Wieżowiec (ang. High-Rise) – brytyjska powieść fantastyczno-naukowa napisana przez J.G. Ballarda i wydana w 1975 przez Jonathan Cape. Polska wersja ukazała się w 2000 nakładem wydawnictwa Rachocki i S-ka w tłumaczeniu Lecha Jęczmyka. Fabuła opisuje stopniowy rozpad życia społecznego w luksusowym wieżowcu, którego zamożni mieszkańcy pogrążają się w coraz większym chaosie i przemocy. Podobnie jak wcześniejsze powieści Ballarda, (1973) i (1974), Wieżowiec bada, w jaki sposób współczesne środowisko społeczne i technologiczne może wpływać na ludzką psychikę w prowokacyjny i wcześniej nieeksplorowany sposób. W 2015 powieść została zekranizowana przez reżysera .

Fabuła Do wysokiego na czterdzieści pięter wieżowca, znajdującego się na przedmieściach Londynu, wprowadzają się ostatni lokatorzy. Miejsce jest luksusowe. Można w nim znaleźć m.in. sauny, baseny i sklepy. Mieszkają w nim przedstawiciele różnych zawodów i klas społecznych, w tym reporterzy, nauczyciele i lekarze. Im wyższe piętro jest zajmowane przez mieszkańców, tym mają oni lepszy, bardziej szanowany zawód. Im wyżej się więc mieszka, tym lepsze życie się prowadzi. W budynku zaczynają pojawiać się niewielkie usterki, a z czasem skala problemów zaczyna rosnąć.

Wpływ na kulturę Wieżowiec należał do ulubionych książek wokalisty zespołu Joy Division, Iana Curtisa. Powieść była również wymieniana jako jedna z inspiracji dla serialu Doktor Who, a konkretnie historii z 1987. Brytyjski zespół Hawkwind wykorzystał książkę jako inspirację utworu High Rise, zamieszczonego na albumie z 1979.

Niektórzy krytycy zwracali uwagę na podobieństwa tematyczne między powieścią a wczesnym filmem kanadyjskiego reżysera Davida Cronenberga Dreszcze z 1975. Oprócz faktu, że oba dzieła ukazały się w tym samym roku, zarówno książka, jak i film przedstawiają historię mieszkańców ogromnego, odizolowanego i zaawansowanego technologicznie budynku mieszkalnego, którzy stopniowo pogrążają się w anarchicznym chaosie, przemocy i seksualnej rozwiązłości. Choć Dreszcze uznawane są za film mniej dopracowany formalnie i narracyjnie niż późniejsze, bardziej dojrzałe dzieła Cronenberga, sugerowano, że stanowią one wierniejszą – choć całkowicie przypadkową – ekranizację Wieżowca niż filmowa adaptacja z 2015. Cronenberg podjął się później trudnego zadania przeniesienia na ekran innej powieści Ballarda, (1973), uznawanej wcześniej za niemożliwą do zekranizowania. Książka opowiada o subkulturze osób fetyszyzujących wypadki samochodowe. W filmowej adaptacji z 1996 wystąpili James Spader, Holly Hunter oraz Elias Koteas.

Podczas wykładu poświęconego twórczości J.G. Ballarda, prowadzonego wspólnie z Johnem Grayem, Will Self przytoczył interpretację Wieżowca autorstwa reżysera takich filmów jak , Bruce’a Robinsona. Według niego nieświadomość, symbolizowana przez parking budynku, przenika ego w procesie podboju superego, reprezentowanego przez najwyższe kondygnacje wieżowca. Self stwierdził jednak, że Ballard najprawdopodobniej nie zaakceptowałby takiej interpretacji. Sam opowiadał się za odczytaniem, zgodnie z którym idee freudowskie pojawiają się w powieści, lecz nie tworzą spójnego systemu znaczeń. Jego zdaniem są one raczej zawłaszczane przez poszczególnych bohaterów i mitomanów, nie odzwierciedlając przy tym żadnej obiektywnej rzeczywistości zewnętrznej.

Kanadyjski zespół post-rockowy Godspeed You! Black Emperor umieścił Wieżowiec na liście polecanych lektur przygotowanej z okazji swojego występu oraz współkuratorowania festiwalu w 2010.

Wydania książki Okładka pierwszego wydania powieści przedstawia wieżowiec w berlińskiej dzielnicy Hansaviertel, zaprojektowany przez niemieckiego architekta Hansa Schwipperta.

Tłumaczenia Powieść została przetłumaczona na co najmniej pięć języków innych niż język polski, w tym dwukrotnie na język niemiecki, włoski oraz holenderski. Rok tłumaczeniaJęzykTytułTłumacz1976FrancuskiI. G. H.Robert Louit1977HolenderskiDe torenflatAnnemarie Kindt1981WłoskiHigh-RiseBeata Della Frattina1982NiemieckiDer BlockWalter Brumm1992NiemieckiHochhausMichael Koseler2009WłoskiIl condominioPaolo Lagorio2016BułgarskiНебостъргачДеян Кючуков2017HolenderskiHigh-RiseIrving Pardoen

Odbiór

Odbiór w Polsce Jacek Jaciubek, w tekście dla portalu Esensja, przytacza Lech Jęczmyk, według którego kluczem do zrozumienia twórczości Ballarda jest surrealizm. W innym przypadku powieść Wieżowiec może rozczarować jako absurdalna i niezrozumiała. Jaciubek uważa, że powieść tę można czytać jako horror o osobach odizolowanych, zamkniętych na własne życzenie w jednym budynku, które stopniowo ogarnia szaleństwo. Ballard nie stawia jednak na wartką akcję, często powtarzając te same treści, skupiając się na odczuciach i przemyśleniach bohaterów w skrajnych sytuacjach. Wojciech Popek w recenzji dla portalu Polter krytykuje powieść za brak konsekwencji i logiki w prowadzonej przez Ballarda fabule. Uważa, że autor próbował przyciągnąć czytelników, tworząc historię eptatującą pijaństwem, rozwiązłością, rozpustą i kazirodztwem. Według niego po lekturze pozostał niesmak i wrażenie, że autor ma czytelnika w głębokim poważaniu.

Filmowa adaptacja Przez ponad 30 lat brytyjski producent Jeremy Thomas zabiegał o realizację filmowej adaptacji powieści. Projekt był bliski realizacji pod koniec lat 70., kiedy reżyserią miał zająć się Nicolas Roeg na podstawie scenariusza . Późniejsze próby realizacji filmu, w tym z udziałem kanadyjskiego filmowca Vincenzo Nataliego jako scenarzysty i reżysera, również nie doszły do skutku, zanim ostatecznie adaptację zrealizowano w 2014.

Z Jeremy Thomasem jako producentem, w roli reżysera oraz Amy Jump jako scenarzystką, a także z Tomem Hiddlestonem w roli głównej, film miał swoją światową premierę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Toronto 13 września 2015, a szeroka dystrybucja rozpoczęła się na początku 2016.

Przypisy

Kategoria:Amerykańskie powieści fantastycznonaukowe Kategoria:Powieści fantastycznonaukowe z 1975 roku Kategoria:Powieści J.G. Ballarda Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w Londynie