Augustyn Weichsel (ur. 3 września 1830 w Pieniężnie, zm. 3 lutego 1909 w Gietrzwałdzie) – niemiecki duchowny katolicki, wieloletni proboszcz (1869–1909) parafii w Gietrzwałdzie, w tym w czasie objawień gietrzwałdzkich; obrońca polskiej mowy.
Życiorys lewo|mały|Tablica pamiątkowa przy kościele Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Pieniężnie Urodził się w Pieniężnie, w ubogiej niemieckiej rodzinie Ignacego i Anny z domu Bludau. Oboje rodzice również pochodzili z Pieniężna. Ojciec Ignacy był z zawodu tkaczem, lecz jego zakład nie był w stanie wyżywić całej licznej rodziny, gdyż Augustyn miał jeszcze kilkoro rodzeństwa. Ojciec zmarł w czasie epidemii cholery w Pieniężnie w 1866 roku. Matka po śmierci ojca zamieszkała u syna na plebanii w Gietrzwałdzie, tam zmarła w 1881 roku i została pochowana (grób jest zachowany przy kościele)Kazimierz Łatak Ksiądz Augustyn Weichsel proboszcz gietrzwałdzki czasu objawień w opinii parafian, Komunikaty Mazursko-Warmińskie, 2014, nr 1(283), s. 125–141. Augustyn uczył się najpierw w szkole powszechnej w Pieniężnie, a następnie, w latach 1844–1852, w gimnazjum w BraniewieWojciech Zawadzki, Duchowieństwo katolickie z terenu obecnej diecezji elbląskiej w latach 1821–1945, Olsztyn 2000, s. 305. Nie należał do wybitnych uczniów, ale też i nie miał kłopotów z nauką. Po uzyskaniu matury w Braniewie (Michaelis 1852Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, Beiheft 8, Anhang, 1990, Anhang Abiturientenverzeichnis des Gymnasiums 1816–1859 , str. 108) w tym samym roku wstąpił do seminarium duchownego, położonego po sąsiedzku w Braniewie, i rozpoczął studia filozoficzno-teologiczne. Autorzy wielu opracowań podają, iż młody Augustyn w braniewskim seminarium nauczył się języka polskiego, gdyż obydwa języki – polskie i niemiecki – były wymagane w pracy duszpasterskiej w parafiach WarmiiZbigniew Jakubowski Ksiądz Augustyn Weichsel – proboszcz gietrzwałdzki w czasie objawień 1877 roku, Studia Warmińskie, tom 14 (1977). Bez uprzednich podstaw byłoby to trudne, gdyż język polski był nauczany jako lektorat nadobowiązkowy, a okres jego studiów przypadał na wyjątkowo słabego nauczyciela języka polskiego Ślązaka Konstantina Brandenburga, którego nauczanie biskup Geritz komentował „Wyniki tej nauki były tak niskie, że nie warto wspominać (...)”Janusz Jasiński Trzej historycy warmińscy drugiej połowy XIX wieku o dawnej tożsamości warmińskiej (Anton Eichorn, Franz Hipler, Karol Emilian Sieniawski) Komunikaty Mazursko-Warmińskie 4, 513–542, 2006, s. 531. Wg innych źródeł Augustyn Weichsel jako kleryk studiował przez pewien czas w seminarium w Pelplinie, gdzie miałby przyswoić język polski.
Seminarium duchowne ukończył po czterech latach studiów i 8 czerwca 1856 roku otrzymał święcenia kapłańskie z rąk biskupa warmińskiego Josepha Geritza w katedrze we Fromborku w grupie dziewięciu alumnów.
Jako neoprezbiter został skierowany do posługiwania w parafii w Klebarku, następnie w Lamkowie oraz Barczewie. W 1865 został mianowany proboszczem w parafii Znalezienia Krzyża Świętego w Klonie. W czasie wojny Prus z Austrią w 1866 roku był oskarżany przez władze pruskie o sympatie proaustriackie. W 1869 roku został mianowany proboszczem parafii przy kościele Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie, funkcję tę sprawował do końca życia. W pierwszym okresie posługi znacznie zacieśniał więzi ze społecznością polską, otaczając ją opieką, gdyż posługiwał się – oprócz języka niemieckiego – dobrze językiem polskimAlfons Augustyn Labudda Męczennicy – werbiści z Pieniężna Nurt SVD 48/2 (136), 128–155 2014. Utrzymywał dobre relacje z wieloma Polakami, m.in. z poetą Andrzejem Samulowskim, który okazji 25-lecia jego kapłaństwa poświęcił okolicznościowy wiersz. Choć ks. Weichsel wykazywał wiele zrozumienia i sympatii dla Polaków, to jednak pozostawał przeciwny rozwijania polskiego ruchu narodowego. Pozostawał proboszczem w czasie słynnych objawień maryjnych w 1877 roku w Gietrzwałdzie. To jemu wizjonerki (Justyna Szafryńska i Barbara Samulowska) jako pierwszemu kapłanowi zwierzały się ze spotkań z Maryją. Ksiądz Weichsel początkowo był sceptyczny, jednak po zbadaniu sprawy uznał objawienia za autentyczne i stał się ich głównym kronikarzem oraz propagatorem. Od czasu serii objawień maryjnych roztoczył opiekę nad polskimi pielgrzymami, propagował śpiewy w języku polskim, w 1878 wydał Kronikę Gietrzwałdzką. Wskutek tej działalności był kilkakrotnie aresztowany przez władze pruskie oraz kilkanaście razy musiał stawać przed sądem za łamanie ustaw majowych w konfliktowym okresie kulturkampfu. Począwszy od lat 90. XIX w. zaczął się pomału odcinać od popierania polskości i polskiej działalności, a zaczął się angażować po stronie katolickiej partii CentrumTadeusz Oracki Słownik biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla, PAX 1983, s. 324Tadeusz Oracki Słownik biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla XIX i XX wieku (do 1945 roku), wydanie drugie uzupełnione i poprawione, Olsztyn 2023, s. 604. mały|Grób ks. Augustyna Weichsela (pierwszy z lewej)|lewo Pochowany został przy kościele w Gietrzwałdzie. Na nagrobku wykuty został napis w języku łacińskim: Augustinus Weichsel, parochus, nat. 3. Sept. 1830, mort. 3. Febr. 1909. R.i.p. Współcześnie jego grób, jego matki i siostry są to jedyne trzy groby znajdujące się przy kościele.
Był krewnym (dziadkiem stryjecznym) Brunona Weichsela, również księdza katolickiego, który zginął z ręki radzieckiego żołnierza w 1945 roku. W 2007 rozpoczął się proces beatyfikacyjny 46 męczenników z okresu II wojny światowej, ofiar komunizmu i narodowego socjalizmu, wśród nich jest ks. Bruno Weichsel.
Upamiętnienie W 1977 roku, z okazji kongresu maryjnego, w kościele w Gietrzwałdzie została odsłonięta pamiątkowa tablica poświęcona ks. Weichselowi. 26 czerwca 2022 odsłonięto w jego rodzinnym Pieniężnie, przy kościele Świętych Apostołów Piotra i Pawła, drugą tablicę pamiątkową poświęconą kapłanowi.
Przypisy
Kategoria:Warmiacy Kategoria:Niemieccy duchowni katoliccy Kategoria:Duchowni archidiecezji warmińskiej Kategoria:Urodzeni w 1830 Kategoria:Zmarli w 1909 Kategoria:Ludzie urodzeni w Pieniężnie Kategoria:Pochowani w Gietrzwałdzie Kategoria:Absolwenci gimnazjum w Braniewie