomina także o przypuszczeniu, że między plebanią a kościołem istniało podziemne przejście, którego wyjście od strony kościoła miało znajdować się za ołtarzem głównym.
Cmentarz ewangelicki Obok kościoła znajdował się cmentarz ewangelicki. Według lokalnego opracowania po II wojnie światowej cmentarz został zdewastowany: skradziono marmurowe płyty nagrobne oraz kute żelazne ogrodzenia, a na jego terenie urządzono nielegalne wysypisko śmieci.
W latach 90. XX w. sprawą uporządkowania dawnego cmentarza zajmowały się Rada Sołecka Karczemek oraz dyrekcja miejscowej szkoły podstawowej. W tym samym opracowaniu wskazywano na potrzebę zachowania dawnego cmentarza jako miejsca pochówku dawnych mieszkańców Karczemek.
Zobacz też Superintendentura Wejherowo Ewangelickiego Kościoła Unijnego Ewangelicki Kościół Unijny w Polsce Karczemki (województwo pomorskie) Mały Kack
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Dawne kościoły protestanckie w województwie pomorskim Kategoria:Świątynie Ewangelickiego Kościoła Unijnego w Polsce Kategoria:Obiekty sakralne w gminie Szemud Kategoria:Zniszczone kościoły w województwie pomorskim Kategoria:Karczemki (województwo pomorskie)