mały|Aco Szopow w latach 1943–1945|alt=Czarno-biała fotografia Aco Szopowa z lat 1943–1945 mały|Pomnik Aco Szopowa w Skopje (2013) Aco Szopow (, w transliteracji międzynarodowej Aco Šopov; ur. 20 grudnia 1923 w Sztipie, zm. 20 kwietnia 1982 w Skopje) – macedoński poeta, tłumacz, redaktor i dyplomata. Uznawany jest za jednego z twórców współczesnej poezji macedońskiej oraz jedną z ważnych postaci literatury jugosłowiańskiej XX wieku.
Był autorem tomu Pesni (mac. Песни) z 1944, określanego jako pierwsza książka legalnie opublikowana w języku macedońskim po II wojnie światowej. W 1967 został jednym z członków założycieli Macedońskiej Akademii Nauk i Sztuk, a w 1968 członkiem korespondentem Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk. W latach 1971–1975 pełnił funkcję ambasadora Jugosławii w Senegalu.
Życiorys Urodził się w Sztipie, wówczas znajdującym się w granicach Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Dorastał w rodzinie Dźordźiego Zafirowa-Szopowa i Kostadinki Ruszewej. Jego matka, nauczycielka i autorka liryków miłosnych, miała istotny wpływ na jego wczesne zainteresowanie poezją. Pierwsze utwory pisał już jako uczeń szkoły średniej.
W 1943 zaangażował się w partyzancki ruch oporu przeciw okupacji faszystowskiej. W czasie wojny nadal pisał poezję, łącząc doświadczenie osobiste z tematyką wojenną i zbiorową. Pod koniec 1944 ukazał się jego debiutancki tom Pesni, uznawany za jedną z książek otwierających powojenny rozwój literatury macedońskiej w skodyfikowanym języku literackim.
Po II wojnie światowej działał w życiu literackim, wydawniczym i kulturalnym Socjalistycznej Republiki Macedonii. Pracował jako redaktor i był związany m.in. z wydawnictwem „”, w którym pełnił funkcję redaktora naczelnego. Działał również w organizacjach pisarskich i translatorskich. Był jedną z osób zaangażowanych w powstanie Strużańskich Wieczorów Poezji, międzynarodowego festiwalu poetyckiego organizowanego w Strudze.
W 1967 został jednym z członków założycieli Macedońskiej Akademii Nauk i Sztuk. Rok później wybrano go na członka korespondenta Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk, a w 1976 został jej członkiem zagranicznym. W 1970 otrzymał , należącą do najwyższych wyróżnień w dziedzinie nauki i sztuki w dawnej Jugosławii.
W 1971 został mianowany ambasadorem Jugosławii w Senegalu. Pobyt w Afryce znalazł odbicie w jego późniejszej twórczości, zwłaszcza w tomie Pesna na crnata żena (Песна на црната жена), za który otrzymał Nagrodę Braci Miładinowów na Strużańskich Wieczorach Poezji. Po powrocie w 1975 do Macedonii był związany z instytucjami odpowiedzialnymi za kontakty kulturalne z zagranicą.
Zmarł 20 kwietnia 1982 w Skopje w wyniku choroby. W latach 1945–1950 był żonaty z Błagorodną, z którą miał syna (1948–2000). Z drugiego małżeństwa, ze Swetłaną, miał córkę Jasminę (ur. 1960).
Twórczość Wczesna twórczość Szopowa wyrastała z doświadczeń wojennych, partyzanckich i społecznych, lecz od początku silnie zaznaczał się w niej ton osobisty. W jego poezji wydarzenia historyczne i patriotyczne były zwykle przedstawiane przez pryzmat indywidualnego doświadczenia, pamięci, cierpienia i utraty.
W latach 50. Szopow zaczął odchodzić od dominujących po wojnie wzorców literatury zaangażowanej i socrealistycznej. Tomy Stihowi za makata i radosta (Стихови за маката и радоста) oraz Slej se so tiszinata (Слеј се со тишината) uznawane są za ważny etap przemiany jego poetyki i szerzej – rozwoju nowoczesnej poezji macedońskiej. W późniejszych książkach, zwłaszcza w takich jak (Небиднина) i Gledacz wo pepełta (Гледач во пепелта), jego poezja stała się bardziej symboliczna, egzystencjalna i medytacyjna.
Do najważniejszych motywów jego twórczości należą milczenie, nieistnienie, ciało, choroba, śmierć, ziemia rodzinna, ogień, światło, popiół oraz napięcie między doświadczeniem jednostki a losem zbiorowym. W opracowaniach poświęconych jego poezji podkreśla się, że jego twórczość jest zakorzeniona w Macedonii, ale zarazem dąży do wymiaru uniwersalnego.
W polskim artykule poświęconym przekładom jego poezji wskazano na wizjonerski charakter obrazowania Szopowa, obecność symboli związanych z macedońską ziemią oraz archetypów służących wyrażaniu doświadczeń jednostkowych i zbiorowych.
Znaczenie literackie Szopow należy do pokolenia twórców, które po II wojnie światowej współtworzyło nowoczesną literaturę macedońską w języku literackim. Jego debiutancki tom Pesni miał znaczenie nie tylko literackie, lecz także kulturowe, ponieważ ukazał się w okresie kształtowania macedońskiego życia instytucjonalnego i wydawniczego.
W rozwoju poezji macedońskiej ważne było jego przejście od liryki wojennej i społecznej do poezji o charakterze bardziej nowoczesnym, skupionej na języku, symbolu, egzystencji i doświadczeniu wewnętrznym. Tomy Nebidnina i Gledacz wo pepełta bywają wskazywane jako utwory istotne dla modernizacji macedońskiego języka poetyckiego.
Szopow był również ważną postacią życia literackiego jako redaktor, tłumacz, działacz organizacji pisarskich oraz współtwórca międzynarodowych kontaktów poetyckich Macedonii. Jego aktywność łączyła twórczość poetycką z działalnością instytucjonalną, translatorską i dyplomatyczną.
Wybrane dzieła Pesni (Песни, 1944) Pruga na mładosta (Пруга на младоста, 1946) Na Gramos (На Грамос, 1950) So naszi race (Со наши раце, 1950) Stihowi za makata i radosta (Стихови за маката и радоста, 1952) Slej se so tiszinata (Слеј се со тишината, 1955) Wetrot nosi ubawo wreme (Ветрот носи убаво време, 1957) Nebidnina (Небиднина, 1963) Radźańe na zborot (Раѓање на зборот, 1966) Jus-uniwerzum (Јус-универзум, 1968) Gledacz wo pepełta (Гледач во пепелта, 1970) Pesna na crnata żena (Песна на црната жена, 1976) Drwo na ridot (Дрво на ридот, 1980)
Przekłady i recepcja Poezja Szopowa była tłumaczona na liczne języki, m.in. angielski, francuski, niemiecki, hiszpański, polski, rumuński, łotewski, arabski, rosyjski, słoweński, węgierski i serbsko-chorwacki. Według bibliografii przekładów był pierwszym macedońskim pisarzem przełożonym na język słoweński, a następnie jednym z pierwszych publikowanych w języku węgierskim i rosyjskim.
W 2023, z okazji setnej rocznicy urodzin poety, ukazał się polsko-macedoński wybór jego wierszy Z najstarszego i najczystszego światła słonecznego / Od najstara i najczista sonczewina, wydany przez Universitas w przekładzie i ze wstępem Macieja Kawki, polskiego językoznawcy, slawisty i tłumacza literatury macedońskiej. W 2024 w czasopiśmie „Politeja” opublikowano artykuł poświęcony polskim tłumaczeniom poezji Szopowa, omawiający m.in. problemy przekładu symboliki, obrazowania oraz kulturowego osadzenia jego poezji.
W języku angielskim obszerny wybór jego poezji ukazał się w 2023 pod tytułem The Long Coming of the Fire: Selected Poems, w przekładzie Rawleya Grau i .
Upamiętnienie W 2023 obchodzono stulecie urodzin Aco Szopowa. W siedzibie UNESCO w Paryżu zorganizowano wydarzenie poświęcone poecie, obejmujące międzynarodowe sympozjum, wielojęzyczny performans poetycki oraz wystawę dotyczącą jego drogi twórczej. W tym samym roku w INALCO odbyło się międzynarodowe sympozjum poświęcone setnej rocznicy jego urodzin.
Pamięć o poecie utrwalana jest również przez wielojęzyczny projekt internetowy Aco Šopov's Lyrical House, prowadzony przez fundację poświęconą jego twórczości. Strona zawiera materiały biograficzne, bibliografie, wybór tekstów, przekładów oraz dokumentację wydarzeń związanych z poetą.
Przypisy
Bibliografia Kawka Maciej, Aco Szopow – poeta wizjoner, w: A. Szopow, Z najstarszego i najczystszego światła słonecznego. Wiersze, przeł. i wstęp Maciej Kawka, wybór Jasmina Szopowa, Kraków: Universitas, 2023, s. 5–16.
Aco Šopov (1923–1982): Festschrift presented as a memorial to Aco Šopov, a member of Macedonian Academy of Sciences and Arts, Skopje: Macedonian Academy of Sciences and Arts, 1994.
Linki zewnętrzne
Aco Šopov's Lyrical House – wielojęzyczna strona poświęcona życiu i twórczości poety Aco Šopov w bazie Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk
Kategoria:Ambasadorowie Jugosławii Kategoria:Ambasadorowie w Senegalu Kategoria:Członkowie Macedońskiej Akademii Nauk i Sztuk Kategoria:Członkowie Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk Kategoria:Jugosłowiańscy poeci Kategoria:Jugosłowiańscy tłumacze Kategoria:Ludzie urodzeni w Sztipie Kategoria:Północnomacedońscy poeci Kategoria:Północnomacedońscy tłumacze Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 1982