Zhang Jingsheng, właśc. Zhang Jiangliu (; ur. 20 lutego 1888 w Darongpu, zm. 18 czerwca 1970 w Raoping) – chiński filozof i seksuolog. Znany jest przede wszystkim jako autor (1926), pracy opartej na zebranych od publiczności opowieściach o doświadczeniach erotycznych, oraz projektów utopijnego „państwa estetycznego”. Po studiach we Francji, zwieńczonych w 1919 roku doktoratem na , został profesorem Uniwersytetu Pekińskiego. W swoich pismach kreślił wizję „Nowych Chin” – państwa rządzonego według zasad estetyki i uczuć, z ogólnonarodowym programem eugenicznym. Skandal wokół Historii seksualnej zniszczył jego reputację zawodową, a prasa brukowa nadała mu przezwisko „dr Seks”. Wkrótce potem porzucił uczelnię i przeniósł się do Szanghaju, gdzie zajął się działalnością wydawniczą. Od lat 30. żył we względnym zapomnieniu w rodzinnym , a w czasie rewolucji kulturalnej był prześladowany przez hunwejbinów. Pośmiertne oceny jego osoby i dorobku rozciągają się od lekceważących po bardzo przychylne.
Młodość i edukacja Zhang Jiangliu () urodził się 20 lutego 1888 roku we wsi Darongpu w gminie Fubin, w powiecie Raoping – wiejskim powiecie we wschodnim Guangdongu. Był trzecim dzieckiem zamożnej rodziny kupieckiej. Zanim osiedlili się na wiejskich terenach Guangdongu, jego ojciec Zhang Zhihe i dziadek Zhang Xiangruo byli kupcami z chińskiej diaspory, działającymi w Malajach, Indochinach Francuskich i . Gdy Zhang był mały, jego ojciec wziął sobie , co wywołało w rodzinie głębokie podziały i konflikty. W okresie dynastii Qing posiadanie konkubin było częstym sposobem demonstrowania zamożności.
Zhang najpierw uczęszczał do tradycyjnej prywatnej szkoły podstawowej w pobliskiej wsi, gdzie nauczyciel nadał mu imię Gongshi (), zaczerpnięte z dzieła starożytnego filozofa Li Si. W 1903 roku rozpoczął naukę w nowoczesnej, urządzonej na wzór zachodni Pierwszej Szkole Podstawowej w Raoping, a w 1904 roku przeniósł się do pobliskiego Shantou, by uczyć się w szkole średniej Tongwen.
W 1907 roku Zhang zdał egzaminy do wojskowej szkoły podstawowej w Whampoa (poprzedniczki ), prowincjonalnej szkoły wojskowej powstałej niedawno w ramach programu modernizacji armii dynastii Qing. Whampoa wymagała nauki języka obcego, a rocznik Zhanga losowo przydzielono do francuskiego. Zwolennikiem rewolucyjnej organizacji Tongmenghui stał się dzięki jej gazecie Min Bao (), która zajmowała stanowisko socjalistyczne i antypaństwowe, czerpiąc inspirację od rozmaitych filozofów europejskich. Wśród głównych źródeł ideowych pisma znajdował się Jean-Jacques Rousseau, filozof epoki francuskiego oświecenia, gorąco propagowany w felietonach przez Wang Jingweia, który cenił go za nacisk na umowę społeczną i prawa naturalne. Zastępca dyrektora Whampoa, członek Tongmenghui , skontaktował Zhanga ze swoimi rewolucyjnymi znajomymi.
Studia Zhang nie otrzymał rządowego stypendium na studia za granicą i coraz bardziej buntował się przeciw szkole. Obciął swój (fryzurę nakazaną przez rząd Qing) i namawiał kolegów, by zrobili to samo. Oburzony funkcjonowaniem stołówki, która jego zdaniem stawiała w gorszym położeniu osoby wolniej jedzące, zorganizował z kolegą protest. Po zawieszeniu obu na rok posłuchali rady Zhao i wyruszyli do Singapuru na spotkanie z przywódcą Tongmenghui Sun Jat-senem. Sun oraz rewolucjonista Hu Hanmin poradzili Zhangowi, by wrócił do Chin, podjął studia w uczelni wojskowej i przeniknął do dynastii Qing.
Zhang wrócił w 1910 roku, chcąc kontynuować naukę. Ojciec pozwolił mu na to dopiero po tym, jak Zhang przystał na małżeństwo aranżowane z niepiśmienną piętnastoletnią dziewczyną o imieniu Xu Chunjiang. W spisanych później wspomnieniach napisał, że było to jednym z głównych źródeł jego poparcia dla wolności zawierania małżeństw i edukacji seksualnej. Niechętny temu związkowi, po sześciu miesiącach uciekł z domu. Rozpoczął studia na francuskim jezuickim Uniwersytecie Aurora w Szanghaju, później przeniósł się do francuskiej szkoły nauczycielskiej w Pekinie, a następnie na Uniwersytet Pekiński.
W trakcie studiów Zhang poznał teorię darwinizmu społecznego (przenoszącej darwinowską walkę o byt na rywalizację narodów i społeczeństw), której miał się stać zagorzałym orędownikiem. Pod jej wpływem zmienił swoje imię na Jingsheng (). Mniej więcej w tym czasie po raz pierwszy zetknął się z seksuologią za sprawą książki („Rasowe piękno kobiety”), zawierającej setki nagich i erotycznych fotografii młodych dziewcząt i kobiet z różnych krajów wraz z antropologicznym komentarzem dowodzącym, że kobiety germańskie mają „idealne proporcje”. Zaznajomiony z teoriami rasizmu naukowego, Zhang nabrał przekonania, że naród chiński cierpi na patologiczną androgynię – to, co Stratz określał jako „zniewieściałych mężczyzn” i „zmężniałe kobiety” – i że zaradzić temu może jedynie eugenika.
Działalność rewolucyjna i studia zagraniczne Zhang działał w komórce Tongmenghui na linii Tiencin–Pekin, gdzie zbliżył się do Wang Jingweia i jego narzeczonej oraz innych czołowych rewolucjonistów, takich jak Wu Zhihui i . Po aresztowaniu Wanga w związku z nieudanym spiskiem na życie regenta księcia Zaifenga, Zhang zbierał pieniądze na planowaną ucieczkę Wanga z więzienia. Studia ukończył w 1911 roku, na krótko przed wybuchem rewolucji Xinhai, w której Tongmenghui obaliło dynastię Qing i ustanowiło Republikę Chińską. W następnym roku Sun Jat-sen mianował go urzędnikiem działającym pod kierownictwem Wanga w ramach konferencji pokojowej Północ–Południe, szanghajskich rokowań z czołowym generałem Yuan Shikaiem. W swoich wspomnieniach Zhang pisał, że żadna z osób uczestniczących w negocjacjach pokojowych „nie rozumiała, co to za stworzenie republikanizm”, i to właśnie uważał za przyczynę późniejszego reżimu Yuan Shikaia oraz pogrążenia się kraju w militaryzmie w kolejnych latach.
thumb|upright|Dyplom doktorski Zhanga z Uniwersytetu w Lyonie, 1919
Zhang odrzucił posadę w tworzącym się i zamiast tego wszedł do grona pierwszych dwudziestu pięciu studentów sponsorowanych przez Kuomintang (partię będącą następczynią Tongmenghui), którzy mieli wyjechać za granicę w celu kontynuowania nauki. Sinolog Charles Leary przypuszcza, że udział w programie Zhang zawdzięczał wstawiennictwu innego rewolucjonisty, Cai Yuanpeia.
Zhang zapisał się początkowo na Uniwersytet Paryski. Próbował studiować medycynę i stosunki międzynarodowe, ostatecznie jednak wyspecjalizował się w filozofii społecznej. W 1914 roku wydział humanistyczny uczelni przyznał mu dyplom z filozofii. Z powodu wybuchu I wojny światowej i zagrożenia, jakie armia niemiecka stwarzała dla Paryża, przeniósł się na południe Francji, by kontynuować studia filozoficzne na Uniwersytecie w Lyonie. Pogłębił tam studia nad pracami Rousseau oraz socjologa Émile’a Durkheima. Zafascynowany Rousseau, Zhang napisał rozprawę doktorską poświęconą pedagogice tego filozofa, której promotorem był pedagog Charles Chabot. Doktorat uzyskał w kwietniu 1919 roku. Spośród dwudziestu pięciu członków jego rocznika studentów zagranicznych stopień doktorski otrzymali tylko Zhang i .
W czasie pobytu we Francji Zhang przewodniczył grupie chińskich studentów. Uczestniczył też w założeniu Stowarzyszenia Oświatowego Chińsko-Francuskiego, które propagowało wśród chińskich uczonych studia za granicą, zwłaszcza w ramach ruchu pilnej pracy i oszczędnych studiów (programu, w którym chińscy studenci zarabiali na naukę pracą we francuskich fabrykach). W czasie wojny organizował ponadto pomoc dla .
