Brama Końska (, Sha’ar HaSusim) – jedna ze starożytnych, biblijnych bram miejskich w murach obronnych dawnej Jerozolimy, funkcjonująca w okresie Pierwszej i Drugiej Świątyni. Zlokalizowana była we wschodniej części dawnych murów obronnych (w pobliżu południowo-wschodniego narożnika obszaru sakralnego), w bezpośrednim sąsiedztwie kompleksu pałacu królewskiego i Wzgórza Świątynnego. Została zniszczona prawdopodobnie wraz z resztą murów podczas oblężenia Jerozolimy przez Rzymian w 70 roku n.e. Obecnie obiekt ten nie istnieje w fizycznej strukturze zachowanych XVI-wiecznych murów Starego Miasta.

Historia i przekazy biblijne Brama Końska jest kilkakrotnie wzmiankowana w tekstach Starego Testamentu jako kluczowy punkt na topograficznej mapie dawnej Jerozolimy:

Okres monarchii: Zgodnie z historyczną relacją w 2 Księdze Kronik (2 Krn 23, 15) oraz w 2 Księdze Królewskiej (2 Krl 11, 16), to właśnie przy wejściu z Bramy Końskiej do pałacu królewskiego została pochwycona i stracona uzurpatorska królowa Judy, Atalia (IX w. p.n.e.).

Zdarzenie to wskazuje ścisły związek topograficzny bramy z głównymi zabudowaniami pałacowymi. Jak wskazują nowożytni badacze i archeolodzy, brama ta stanowiła główne, bezpośrednie połączenie komunikacyjne między ufortyfikowanym terenem Świątyni a pałacem królewskim. Oryginalna konstrukcja bramy z tego okresu uległa zniszczeniu w 586 r. p.n.e. podczas zdobycia Jerozolimy przez wojska babilońskie pod wodzą Nabuchodonozora II.

Odbudowa Jerozolimy: Po zakończeniu niewoli babilońskiej (V w. p.n.e.), brama ta (lub jej nowożytne wcielenie) została zrekonstruowana pod ścisłym nadzorem Nehemiasza. Według Księgi Nehemiasza (Ne 3, 28) uszkodzony odcinek muru powyżej tej bramy naprawiali kapłani, co po raz kolejny dowodzi jej bliskiego sąsiedztwa z obszarem Świątyni.

Proroctwa i granice miasta: Prorok Jeremiasz w eschatologicznej wizji przyszłego uświęcenia i ekspansji terytorialnej Jerozolimy, spisanej w Księdze Jeremiasza (Jr 31, 38-40), podaje róg Bramy Końskiej jako jeden z siedmiu kluczowych punktów granicznych odnowionego miasta. Uświęcona linia graniczna w proroctwie biegnie od Wieży Chananeela, poprzez Bramę Narożną, nieznane dziś wzgórze Gareb i miejsce Goah, następnie przez południową dolinę trupów (Dolinę Hinnom), a stamtąd wzdłuż pól do potoku Cedron, zamykając obszar terytorialny na wschodzie precyzyjnie na rogu Bramy Końskiej.

Lokalizacja, funkcja i wykopaliska archeologiczne Zgodnie z pionierskimi analizami topograficznymi L.B. Patona oraz najnowszymi badaniami topograficznymi prof. N. Na'amana, brama znajdowała się we wschodniej części miasta (zajmując pozycję południowo-wschodnią w relacji do samej Świątyni), otwierając się bezpośrednio na Dolinę Cedronu. Przylegała do wzniesienia Ofel i wchodziła w skład silnie ufortyfikowanego kompleksu pałacowego.

Zgodnie ze swoją nazwą, służyła najprawdopodobniej jako główne, utwardzone przejście dla koni i rydwanów używanych w królewskich procesjach oraz wojsku. W czasach monarchii (m.in. za panowania króla Salomona) w pobliżu mieściły się stajnie królewskie i infrastruktura powiązana z obronnością wschodniej flanki pałacu.

Dokładna identyfikacja archeologiczna bramy pozostaje przedmiotem intensywnych badań na łonie archeologii biblijnej. Olbrzymiego przełomu dokonała izraelska archeolog, dr Eilat Mazar. W trakcie prac wykopaliskowych na obszarze Ofelu (pomiędzy dawnym Miastem Dawida a Wzgórzem Świątynnym) odkryła ona pozostałości potężnej, czterokomorowej bramy i wieży obronnej z epoki żelaza II (okres Pierwszej Świątyni). Mazar zidentyfikowała tę strukturę właśnie jako biblijną Bramę Końską. Warto jednak zauważyć, że w pierwszych raportach z wykopalisk obiekt ten był przez nią mylnie określany jako "Brama Wodna". Z czasem jednak Mazar skorygowała tę identyfikację, opierając się na starotestamentowym umiejscowieniu Bramy Końskiej przez Nehemiasza. Ustalono bowiem, że rzeczywista Brama Wodna znajdowała się znacznie dalej na południe, w pobliżu źródła Gichon (zgodnie z wcześniejszymi hipotezami jej dziadka, Benjamina Mazara).

Część historyków i archeologów sugeruje ponadto, że wielokomorowe konstrukcje obronne odkryte na wzniesieniu Ofel, jak również rozległe struktury podziemne usytuowane w południowo-wschodnim narożniku Wzgórza Świątynnego (funkcjonujące w powszechnej nomenklaturze pod ahistorycznym terminem „stajnie Salomona”, ukutym w okresie krucjat), mogły stanowić integralną część infrastruktury militarnej i logistycznej powiązanej z dawną Bramą Końską.

Zobacz też Brama Złota w Jerozolimie Archeologia biblijna Stare Miasto (Jerozolima)

Przypisy

Bibliografia Burrows Millar, Nehemiah 3: 1-32 as a Source for the Topography of Ancient Jerusalem, „The Annual of the American Schools of Oriental Research”, 14, 1933, s. 115-140. Edelman Diana, The location and function of the towers of Hananʾel and the hundred in Persian-era Jerusalem, „Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins”, 127 (1), 2011, s. 24-34. Finkelstein Israel, Jerusalem in the Persian (and Early Hellenistic) Period and the wall of Nehemiah, „Journal for the Study of the Old Testament”, 32 (4), 2008, s. 501-520. Hubbard R.P.S., The topography of ancient Jerusalem, „Palestine Exploration Quarterly”, 98 (2), 1966, s. 130-154. Mazar Eilat, The Ophel Excavations to the South of the Temple Mount 2009–2013: Final Reports Volume I, Shoham Academic Research and Publication, Jerozolima 2011. Na'aman Nadav, Five Notes on Jerusalem in the First and Second Temple Periods, „Tel Aviv”, 39 (1), 2012, s. 93-103. Na'aman Nadav, Manasseh's Wall and Construction Operations on the Western Slope of the Southeastern Hill of Jerusalem, „Tel Aviv”, 2025. Paton Lewis B., Jerusalem in Bible Times: VIII. Solomon's Wall, „The Biblical World”, 30 (1), 1907, s. 22-31. Stager Lawrence E., The Archaeology of the East Slope of Jerusalem and the Terraces of the Kidron, „Journal of Near Eastern Studies”, 41 (2), 1982, s. 111-121. Swanson Dennis M., Expansion of Jerusalem in Jer 31:38-40: Never, Already or Not Yet?, „The Master's Seminary Journal”, 17 (1), 2006, s. 17-34.

Kategoria:Bramy w Jerozolimie Kategoria:Archeologia biblijna