thumb|Bok Chrystusa przebity włócznią, z którego wypływa krew. Tablica z Weingarten z ok. 1489 r. thumb|Ikona ukrzyżowania autorstwa Teofana Kreteńczyka (XVI w.). Krew wypływająca z boku Chrystusa zbierana jest przez aniołów do kielicha. Najdroższa Krew Chrystusa – w teologii chrześcijańskiej fizyczna krew przelana przez Jezusa Chrystusa przede wszystkim na krzyżu dla zbawienia ludzkości. Pojęcie to oznacza również krew sakramentalną (wino) obecną podczas Eucharystii (Wieczerzy Pańskiej), którą niektóre wyznania chrześcijańskie, w tym przede wszystkim Kościół katolicki i Kościół prawosławny, uznają za rzeczywistą krew Chrystusa przelaną na krzyżu.

Kościół katolicki, Kościół prawosławny, Kościoły orientalne, Asyryjski Kościół Wschodu i Starożytny Kościół Wschodu, a także Kościoły luterańskie oraz Wysoki Kościół anglikański, wierzą w rzeczywistą obecność Chrystusa w Eucharystii. Kościół katolicki używa terminu przeistoczenie, aby opisać przemianę chleba i wina w Ciało i Krew Chrystusa. Kościoły prawosławne często używają tego samego pojęcia (bądź greckiego metousiosis) do opisania tej przemiany (m.in. w dekretach synodu jerozolimskiego z 1672 r.). Kościoły luterańskie wyznają naukę o rzeczywistej obecności, którą Marcin Luter określił jako unia sakramentalna, co oznacza, że prawdziwa „substancja” Ciała i Krwi Chrystusa jest dosłownie obecna w, z i pod postacią chleba i wina (co bywa czasami błędnie utożsamiane z konsubstancjacją). Kościoły reformowane oraz metodyści nauczają o rzeczywistej duchowej obecności Chrystusa w Wieczerzy Pańskiej. Inne, bardziej radykalne wspólnoty protestanckie uznają Wieczerzę Pańską jedynie za symboliczną pamiątkę (tzw. memorializm).

W Biblii Pismo Święte wielokrotnie odnosi się do Krwi Chrystusa w kontekście odkupienia, oczyszczenia i Nowego Przymierza. 1. List Piotra zapowiada Jezusa jako niepokalanego baranka ofiarnego:

Krew stanowi fundament zawartego na krzyżu Przymierza i obietnicę życia wiecznego, o czym mówią słowa ustanowienia Eucharystii:

W listach apostolskich z kolei Krew Chrystusa ukazywana jest jako źródło usprawiedliwienia i pojednania ludzkości z Bogiem:

Zgodnie z wiarą chrześcijańską Bóg w swojej wiecznej wszechwiedzy wiedział, że dojdzie do upadku i grzechu pierworodnego, w związku z czym Wcielenie Jednorodzonego Syna było od początku nakierowane na ofiarę krzyżową dla odpuszczenia grzechów i odkupienia ludzkości.

Historia Według tradycji i chrześcijańskich legend rzymski żołnierz Longin przebił włócznią bok ukrzyżowanego Jezusa. Widząc krew i wodę wypływającą z rany, nawrócił się, po czym rzekomo zebrał część krwi do naczynia i uciekł na Półwysep Apeniński. Legenda głosi, że zatrzymał się w Mantui ok. 37 roku n.e., zakopując relikwię w małej ołowianej skrzynce. W roku 804 odnaleziono relikwię, a papież Leon III oficjalnie uznał i zatwierdził jej kult. Cząstki tej samej Krwi miały w późniejszych wiekach trafić m.in. do Sainte-Chapelle w Paryżu, do Bazyliki św. Jana na Lateranie w Rzymie oraz opactwa w WeingartenLuigi Pescasio, Paolo Bertelli, Enciclopedia delle Curiosità Mantovane, Mantova 2005, s. 137, 178..

W pierwotnym Kościele wierni przyjmowali Eucharystię powszechnie pod dwiema postaciami – w formie konsekrowanego chleba i wina. Św. Maksym Wyznawca wyjaśniał, że w Starym Przymierzu mięso ze zwierzęcia ofiarnego było spożywane przez lud, ale krew z ofiary wylewano po prostu na ołtarz. Jednakże w Nowym Przymierzu krew Jezusa stała się napojem dla wszystkich wierzących w Chrystusa. Św. Justyn Męczennik, wczesnochrześcijański ojciec Kościoła z II wieku, w swojej Pierwszej Apologii z ok. 155 roku pisał o Eucharystii jako o tym samym Ciele i Krwi Chrystusa, które uobecniły się podczas Jego Wcielenia:

W Kościołach wschodnich od samego początku utrzymała się tradycja łączenia podawanych postaci chleba i wina, podczas gdy na Zachodzie zwyczajem stało się udzielanie Komunii wiernym świeckim jedynie pod postacią chleba. Krew Pańską konsekrował i spożywał z kielicha zawsze kapłan. We wczesnym średniowieczu (np. według doniesień z czasów papieża Gelazjusza I w 492 rokuGaetano Moroni, Dizionario Di Erudizione Storico-Ecclesiastica Da S. Pietro Sino Ai Nostri, tom 51, Wenecja 1860, s. 57.) Komunia pod postacią wina wciąż bywała jeszcze używana. Z biegiem wieków na Zachodzie stawała się ona jednak coraz rzadsza dla wiernych świeckich (co szeroko opisywał m.in. francuski biskup Jacques-Bénigne BossuetJacques-Bénigne Bossuet, Trattato della Comunione Sotto le due Spezie, Wenecja 1732, s. 224.) – uważano m.in., że ryzyko rozlania konsekrowanego wina (co byłoby potencjalnym świętokradztwem) oraz ryzyko rozprzestrzeniania się chorób są wystarczającym powodem, aby wycofać z powszechnego użycia Komunię pod obiema postaciami.

thumb|Ewangelicko-luterański duchowny ukazuje konsekrowany kielich podczas sprawowania mszy w Sztokholmie. Zwyczaj ten stał się jedną z głównych kwestii spornych podczas reformacji. W tym czasie Kościoły ewangelicko-luterańskie opowiadały się za przywróceniem zasady przyjmowania przez wiernych Komunii Świętej pod dwiema postaciami. W odpowiedzi Kościół katolicki starał się najpierw usunąć wszelkie niejasności teologiczne, potwierdzając formalnie na Soborze Trydenckim, że Chrystus jest w pełni obecny, w Ciele i we Krwi, tak samo pod postacią samego chleba, jak i pod postacią wina. Z upływem czasu kielich powracał jednak także dla wiernych świeckich w katolicyzmie. Po Soborze Watykańskim II Kościół katolicki wydał zezwolenie na swobodniejsze przyjmowanie Komunii z kielicha przez wszystkich wiernych podczas mszy, o czym decyduje duszpasterz miejsca lub ordynariuszPor. Sobór watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, nr 55..

Teologia Kościół katolicki thumb|Relikwia Krwi Chrystusa w Sienie. Zgodnie z wiarą Kościoła katolickiego chleb i wino w momencie konsekracji stają się poprzez przeistoczenie (transsubstancjację) prawdziwym i rzeczywistym Ciałem, Krwią, Duszą i Bóstwem Chrystusa – czyli w pełni samym Chrystusem.

Kult Najdroższej Krwi był silnie rozwinięty jako szczególny rodzaj pobożności flamandzkiej w XV i XVI wieku. Przyczynił się on do powstania w ikonografii wizerunku Łaski Bożej jako „Źródła Życia”, z którego wypływa Krew spływająca z ran „Baranka Bożego”. Obrazy te, stanowiące częsty motyw w malarstwie niderlandzkim, były częściowo inspirowane słynną relikwią Świętej Krwi przechowywaną w Brugii co najmniej od XII wiekuEvelyn Underhill, The Fountain of Life: An Iconographical Study, "The Burlington Magazine" 17.86 (Maj 1910), s. 100., co dało początek wielkim miejskim procesjom trwającym do czasów obecnych. Z kultywowaniem tego nabożeństwa związane było w Kościele rzymskokatolickim odrębne Święto Najdroższej Krwi Chrystusa (które po 1969 roku zostało połączone z uroczystością Bożego Ciała).

Elementem katolickiego kultu Krwi Chrystusa są rozmaite modlitwy, w tym średniowieczna modlitwa Duszo Chrystusowa (Anima Christi) oraz Litania do Najdroższej Krwi Pana Jezusa, z której pochodzą wezwania:

Popularna jest także współczesna Koronka do Miłosierdzia Bożego, rozpowszechniana m.in. przez Zgromadzenie Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia. Stanowi ona szczególne ofiarowanie Ciała i Krwi Pańskiej, co wyraża główna modlitwa tej koronki:

Cały miesiąc lipiec tradycyjnie poświęcony jest w Kościele katolickim czci Najdroższej Krwi Chrystusa. Zwyczaj ten wywodzi się m.in. z nauczania papieża Piusa IX (który ustanowił odrębne święto Krwi Pańskiej w 1849 roku) oraz listu apostolskiego Inde a Primis papieża Jana XXIII z 1960 roku.

