Kościół św. Jana Chrzciciela w Złotym Potoku – kościół z XV wieku w Złotym Potoku w powiecie częstochowskim, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego, pierwotnie gotycki, obecnie neoklasycystyczny.

Historia Kościół został zbudowany w XV wieku, był wzmiankowany około 1470 roku, a sama parafia pojawia się w źródle z 1325 roku. Jan Silnicki przekształcił świątynię w zbór protestancki pod koniec XVI wieku, zarządzał nią Wincenty Zaprzaniec. Katolicy odzyskali obiekt w 1601 roku. W 2. ćwierci XVII wieku dobudowano do niego kaplicę Matki Boskiej, przylega ona do nawy od południa. Świątynię przebudowano w 1780 roku, wymieniono wówczas więźbę dachową i być może podwyższono nawę; kaplica Raczyńskich została dobudowana około połowy XIX wieku, przylega do nawy od północy. Wolnostojąca dzwonnica została zburzona w 1880 roku, znajdowała się na wschód od kościoła. Następna przebudowa kościoła nastąpiła w 1883 lub 1884 roku, ufundowała ją Maria Krasińska. Świątynia została rozbudowana według projektu Wincentego Rakiewicza. 2 maja 1957 roku kościół został wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków nieruchomych (nr rej. R/504). Witraże wykonano w 1984 roku. Posadzka prezbiterium oraz drewniany ołtarz zostały wymienione na marmurowe w 1998 roku.

Architektura Kościół pierwotnie gotycki (pozostałości stylowe widoczne w prezbiterium (portal z XV wieku do dawnej zakrystii) oraz w zakrystii), obecnie neoklasycystyczny. Orientowany, jednonawowy, zbudowany z kamienia łamanego, z otynkowanymi elewacjami; węższe od nawy prezbiterium jest zamknięte trójbocznie. Od północy przylega do niego dawna zakrystia nakryta sklepieniem kolebkowym, zamieniona na składzik, a od południa przylega nowsza zakrystia.

Od zachodu znajduje się czterokondygnacyjna neogotycka wieża scalona z nawą, wzmocniona skarpami. Zachował się gotycki dzwon oraz żelazne drzwi, być może pochodzące z Jaskini Ostrężnickiej lub z Zamku Ostrężnik. Sygnaturka ośmioboczna w stylu barokowym z latarnią. Dachy dwuspadowe, w latach 70. XX wieku były pokryte eternitem, ponad prezbiterium dach namiotowy, kryty blachą. Zakrystie nakrywają dachy pulpitowe pokryte blachą.

Ołtarz główny wykonano w latach 1619–1645 w stylu manierystycznym (według innego źródła w stylu późnego renesansu), ufundował go Stanisław Koniecpolski i jego żona Krystyna, poddano go renowacji w 1760 roku. Znajdują się w nim posągi dwóch nierozpoznanych biskupów oraz św. Mikołaja i św. Wojciecha; w centrum obraz z 1. połowy XVII wieku z przedstawieniem Chrztu Pańskiego. W zwieńczeniu ołtarza XX-wieczny wizerunek Chrystusa Króla. Predella z herbami fundatorów: Szreniawa rodu Lubomirskich oraz Pobóg rodu Koniecpolskich, antepedium to włoska tapiseria, pochodząca z około połowy XIX wieku, przedstawia anioły adorujące lilię; miała ją przywieźć Elżbieta Krasińska z Rzymu, możliwe, że jest autorstwa nazareńczyków.

W nawie od strony południowej umieszczono pomniki nagrobne w stylu renesansowym ze staropolskimi inskrypcjami. Dwa ołtarze boczne zostały poskładane z różnych elementów z XVII i XVIII wieku. Chrzcielnica kamienna w stylu barokowym. Prospekt organowy pochodzi z 2. ćwierci XVII wieku, został przekształcony w XIX wieku. Same organy pochodzą z przełomu XVI i XVII wieku i są być może najstarszymi sprawnymi organami w Polsce.

Kaplica Matki Boskiej w stylu manieryzmu, ośmioboczna wewnątrz, a z zewnątrz na planie kwadratu. Nakrywa ją półkulista kopuła zwieńczona latarnią. Kopułę pokrywa polichromia z XIX–XX wieku, przedstawiono na niej m.in. Matkę Boską i święte. Znajduje się w niej manierystyczny ołtarz z około połowy XVII wieku. Neogotycka kaplica Raczyńskich fundacji Zygmunta Krasińskiego została wzniesiona na planie prostokąta, nakrywa ją sklepienie kolebkowe z lunetami. Znajduje się w niej współczesny ołtarz z tabernakulum w stylu manierystycznym, które pochodzi zapewne sprzed 1645 roku, być może z ołtarza głównego. W krypcie pod kaplicą pochowano córkę Zygmunta Krasińskiego, czteroletnią Elżbietkę (zm. 1857), Rogerka Raczyńskiego (zm. 1906), Edwarda Marii Raczyńskiego (zm. 1910), Konstantego Raczyńskiego (zm. 1924) oraz wnuka poety, Karola Rogera Raczyńskiego (zm. 1946).

Kościół otacza starodrzew oraz mur z potrójną bramą oraz furtkami pochodzący prawdopodobnie z XIX wieku.

Galeria

Przypisy

Kategoria:Złoty Potok (województwo śląskie) Kategoria:Obiekty sakralne w gminie Janów (województwo śląskie) Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie częstochowskim Kategoria:Architektura neoklasycystyczna w województwie śląskim Kategoria:Architektura gotyku w województwie śląskim Kategoria:Kościoły w archidiecezji częstochowskiej Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela