mały|Traktus z tekstem wyjętym z Pieśni Habakuka w rzymskiej liturgii Wielkiego Piątku, zapisany w czternastowiecznym rękopiśmiennym mszale Gotha (zbiory Cleveland Museum of Art) Pieśń Habakuka, kantyk Habakuka (łac. Canticum Habacuc) – utwór poetycki podobny do psalmu, stanowiący trzeci rozdział starotestamentowej Księgi Habakuka, często używany w liturgii chrześcijańskiej. Czasami jest identyfikowany przez swój łaciński incipit Domine audivi (łac. „Panie, usłyszałem”).

Tekst Tekst hebrajski

Streszczenie Pieśń Habakuka zawiera opis teofanii, który można podzielić na dwie części: pochód JHWH z południa oraz walkę JHWH z siłami chaosu. W końcowej części prorok opisuje swoje przerażenie na ten widok, jednak konkluzją całej pieśni jest wyrażenie ufności w Bogu. Tekst ten można odczytywać jako modlitwę.

Interpretacja Interpretacja Pieśni Habakuka była przedmiotem sporów egzegetycznych, poczynając od stosunku samej pieśni (Ha 3) do pozostałych rozdziałów księgi (Ha 1–2). Wysuwano dawniej teorię, iż Pieśń pierwotnie nie należała do Księgi Habakuka, o czym miałby świadczyć komentarz qumrański do tej księgi, omawiający jedynie dwa pierwsze rozdziały.

Pod względem literackim Pieśń Habakuka i napisane prozą dwa pierwsze rozdziały tej księgi wykazują jednak wyraźne pokrewieństwo stylistyczne, przejawiające się w upodobaniu do powtórzeń i paronomazji. Tytułem przykładu można przytoczyć fragment z części poetyckiej: „Czy to na rzeki, Panie, zapłonął, Panie czy to na rzeki Twój gniew?” (3, 8) oraz fragment z rozdziału napisanego prozą: „Ponieważ złupiłeś liczne narody, złupią i ciebie pozostałe ludy” (2, 8). Wydaje się to świadczyć o istnieniu celowo zastosowanej w całej księdze jednolitej techniki literackiej. Ponadto wiele fragmentów Pieśni odpowiada w sposób antytetyczny elementom z pierwszej części księgi, na przykład skarga prorocka na to, że JHWH wydaje się sprzyjać bezbożnym (1, 2–4) znajduje swój odpowiednik w walce JHWH przeciwko bezbożnym (3, 3–15). Pieśń Habakuka jest więc integralną częścią księgi.

Z drugiej strony, intertekstualna analiza Pieśni pokazuje, iż w obecny tekst zostały włączone fragmenty dużo starsze, opisujące teofanię w archaicznych kategoriach pojęciowych. Istnieją też liczne podobieństwa do literatury mezopotamskiej i ugaryckiej.

Tekst łaciński Równolegle funkcjonuje kilka tekstów łacińskich pieśni Habakuka. W liturgii Wielkiego Piątku śpiewa się tekst w przekładzie starołacińskim. W tradycyjnym rzymskim oficjum używa się tekstu Wulgaty lub Psalterium Pianum. W liturgii zreformowanej po Soborze Watykańskim II używa się tekstu Nowej Wulgaty. + Porównanie początku Pieśni Habakuka według różnych przekładów łacińskich Przekład Tekst łaciński Tłumaczenie polskie Starołaciński (Vetus Latina) Domine, audivi auditum tuum, et timui: consideravi opera tua et expavi. In medio duorum animalium innotesceris: dum approprinquaverint anni, innotesceris: dum advenerit tempus, ostenderis. Panie, słyszałem zapowiedź Twoją i uląkłem się: ujrzałem w duchu dzieła Twoje i zadrżałem. Między dwoma zwierzętami ukażesz się, gdy przyjdą lata, dasz się poznać, gdy nadejdzie pora, objawisz się. Wulgata Domine, audivi auditionem tuam, et timui. Domine, opus tuum, in medio annorum vivifica illud:

In medio annorum notum facies: cum iratus fueris, misericordiae recordaberis. Panie, słyszałem słuch twój i ulękłem się. Panie, dzieło twoje w pośrzodku lat, ożyẃ je, w pośrzodku lat oznajmisz; gdy się rozgniewasz, wspomnisz na miłosierdzie. Psalterium Pianum Domine, audivi effatum tuum, vidi, Domine, opus tuum. In decursu annorum manifesta illud, in decursu annorum fac notum illud; in ira miserationis memento. Panie, słyszałem zapowiedź Twoją, ujrzałem, Panie, Twe dzieło. Z biegiem lat je objaw, z biegiem lat je ujawnij; a w gniewie pomnij na litość. Nowa Wulgata Domine, audivi auditionem tuam, et timui, Domine, opus tuum. In medio annorum vivifica illud, in medio annorum notum facies.

Cum iratus fueris, misericordiae recordaberis. Usłyszałem, Panie, Twoje orędzie, zobaczyłem, Panie, Twoje dzieło. Gdy czas nadejdzie, niech ono odżyje, pozwól nam je poznać, gdy zbliży się pora: w gniewnym zapale wspomnij na swą litość!

