Bronisław Ignacy Dembowski (ur. 19 sierpnia 1848 w Pułtusku, zm. 25 grudnia 1893 w Warszawie) – polski etnograf, kolekcjoner sztuki ludowej Podhala, znawca gwary podhalańskiej; z wykształcenia prawnik.
Życiorys Pochodził z rodziny szlacheckiej, pieczętującej się herbem Koźlarogi. Był najstarszym synem Józefa i Zofii z Ubyszów (dla ojca było to drugie małżeństwo). Ojciec piastował urząd sędziego w miejscowym wydziale Sądu Poprawczego Powiatowego. Bronisław miał ośmioro rodzeństwa; wieku dojrzałego dożyło tylko dwóch braci: Tadeusz (ur. 1856, wybitny chirurg, właściciel prywatnej kliniki w Wilnie) i Aleksander (ur. 1865, absolwent szkoły rolniczej w Dublanach, większą część życia mieszkał w Warszawie). Józef Dembowski zmarł w 1865 r., a jego żona w 1868 r. Po śmierci rodziców Bronisław opiekował się braćmi.
W 1859 r. rozpoczął naukę w pułtuskiej pięcioklasowej Szkole Powiatowej (progimnazjum). Od 1862 r. uczęszczał do gimnazjum w Warszawie, gdzie w 1868 r. zdał egzamin dojrzałości. Tego samego roku podjął studia prawnicze na uniwersytecie w Heidelbergu, gdzie w 1873 r. uzyskał stopień doktora obojga praw. Od jesieni 1874 r. przez krótki czas pracował jako urzędnik Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej (m.in. w Aleksandrowie Kujawskim).
Przez następne lata prowadził prywatną praktykę adwokacką w Warszawie. Obracał się wówczas w kręgach młodej, postępowej inteligencji, znał m.in. rzeźbiarza Cypriana Godebskiego, Henryka Sienkiewicza i Stanisława Witkiewicza. Był już wtedy entuzjastą Tatr i Zakopanego, gdzie od 1874 r. systematycznie przyjeżdżał i wraz z Tytusem Chałubińskim brał udział w górskich wycieczkach. W 1876 r. uczestniczył w słynnej wyprawie na Wysoką (drugie wejście Polaków). Od 1883 r. był członkiem Towarzystwa Tatrzańskiego. Między jesienią 1883 a majem 1884 r. (dokładnej daty nie ustalono) poślubił Marię z Sobotkiewiczów.
W 1886 r. małżonkowie zamieszkali na stałe w Zakopanem w wynajętej od górala Wojtka Roja „Chacie”. Ich dom stał się jednym z najsłynniejszych zakopiańskich salonów, gdzie spotykała się ówczesna elita intelektualna i artystyczna, a stałymi gośćmi byli także miejscowi górale, m.in. Jan Krzeptowski Sabała. Dembowski włączył się aktywnie w nurt życia zakopiańskich społeczników. Był współtwórcą Towarzystwa Muzeum Tatrzańskiego. Współtworzył też Spółkę Zakopiańską w Zakopanem (1891), umożliwiającą zbyt miejscowych wyrobów, m.in. kożuchów, i został jej dyrektorem. Był jednym z głównych inicjatorów powstania zakopiańskiej Czytelni i jej filii w Chochołowie, a w 1897 r. z inicjatywy Dembowskich powstała także „Gospoda Ludowa” w Zakopanem, gdzie prezentowane były muzyka i tańce góralskie.
Zmarł na promienicę. Pochowano go na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem.
Dorobek Dembowski jako pierwszy spisywał opowiadane przez Sabałę bajki i przypowieści; publikowano je w czasopiśmie „Wisła” w latach 1891, 1892 i 1896.
Wraz z żoną zebrał także pierwszą dużą kolekcję etnograficzną z terenu Podhala. Niektóre obiekty są unikatami; pochodzą jeszcze z XVIII w. (np. stroje kobiece, sprzęt pasterski, meble). Na prezentację zbioru Dembowscy przeznaczyli jedną z izb w „Chacie”. O sztuce góralskiej nie pisał, ale jego myśli na ten temat zawarli w swoich pismach Stanisław Witkiewicz i Władysław Matlakowski, którzy z nim się przyjaźnili.
Dembowski jest autorem kilku prac z dziedziny gwary podhalańskiej, np. Słownika gwary podhalskiej (1894)Maciej Pikwart, Mit Zakopanego i mity zakopiańskie. Od kuracji żętycowych do Sylwestra Marzeń, Nowy Targ, Wydawnictwo Wagant, br., s. 399.. Rękopisy znajdują się w archiwum Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem.
Przypisy
Kategoria:Polscy adwokaci Kategoria:Polscy etnografowie Kategoria:Urodzeni w 1847 Kategoria:Zmarli w 1893 Kategoria:Ludzie związani z Zakopanem