thumb|240px|„Savoie” w 2023 r. podczas parady z okazji 150-lecia CGN thumb|240px|Wewnętrzne schody na górny pokład (2019) thumb|240px|Fragment maszyny parowej statku (2015) Savoie – historyczny, parowy bocznokołowiec, pływający po wodach Jeziora Genewskiego w Szwajcarii i we Francji. Zwodowany w 1914, wchodzi do dziś (2026 r.) w skład liczącej 8 jednostek floty „Belle Époque” szwajcarskiego armatora Compagnie générale de navigation sur le Lac Léman (CGN).
Historia Wielki sukces zwodowanego na jeziorze w 1910 r. wielkiego bocznokołowca „La Suisse” spowodował, że w 1912 r. CGN zamówił w wytwórni Sulzera w Winterthur dwie nieco mniejsze, bliźniacze jednostki: „Valais” i „Savoie”, obie przewidziane na maksymalnie 1100 pasażerów. Weszły one w skład stworzonego w ciągu szesnastu lat unikalnego zespołu wielkich statków-salonów, pływających po Jeziorze Genewskim. Budowę „Savoie” rozpoczęto w sierpniu 1913 r. Wodowanie nastąpiło 7 stycznia 1914 r. W rejs dziewiczy „Savoie” wypłynęła 23 maja 1914 r., wchodząc do służby tuż przed wybuchem I wojny światowej.
Zanurzenie bocznokołowca "na pusto/na pełno" wynosiło 1,40 m/1,66 m, a wyporność 324 t. Jego napęd stanowiła dwucylindrowa maszyna podwójnego rozprężania o średnicach cylindrów 720/1070 mm i skoku 1300 mm. Kotły dostarczały pary o ciśnieniu 10,5 atmosfer, zużywając średnio 20,8 kg węgla/km. Zapewniało to szybkość 27,5 km/h. Załoga liczyła 12, później 10 osób.
Bazująca w Le Bouveret jednostka przez dwanaście lat obsługiwała „kursy ekspresowe”, łączące Port-Valais z Genewą wzdłuż wybrzeża Sabaudii. Statek ten, średniej wielkości, słynął z harmonijnej elegancji i uchodził za wyjątkową perłę floty z czasów Belle Époque. W 1924 roku przeszedł pierwszy poważny przegląd techniczny, obejmujący wymianę rur kotłowych po dziesięciu latach intensywnej eksploatacji. W 1928 roku na górnym pokładzie zamontowano metalowy dach oraz przeszklenia, co zapewniło pasażerom większy komfort niezależnie od warunków pogodowych. Statek nadal obsługiwał najbardziej oblegane trasy. W 1950 roku odnowiono salon pierwszej klasy. Na przestrzeni tych dekad „Savoie” ugruntowała swoją pozycję jako kluczowa jednostka w żegludze po jeziorze.
Po wielu sezonach intensywnej eksploatacji urządzenia nieuchronnie się jednak starzały. W roku 1954 jednostka przeszła generalny remont. Stan techniczny statku, a przede wszystkim kotłów był na tyle zadowalający, że w 1959 zdecydowano się na przestawienie ich na paliwo płynne. W czasie rutynowej wymiany orurowania zimą 1962/63 okazało się, że kotły są jednak nadmiernie zużyte i statek wycofano z ruchu. W międzyczasie gwałtowny sztorm w nocyz 17 na 18 kwietnia 1962 r. poważnie uszkodził statek w porcie w Ouchy. Niezbędna była większa naprawa, którą przeprowadzono w Ateliers de Constructions Mecaniques w Vevey.
Przyszłość jednostki stanęła pod znakiem zapytania w okresie, gdy towarzystwo CGN masowo wycofywało parowce z eksploatacji lub przebudowywało je na napęd spalinowy. Taki właśnie los spotkał wcześniej bliźniaczą jednostkę – „Valais”. W 1966 r. zdecydowano się na wymianę napędu statku. Wyremontowano maszynę parową oraz wymieniono stare węglowe kotły na nowe, opalane olejem napędowym. Nowe kotły, produkcji zakładów Wehrle – Werken z Emmendingen w Schwarzwaldzie, były jednopłomienicowymi kotłami parowymi z automatycznymi palnikami i urządzeniami do zmiękczania wody. Produkowały parę o ciśnieniu 10,5 atmosfer i zużywały 20,46 kg paliwa ciężkiego na godzinę. Prace, które trwały 1,5 roku, objęły również modyfikację sterówki, instalację nowego, elektro-hydraulicznego napędu steru i wymianę instalacji elektrycznej 220 V. Wyporność „na pusto” wzrosła do 367 ton, a zanurzenie do 1,54 m/1,80 m. Dopuszczalną liczbę pasażerów ustalono na 1000, a załogę zredukowano do 7 osób.
W 2003 r. rządy trzech kantonów lemańskich zdecydowały się sfinansować kolejny generalny remont jednostki. Po 18 miesiącach prac, prowadzonych kosztem 10,2 mln CHF od października 2004 do końca maja 2006 r., wyremontowano i zakonserwowano ok. 50 % konstrukcji statku oraz oryginalną maszynę parową. Cała reszta statku została zrekonstruowana. Położono nacisk na jak najwierniejsze odwzorowanie pierwotnej formy jednostki, odbudowując sterówkę, salon I klasy, a nawet pierwotne ozdoby z kutego żelaza. Największą nowością było zastąpienie dwóch dotychczasowych kotłów jednym nowym, ultraekonomicznym, dzięki czemu „Savoie” jest w tej chwili najoszczędniejszym parowcem całej flotylli CGN. Jednocześnie „Savoie” otrzymała, jako pierwszy w historii statek szwajcarski, strumieniowy ster dziobowy, znacząco ułatwiający manewrowanie w portach i przystaniach. Od tego czasu statek obsługuje głównie tzw. „rejsy kulinarne”, stanowiące połączenie wykwintnej gastronomii z urokiem żeglugi parowej. W 2011 r. wraz z pozostałymi lemańskimi bocznokołowcami wpisana na listę pomników historii.
Choć w dużej mierze wzorowany na okazałym flagowcu „La Suisse”, a pod względem wielkości zbliżony do jednostek „Montreux” i „Rhône”, statek ten słynie z elegancji i słusznie uchodzi za jedną z pereł floty z epoki „Belle Époque”. W 2025 r. został na pewien czas wycofany z eksploatacji w celu przeprowadzenia niezbędnej konserwacji kadłuba.
Charakterystyka „Savoie” to duży, dwupokładowy bocznokołowiec o napędzie parowym, z kotłem opalanym olejem. Długość całkowita statku wynosi 68 m, maksymalna szerokość 14,3 m. Ośmiołopatkowe koła napędowe mają średnicę 3,40 m. Maszyna parowa podwójnego rozprężania ma moc 660 kW (900 CV). Jednostka, podobnie jak pozostałe bocznokołowce CGN, jest malowana całkowicie na biało, za wyjątkiem wysokiego komina, usytuowanego tuż za mostkiem, który jest żółty z czarnym końcem. Statek zabiera maksymalnie 650 pasażerów. Restauracja ma 100 miejsc. Wystrój salonu pierwszej klasy uchodzi za najpiękniejszy wśród bocznokołowców „Belle Époque”. Ma w nim miejsce 62 pasażerów.
Przypisy
Kategoria:Szwajcarskie statki pasażerskie Kategoria:Statki z napędem kołowym