Kariera akademicka W 1920 roku Zhang wrócił do Chin i na rekomendację polityka z Chaozhou został dyrektorem szkoły średniej Jinshan w Guangdongu. Wymienił wielu nauczycieli i wprowadził kilka reform, m.in. koedukację, lekcje wychowania fizycznego i nauczanie języka angielskiego, rezygnując zarazem z nauki pamięciowej, co wzbudziło niezadowolenie właścicieli szkoły. Spotkał się z guangdońskim militarystą (regionalnym gubernatorem wojskowym) Chen Jiongmingiem, by zabiegać o wprowadzenie w regionie kontroli urodzeń, ten jednak odmówił. Zhang twierdził, że Chen nazwał go „chorym psychicznie”, gdy usłyszał jego propozycję. Po roku zmuszono go do rezygnacji i opuścił Guangdong w obawie przed politycznymi prześladowaniami ze strony Chena. Cai Yuanpei, rektor Uniwersytetu Pekińskiego, zaproponował Zhangowi stanowisko profesora filozofii, które ten przyjął.
thumb|upright|Od lewej: Hu Shi, Margaret Sanger i Zhang
Na uniwersytecie Zhang znalazł się pod silnym wpływem filozofii politycznej i społecznej ruchu 4 maja (ruchu modernizacyjnego zapoczątkowanego protestami studentów w 1919 roku), podzielając przekonanie, że słabość Chin wobec mocarstw zagranicznych trzeba przezwyciężyć przez masowe działania polityczne i edukację. Był popularnym wykładowcą; prowadził zajęcia z estetyki, logiki, języka francuskiego, historii filozofii europejskiej oraz „badania obyczajów” (), łączącego antropologię, etnologię, socjologię i folklorystykę. Pisał artykuły do pism ruchu 4 maja, takich jak Jingbao fukan () i Chenbao fukan (). W 1923 roku ożenił się z Chu Songxue, doktorantką Uniwersytetu Pekińskiego, lecz po burzliwym małżeństwie rozwiódł się z nią kilka lat później.
Zhang zbliżył się do kilku innych wykładowców uczelni, w tym do dawnych towarzyszy z Tongmenghui – Wu Zhihuia i Zhang Ji – a także do bibliotekarza i działacza Li Dazhao. Wraz z pisarzem Hu Shim był tłumaczem działaczki na rzecz kontroli urodzeń Margaret Sanger podczas jej wizyty w Pekinie w 1922 roku. Wkrótce potem Zhang próbował zorganizować przyjazd Alberta Einsteina, który wolał jednak spędzić czas w Japonii.
Pierwsze książki + Wybrane dzieła Zhang Jingshenga Rok Tytuł Charakter 1919 rozprawa doktorska o pedagogice Rousseau obroniona na Uniwersytecie w Lyonie 1924 Mei de renshengguan () pierwsza książka (estetyka); pięć wydań w dwa lata 1925 Mei de shehui zuzhifa () wizja utopijnych „Nowych Chin” 1926 Historia seksualna () antologia relacji o życiu seksualnym; skandal zniszczył jego reputację akademicką 1988 Dzieła wybrane Zhang Jingshenga pośmiertny zbiór wydany przez władze Raoping (bez Historii seksualnej)
W 1924 roku Zhang opublikował swoją pierwszą książkę Mei de renshengguan (), opartą na wykładach. Książka spotkała się z bardzo dobrym przyjęciem i w ciągu dwóch lat doczekała się pięciu wydań. Zhang odniósł się w niej do akademickiego sporu o wartość nauki i intelektualnej westernizacji dla Chin. Część chińskich intelektualistów postrzegała niszczycielskie skutki I wojny światowej jako dowód bankructwa moralnego cywilizacji europejskiej, spowodowanego nadmiernym zaabsorbowaniem racjonalizmem i nauką kosztem spraw duchowych. Zhang opowiadał się za taką formą westernizacji, która łączy racjonalizm z przeorganizowaniem społeczeństwa wokół zasad estetycznych. W kolejnym roku wydał Mei de shehui zuzhifa (), rozwijając swą wizję „Nowych Chin” i „Nowego Ludu” w społeczeństwie zorientowanym na piękno. Książka zawierała wezwanie, by „uczuciowi ludzie zewsząd” „zjednoczyli się we front i obalili rząd oraz ludzi, którzy nie mają uczuć”.