Kościół prawosławny Kościół prawosławny naucza, że to, co przyjmuje się w Komunii, jest rzeczywistym, zmartwychwstałym Ciałem i Krwią Jezusa Chrystusa. Chociaż na Zachodzie słowa ustanowienia i następujące po nich podniesienie uważa się za ścisły moment konsekracji, dla chrześcijan prawosławnych nie ma jednego, punktowego momentu. Teologia prawosławna uważa, że na zakończenie epiklezy dar chleba i wina jest już w pełni przemieniony. Prawosławie nie posługuje się łacińskim, scholastycznym terminem transsubstancjacji, opierając się raczej na pojęciu teologicznym metousiosis (gr. μετουσίωσις).

W Kościołach wschodnich nie wykształcił się indywidualny i odrębny kult Krwi Chrystusa (oddzielony od Ciała). Nie oddaje się czci Krwi w oderwaniu od przyjmowania samej Komunii Świętej. W liturgii wschodniej (np. w rycie bizantyjskim) duchowieństwo przyjmuje Ciało Chrystusa oddzielnie od Krwi, lecz w celu udzielenia jej wiernym, mniejsze cząstki konsekrowanego chleba zanurza się w kielichu z Krwią Pańską i udziela pod obiema postaciami naraz przy pomocy łyżeczki liturgicznej.

Luteranizm Kościoły ewangelicko-luterańskie również potwierdzają wiarę w rzeczywistą obecność Chrystusa w Eucharystii. Obecność tę określa się jako unia sakramentalna. Luteranie wierzą i nauczają, że w Sakramencie Ołtarza rozdzielane jest prawdziwe Ciało i Krew ChrystusaPor. Wyznanie augsburskie, Artykuł X: O Wieczerzy Pańskiej.. Według pism reformatora Kościoła, Marcina Lutra, po słowach ustanowienia mocą Słowa Bożego Ciało i Krew Chrystusa jednoczą się z chlebem i winem. W liturgii luterańskiej wierni rutynowo przyjmują Komunię pod dwiema postaciami.

Znaczenie w sztuce thumb|Chrystus ukrzyżowany, Simone Martini (ok. 1340, Fogg Art Museum). Krew przelana przez Chrystusa była częstym motywem w sztuce wczesnej nowożytności. Obrazy przedstawiające ukrzyżowanie czy Męża Boleści należą do popularnych w sztuce chrześcijańskiej. Krew Chrystusa symbolizowała Ofiarę, była obiektem kontemplacji religijnej i wzywała do pokuty. Motyw krwi spływającej bezpośrednio do liturgicznego kielicha (szczególnie w przedstawieniach Ukrzyżowania) stanowił wizualne powiązanie historycznych wydarzeń na Golgocie z sakramentem sprawowanym na ołtarzu.

Zgromadzenia zakonne Kultowi Najdroższej Krwi poświęcone są m.in. następujące zgromadzenia i organizacje kościelne, szerzące duchowość ofiarowania i pojednania: Misjonarze Krwi Chrystusa, założeni w 1815 roku przez św. Kaspra del Bufalo. Adoratorki Krwi Chrystusa, założone w 1834 roku we Włoszech przez św. Marię De Mattias. Unia Krwi Chrystusa (Unio Sanguis Christi), ruch świeckich założony w 1808 roku przez ks. Francesco Albertiniego.

Wybrane relikwie Krwi na świecie

thumb|Święte Naczynia w Bazylice św. Andrzeja w Mantui, rzekomo kryjące odnalezioną relikwię Krwi z ziemią z Golgoty. thumb|upright|Relikwia w kościele w Ludbregu (Chorwacja), związana z rzekomym cudem eucharystycznym. Znane domniemane relikwie związane z Krwią Chrystusa (często połączone z ziemią z Golgoty lub legendami o wczesnych cudach eucharystycznych): Bazylika Świętej Krwi w Brugii (Belgia) Opactwo Weingarten (Niemcy) Opactwo w Fécamp (Francja) Bazylika św. Andrzeja w Mantui (Włochy) Klasztor Reichenau w Niemczech (relikwia przywieziona w 925 r.) Kościół w Ludbregu (Chorwacja) Sudarium z Oviedo Całun Turyński

Zobacz też Ciało Chrystusa Graal

Przypisy

Bibliografia Renata Salvarani, I Gonzaga e i papi. Roma e le corti padane fra Umanesimo e Rinascimento (1418-1620), Roma 2014, ISBN 978-8820991722

Kategoria:Jezus Chrystus Kategoria:Sakramenty Kategoria:Eucharystia Kategoria:Krew