Różnice między tekstami hebrajskim, greckimi i łacińskimi mały|Początek tekstu Pieśni Habakuka (czwartej ody) w greckim psałterzu liturgicznym (wydanie weneckie z 1864) Tekst Pieśni Habakuka w Septuagincie zawiera sporą liczbę różnic w stosunku do tekstu masoreckiego. Zmiany te nierzadko ułatwiają chrześcijańską lekturę tekstu. Tak na przykład tekst hebrajski mówi o odnowieniu dzieła JHWH („niech ono odżyje”), gdy tymczasem teksty greckie przenoszą przyjście Pańskie do przyszłości („ukażesz się”). Z kolei w Wulgacie, idącej za greckim przekładem znanym jako Sexta, znajduje się sformułowanie „będę się weselił w Bogu, Jezusie moim” (in Deo Iesu meo; Ha 3, 13) na miejsce hebrajskiego i standardowego greckiego (LXX) „w Bogu zbawicielu moim”; hebrajską podstawę tłumaczenia tego sformułowania przyjęto również w Psalterium Pianum i Nowej Wulgacie.

Spośród tekstów łacińskich największe różnice zachodzą między przekładem starołacińskim a wszystkimi pozostałymi. Rozszerzony tekst drugiego wersetu, w tym lekcja „między dwoma zwierzętami” znajdują się również w Septuagincie. W dalszej części pieśni są większe różnice, spowodowane oparciem się tłumacza na innej wersji tekstu greckiego (nie Septuagincie), zwanej tekstem Barberini. Wersja ta pochodzi być może z drugiego wieku po Chrystusie i wydaje się związana ze szkołą Symmacha.

Użycie w liturgii Obrządek rzymski

Wielki Piątek mały|Początek wielkopiątkowego traktusa Domine audivi w rękopiśmiennym graduale z 1515 W tradycyjnej liturgii rzymskiej kantyk Habakuka zajmuje szczególne miejsce w liturgii Wielkiego Piątku, ponieważ śpiewa się go dwa razy: najpierw w całości podczas porannej Ciemnej Jutrzni, a następnie fragment podczas popołudniowej synaksy eucharystycznej.

Rano kantyk śpiewa się w całości jako czwarty psalm laudesów. Odpowiednia antyfona brzmi: Dum conturbata fuerit anima mea, Domine, misericordiae memor eris: tekst ten wyjęty jest z przekładu starołacińskiego i odnosi słowa pieśni do cierpień Chrystusa. W nowej liturgii rzymskiej drugim psalmem jutrzni jest skrócona wersja tego kantyku (3, 2–4.13a.15–19), a odpowiednia antyfona brzmi: Iesus Christus dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo.

W tradycyjnej liturgii rzymskiej podczas popołudniowej synaksy eucharystycznej po pierwszym czytaniu z księgi Ozeasza śpiewa się traktus (określany czasem jako responsorium), którego tekst wzięty jest z początku pieśni Habakuka. W nowej liturgii rzymskiej tego tekstu się nie używa.

Liturgia godzin w ciągu roku W tradycyjnym oficjum rzymskim kantyk Habakuka śpiewano w dni powszednie całego roku w całości jako piąty z ośmiu psalmów laudesów piątkowych. Po reformie Piusa X kantyku Habakuka używa się jako czwartego z pięciu psalmów laudesów piątkowych drugiego schematu (Adwent, Wielki Post, Suche Dni i wigilie).

W liturgii godzin zreformowanej po Soborze Watykańskim II skróconą wersję kantyku (3, 2–4.13a.15–19) odmawia się w piątki II tygodnia. W okresie zwykłym antyfona wzięta jest z tradycyjnej liturgii Wielkiego Piątku: Dum conturbata fuerit anima mea, Domine, misericordiae memor eris (w polskiej wersji Liturgii Godzin: Gdy się gniewasz, Panie, wspomnij na swe miłosierdzie).

Obrządek bizantyjski mały|Początek kantyku Habakuka w języku cerkiewnosłowiańskim (Psałterz, Praga 1517) W obrządku bizantyjskim kantyk Habakuka jest czwartą odą psałterza. Ody śpiewa się podczas jutrzni w części zwanej kanonem.

Sformułowania z Pieśni Habakuka są używane w apostichirach nieszporów dni poprzedzających Boże Narodzenie. Sformułowanie „Bóg od Temanu przybywa i Święty od góry Paran” (Ha 3, 3) jest tam rozumiane jako odnoszące się do Wcielenia.

Odniesienia kulturowe Imaginarium Bożego Narodzenia Rozpowszechnione wyobrażenie o obecności dwóch zwierząt, wołu i osła, w stajence betlejemskiej ma swój początek w odniesieniu starołacińskiej wersji tekstu Pieśni Habakuka (Między dwoma zwierzętami ukażesz się, Ha 2, 2 VL) do sceny Narodzenia Chrystusa.

Muzyka Tekst motetu hiszpańskiego kompozytora Cristóbala de Moralesa O magnum mysterium składa się z dwóch części. Pierwsza jest wzięta z liturgii rzymskiej Bożego Narodzenia (czwarte responsorium z matutinum). Druga część jest wzięta z kantyku Habakuka.

Motet do tekstu kantyku Domine audivi skomponował .

Przypisy

Kategoria:Księgi Starego Testamentu Kategoria:Liturgia chrześcijańska