Kopalnia dolomitu Bobrowniki – odkrywkowa kopalnia dolomitu w Tarnowskich Górach-Bobrownikach oraz Bytomiu-Suchej Górze działająca od 1903 roku do lat 90. XX wieku; pozostały po niej duże wyrobiska o ścianach sięgających 70 m.
Geologia Większość obszaru górniczego była położona na terenie Tarnowskich Gór. Kopalnia eksploatowała odkrywkowo złoże Bobrowniki-Blachówka Jest ono zbudowane z odrębnych bloków, które ograniczają uskoki zrzutowe, zrzuty mają od 20 do 50 m, nachylenie złoża wynosi od 3 do 5°. Zachodnia część złoża jest tworzona przez warstwy tarnowickie. Złoże tworzą dolomity kruszconośne i dolomity diploporowe, a w ich stropowych gniazdach występuje limonit w postaci buł i gniazd. Przeciętna miąższość złoża wynosi od 40 do 60 m; miąższość waha się od 21 do 95 m na skutek uskoków. Nadkład miał grubość przeciętnie 6,5 m. Dolomit z Bobrownik zawiera 25% tlenku wapnia, do 15% tlenku magnezu, 10% żelaza oraz domieszki cynku.
Historia mały|lewo|Ściany kamieniołomu (2025) Zakład został założony przez Hutę „Pokój” na obszarze górniczym kopalni „Fryderyk” i uruchomiony w 1903 roku. Dolomit wydobywano metodą odkrywkową i wykorzystywano m.in. jako składnik wsadu wielkopiecowego Huty „Pokój”, np. jako topnik. Obszar górniczy został powiększony w 1913 roku, kiedy to Huta „Pokój” zakupiła od skarbu państwa płuczkę rud cynku i ołowiu w Suchej Górze. Na skutek wprowadzenia dwunastogodzinnego dnia pracy w październiku 1923 roku pracownicy huty rozpoczęli 3-tygodniowy strajk, do którego dołączyli pracownicy kopalni w Bobrownikach oraz robotnicy z Kopalni Węgla Kamiennego „Pokój”. Podczas II wojny światowej kopalnia, jako oddział Huty „Pokój”, podlegała pod koncern Oberhütten; prowadzono wówczas rabunkową gospodarkę złożem. Po zakończeniu wojny właścicielem kopalni była nadal Huta „Pokój”, a Tarnogórskie Zakłady Dolomitowe z siedzibą w Tarnowskich Górach przejęły kopalnię 25 kwietnia 1951 roku. Na terenie kopalni w Bobrownikach znajdowała się Dzwonnica Gwarków, którą przeniesiono do Tarnowskich Gór. 15 lipca 1986 roku przedsiębiorstwo zmieniło nazwę na Górnicze Zakłady Dolomitowe z siedzibą w Bytomiu. Kopalnia była czynna do lat 90. XX wieku. Koncesja nadana Górniczym Zakładom Dolomitowym SA w Siewierzu na wydobywanie dolomitu ze złoża „Bobrowniki-Blachówka” została wygaszona 21 września 2001 roku. Po działalności górniczej pozostało bardzo duże wyrobisko położone przy drodze krajowej nr 11. Ściany kamieniołomu sięgają 70 m wysokości przez co bywa nazywany „Wielkim Kanionem Tarnogórskim”. W jego obrębie znajdują się dwa wejścia do dawnych wyrobisk podziemnych. Teren kamieniołomu jest wykorzystywany do uprawiania sportów motorowych. Obiekt nie jest zabezpieczony i pozostaje nieudostępniony do zwiedzania.
Warunki pracy mały|lewo|Zarośnięte dno kamieniołomu i staw (2025) Dwa poziomy wydobywcze łączył szyb transportowy z napędem mechanicznym. Pełna dokumentacja złoża została przekazana kopalni dopiero 15 października 1955 roku. Prace były prowadzone prymitywnymi technikami, a do transportu wykorzystywano konie. Do pracy wykorzystywano m.in. więźniów z Bytomia, w dwudziestoleciu międzywojennym pracownikami byli okoliczni mieszkańcy, głównie młodociani i kobiety. W 1939 roku załoga liczyła około 250 osób. Otwory strzelnicze z czasem wykonywano za pomocą pneumatycznych młotów wiertniczych. Kopalnia nie dysponowała początkowo łaźnią ani szatnią. Łaźnia została utworzona w dawnym baraku dla więźniów przed 1940 rokiem. Ręczny załadunek zarzucono dopiero w 1952 roku wraz z wprowadzeniem do użytku koparki spalinowej typu E-1003 Staliniec, a konie zastąpiono lokomotywami spalinowymi typu Deutz. Urobek częściowo transportowano z bocznicy koleją wąskotorową, a częściowo koleją szerokotorową, wykorzystując do tego celu bocznicę w Tarnowskich Górach. Zakładowa bocznica szerokotorowa została otwarta w 1960 roku. Transport z wykorzystaniem wagoników-koleb zastąpiono samochodowym w 1968 roku. W 1969 roku uruchomiono nową kruszarnię i sortownię, zlikwidowano szyb transportowy, w 1970 roku zrezygnowano z transportu szynowego na rzecz samochodowego. Od 1 lipca 1987 roku produkcja stała się bezodpadowa dzięki wytwarzaniu nawozu z odpadów dolomitowych.
Wydobycie Wydobycie roczne według danych z 1923 roku wyniosło 85 425 ton. Wydobycie spadło w 1926 roku. Po modernizacji przekroczyło 1 mln ton dolomitu hutniczego w 1971 roku. Była to największa kopalnia dolomitu w regionie bytomsko-tarnogórskim.
Przyroda Nieczynne wyrobisko zarasta samoistnie, a na jego dnie uformował się staw. Na obszarze kamieniołomu występuje m.in. kruszczyk błotny. Podziemne wyrobiska w obrębie kamieniołomu są chronione w ramach obszaru Natura 2000 Podziemia Tarnogórsko-Bytomskie. Autorzy waloryzacji przyrodniczej miasta Tarnowskie Góry proponowali w 2012 roku utworzenie użytku ekologicznego „Kamieniołom Bobrowniki” oraz stanowiska dokumentacyjnego „Odsłonięcia triasowe w kamieniołomie Bobrowniki”.
Galeria
Przypisy
Bobrowniki Kategoria:Przedsiębiorstwa w Tarnowskich Górach Kategoria:Kopalnie w Bytomiu