De ecclesia (pol. O Kościele) – najważniejsze dzieło czeskiego teologa i reformatora religijnego Jana Husa, ukończone po łacinie w 1413 roku. Traktat stanowi fundament czeskiej reformacji i wywarł istotny wpływ na reformację protestancką w XVI wieku, zwłaszcza na Marcina Lutra. W dziele tym Hus zakwestionował monarchiczny autorytet papieża, argumentując, że jedyną głową Kościoła jest Jezus Chrystus, a prawdziwy Kościół stanowi wspólnotę osób przedwiecznie przeznaczonych przez Boga do zbawienia (predestynowanych).

Struktura i argumentacja thumb|Jan Hus na rycinie z XVI wieku. Traktat powstał podczas pobytu Husa na wygnaniu na zamku Kozi Hrádek i składa się z dwóch głównych części: teoretycznej (analiza natury Kościoła) oraz polemicznej (odpowiedź na zarzuty teologów praskich). W dużej mierze opiera się na wcześniejszych traktatach angielskiego myśliciela Jana Wiklefa oraz na pismach św. Augustyna. Główna teza Husa odróżnia Kościół jako widzialną instytucję hierarchiczną od Kościoła jako mistycznej wspólnoty predestynowanych:

Predestynacja Hus zdefiniował Kościół Powszechny (katolicki) jako ogół wszystkich predestynowanych do zbawienia. W konsekwencji uważał, że sama przynależność instytucjonalna lub sprawowanie godności kościelnej (w tym urzędu papieskiego) nie czyni nikogo członkiem prawdziwego Kościoła, jeśli dana osoba żyje w grzechu i nie należy do grona wybranych przez Boga.

Stanowisko oponentów Koncepcji Husa sprzeciwiali się m.in. ówcześni pruscy i czescy teolodzy, oraz Stefan Palecz. Powołując się na tradycyjne nauczanie katolickie, wskazywali, że ziemski Kościół jest „społecznością mieszaną” (corpus permixtum), w której sprawiedliwi współistnieją z grzesznikami (zgodnie z przypowieścią o chwaście). Uzależnienie przynależności kościelnej wyłącznie od niewidzialnej predestynacji niszczyło – zdaniem krytyków – pewność co do widzialnej i sakramentalnej struktury wspólnoty wiernych.

Odrzucenie autorytetu papieskiego Hus głosił, że posłuszeństwo wobec hierarchii kościelnej ma charakter warunkowy i obowiązuje tylko wtedy, gdy nakazy przełożonych są zgodne z prawem Bożym zawartym w Piśmie Świętym. Twierdził, że papież może błądzić, a godność biskupa Rzymu wynika z historycznych nadań cesarskich, a nie z bezpośredniego ustanowienia boskiego na wzór monarchii absolutnej.

Hus odrzucił również interpretację bulli Unam Sanctam (1302) papieża Bonifacego VIII, jakoby podporządkowanie każdemu biskupowi Rzymu było bezwzględnym warunkiem zbawienia, argumentując, że w wypadku sprzeczności „bardziej należy słuchać Boga niż ludzi”.

Stanowisko Kościoła rzymskiego Teolodzy katoliccy zarzucali koncepcji Husa błędy zbliżone do donatyzmu. Według ortodoksyjnej nauki Kościoła katolickiego (rozwijanej m.in. przez św. Tomasza z Akwinu) ważność sakramentów oraz władza pasterska opierają się na obiektywnej mocy sprawczej Chrystusa (zasada ex opere operato), a nie na nieskazitelności moralnej szafarza. Uznanie, że grzeszny zwierzchnik traci władzę i posłuszeństwo podwładnych, traktowano jako zarzewie anarchii i rozbicia jedności chrześcijaństwa.

Wpływ i potępienie thumb|Spalenie Jana Husa na stosie w Konstancji (iluminacja z Kroniki soboru w Konstancji Ulricha von Richentala). Podczas soboru w Konstancji traktat De ecclesia stał się główną podstawą oskarżenia Husa o herezję. Soborowa komisja wyekstrahowała z tekstu 30 twierdzeń uznanych za błędne i heretyckie (dotyczących m.in. predestynacji, natury Kościoła i jurysdykcji papieskiej). Wobec odmowy ich odwołania Hus został skazany na śmierć i spalony na stosie 6 lipca 1415 roku. Błędy wywiedzione z dzieła zostały uroczyście potępione przez papieża Marcina V w bulli Inter cunctas z 1418 roku.

Dzieło odegrało kluczową rolę na początku niemieckiej reformacji. Choć podczas dysputy lipskiej w 1519 roku Marcin Luter pod wpływem polemiki z Janem Eckiem jeszcze ostrożnie oceniał wyrok soboru na Husa, to w lutym 1520 roku – po lekturze pism czeskiego reformatora – napisał w liście do Georga Spalatina:

Polskie wydanie W 2007 roku nakładem Wydawnictwa Marek Derewiecki ukazał się pierwszy kompletny polski przekład traktatu: Jan Hus: O Kościele, tłum. Krzysztof Moskal, seria: „Biblioteka Europejska”, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty 2007, .

Zobacz też Sukcesja apostolska Koncyliaryzm Cztery artykuły praskie

Przypisy

Literatura

Kategoria:Literatura średniowiecza Kategoria:Husytyzm Kategoria:Literatura chrześcijańska